Gökdoğan (Falco peregrinus)
Dalışa geçmiyor, sadece düz bir hat üzerinde uçuyor.
Dalışa geçmiyor, sadece düz bir hat üzerinde uçuyor.
Pedram Türkoğlu

Gözlem Bilgileri

Hayvanlar âleminin en hızlısını gözlemleme şansı elde ettik! Kendisini göç döneminde adeta "kuş cenneti" diyebileceğimiz Zonguldak/Filyos'ta fotoğrafladık. Aslında Filyos, Türkiye'deki kuş çeşitliliğinin üçte birine ev sahipliği yapıyor.

Tanım ve Genel Bilgiler

Hızları ile ün salmışlardır. Havada avına doğru yaptığı kendine özgü dalış sırasında saatte 360 km'nin üstüne çıkabilirler. Hatta 2005'te National Geographic'ten Ken Franklin, 389 km/sa hıza ulaşabildiklerini kaydetmiştir. Bu da gökdoğanı Dünya'daki en hızlı hayvan yapar! Olağandışı bir durum olmadığı sürece genelde 130 km/sa ile 184 km/sa hızlarında avlandıkları ölçülmüştür. Bu denli hızlar aynı zamanda dezavantaj da yaratır. Çünkü dalış sırasında avcısını farketmiş olan bir avı izlemek kolay değildir. Bu yüzden kullandığı yöntem ne olursa olsun gökdoğan da diğer etçil canlılar gibi yüzde yirmilik bir başarı oranına sahiptir. Yani 10 saldırının 8'inde eli boş döner. Uçan hayvanlar dışında listede ikinci sırada 4.65 metre uzunluğu ve 750 kg ağırlığı ile siyah marlin (Istiompax indica) gelir. Siyah marlin, saatte 132 km hızla bir balıkçı oltasını kopardığı kaydedilmiştir. Daha sonra karada bilindiği üzere 0'dan 96.6 km'ye 3 saniyede çıkabilen çita (Acinonyx jubatus) gelir. Azami hızı saatte 120.7 km olarak bilinir. Doğal olarak yerçekimi sayesinde uçan hayvanlar hız konusunda oldukça avantajlı.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Türkiye'de Akdeniz havzasına özgü Falco peregrinus brookei alt türü bulunur. Yeni Zelanda, Kutuplar ve Yağmur Ormanları dışında Dünya'nın her yerine yayılmış durumdadır.

Davranış ve Etoloji

Başlıca avlanma davranışı, güvercin iriliğindeki kuşları hızlı bir dalış ile havada yakalamaktır. Diğer bir yöntem ise kendinden büyük olan avları, yani hızını kesip onu sakatlayabilecek büyüklükteki kuşları yanlarından geçerken sıkı bir pençe darbesi ile sakatlayıp, yere düşürmektir. Yuvası civarında son derece saldırgan bir kuştur ve yavrularına yönelebilecek tehditlere karşı inanılmaz savunmacıdır. Yuvalarını savunan gökdoğanların normalde uzak durdukları kaya kartalı (Aquila chrysaetos) ve kel kartal (Haliaeetus leucocephalus) gibi kendinden oldukça büyük yırtıcıları yuvalarına çok yaklaştıkları için öldürdükleri dahi bilinmektedir!

Diyet ve Metabolizma

Nadiren memeliler, sürüngenler ve hatta böcekler ile beslenir. Genelde diğer kuşları avlar.

Etimoloji

Kendisi gökdoğan, alacadoğan veya direkt doğan olarak tanımlanır. İngilizce'de "common" hatalı bir şekilde bazı kaynaklarda "bayağı" veya "adi" şeklinde çevrilmiştir. Bu terimi "yaygın" şeklinde kullanmakta fayda var. Ayrıca "yaygın" ifadesi kullanılmadan dile getirilen bütün ifadelerden "yaygın" türü anlaşılmalıdır. Örneğin "yaygın karabatak" ile "karabatak" aynı türdür. Aynı şekilde bayağı doğan, yaygın doğan veya doğan da aynı türdür. Hepsi Falco peregrinus türünü tanımlamaktadır.

Kaynaklar ve İleri Okuma:

  • Mustafa Sözen, Mustafa Erturhan, Kerem Ali Boyla, Tuncer Tozsin, Murat Soydaş. (2020). Zonguldak Kuşları. ISBN: 978-605-4610-77-8. Yayın Evi: T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı.
  • Mustafa Özdemir. Gökdoğan. (2020, Mart 05). Alındığı Tarih: 05 Mart 2020. Alındığı Yer: TRAKUS
  • Wikipedia. Peregrine Falcon. (2020, Mart 05). Alındığı Tarih: 05 Mart 2020. Alındığı Yer: Wikipedia
  • Wikipedia. Fastest Animals. (2020, Mart 05). Alındığı Tarih: 05 Mart 2020. Alındığı Yer: Wikipedia
  • Lars Svensson & Peter J. Grant. (2020). Collins Bird Guide. ISBN: 0-00-219728-6. Yayın Evi: HarperCollins.

Yeşil şişe sineği (Lucilia sp.)

Dişi Yusufçuk Böcekleri, Erkek Yusufçuk Böceklerinden Kaçmak İçin Ölü Taklidi Yapıyor!

Biyoloji Genel Editörü

Pedram Türkoğlu

Pedram Türkoğlu

Biyoloji Genel Editörü

Katkı Sağlayanlar

Çağrı Mert Bakırcı

Çağrı Mert Bakırcı

Editör

Evrim Ağacı'nın kurucusu ve idari sorumlusudur. Popüler bilim yazarı ve anlatıcısıdır. Doktorasını Texas Tech Üniversitesi'nden almıştır. Araştırma konuları evrimsel robotik, yapay zeka ve teorik/matematiksel evrimdir.

Konuyla Alakalı İçerikler
  • Anasayfa
  • Gece Modu

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim