Evrimi Neden Çürütemiyorlar? Çünkü Bilimin Metodolojisini Bilmiyorlar!

395 B görüntülenme27.10.2019
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıBilim, Sadece "Ne" Sorusuna mı Yanıt Verir? Bilim, "Neden" ve "Nasıl" Sorularına Yanıt Verebilir mi?
Derinlemesine

Özet

Video, bilimin nasıl çalıştığını ve Evrim Teorisi'nin neden iki asırdır çürütülemediğini örnekleyerek bilimsel metodolojiyi, hipotez-teori-yasa ilişkisini, gözlemden teorik modellere uzanan süreci ve evrimsel biyolojinin bulgularını açıklıyor. Ayrıca bilimin sınama, çürütme, literatür taraması, deney ve akademik iletişim süreçlerini anlatarak gelecekteki videolarda bu konuların detaylandırılacağını duyuruyor.

Terimler

  • Hipotez

    Akademik literatürde yayınlanmış araştırmaları incelerken, kendi cevaplamak istediğimiz sorunun potansiyel yanıtlarını bulmaya başlarız. Bu da, elimizdeki soru işaretine yönelik geçici bir açıklama üretmemizi sağlar. İşte bu geçici açıklamalara, "hipotez" diyoruz. Hipotez sözcüğü, Yunancadaki "hipo" yani "alt" sözcüğü ile, "tez" yani "öneri" sözcüklerinden gelir. Yani hipotezler, "alt açıklamalar" veya "ön izah"lardır.

  • Teori (Bilimsel teori)

    İlk başta yaptığımız gözleme yönelik gerçeğin ne olduğunu gösteren bazı örüntüler belirmeye başlar. Baştaki hipotezlerimizden gerçeği yansıtmayanlar, birer birer elenir. Bilimin zorlu ve sancılı testlerine tabi kalıp da ayakta kalmayı başaran hipotezlerimizi akademik camiaya ilan ederiz. Benzer şekilde, daha önceden bu şekilde ilan edilmiş hipotezleri kendimizinkiyle harmanlayıp, en başta yaptığımız gözlemin neden ve nasıl o şekilde olduğuna yönelik daha kapsamlı bir açıklama modeli de geliştirebiliriz. İşte bunlara teori denir. Ayrıca teoriler kanunları kapsayan, son derece güvenilir, bilimsel açıklamanın doruğunda olan kavramlardır. Bilimsel teoriler Evren'deki olguların "neden" ve "nasıl" o şekilde olduğuna yönelik, bilimsel metodolojiye uygun olarak sınanmış, kapsamlı ve test edilmiş açıklamalar bütünüdür.

  • Doğa yasası / Kanun

    Bilim insanları kanun, yasa, prensip, ilke gibi kavramlardan söz ederken, Evren'in dokusundan kaynaklanan, Evren'in çalışma prensipleri değişmedikçe değişmeyecek olan bu temel gözlemlerden bahsederler. Bir doğa yasası, oralarda bir yerlerde neyin yaşandığını ifade eden kavramlardır. Hatta bu yasalar çoğu zaman öylesine temeldir ki, basit matematiksel denklemlerle ifade edilebilirler - ama bu şart değil. Yani bir doğa yasası, Evren'in dokusu ve yapısı değişmediği müddetçe, aynı şartlar altında aynı şekilde gerçekleşen, kendini tekrar eden, parçaları arasında nedensel ilişkiler bulunan olay veya olgulardır.

  • Gözlem

    Bilimsel çalışmaların çoğu, Evren'e yönelik veya Evren içindeki herhangi bir unsura yönelik bir gözlem ya da keşifle başlar. ... böyle bir tespitte bulunduğumuzda farkına vardığımız şey, olgusal bir gerçektir. Yani bir verinin, bir keşfin, bir gözlemin "var" olduğunu net olarak öğrenmiş oluruz; artık biliyoruzdur.

  • Literatür taraması

    Bilim insanları bu neden ve nasıl sorularına yanıt vermek için, öncelikle konuyla ilgili olabilecek diğer akademik çalışmaları incelerler. Buna, "literatür taraması" denir. Bu sayede bizden önce gelenlerden ilham alabiliriz, yeni sorular sorabiliriz, bizden önce yapılmış gözlemlerden haberdar olabiliriz.

  • Deney / Deneysel yöntem

    Bir sonraki aşama, bu ön açıklamalardan hangilerinin daha isabetli olduğunun tespitidir. Bu, eğer mümkünse deneysel yöntemlerle yapılır. Bu deneyler fizik, kimya, genel biyoloji gibi alanlarda laboratuvar deneyi şeklinde olabilir. Ekoloji veya hayvan davranışları (ya da etoloji) gibi alanlarda, doğal ortamlarda yapılan gözlem, tespit ve veri toplama şeklinde olabilir. Evrimsel biyoloji, karşılaştırmalı anatomi gibi bilim sahalarında, birden fazla veri hattından gelen bilgileri kıyaslamak şeklinde olabilir. Sosyal bilimlerde, anket çalışmaları ve istatistiki analizler şeklinde olabilir. Ama her ne yönteme başvurursak başvuralım, deney kurulumu sırasında düşündüğümüz, "Kendi geliştirdiğim bu hipotezi nasıl çürütürüm?" sorusunun cevabıdır.

  • Hipotezi çürütmek / Yanlışlamak

    Amaç, doğru olduğunu düşündüğümüz açıklamayı ispatlamaktan ziyade, doğru olduğunu düşündüğümüz açıklamayı çürütmeye çalışmaktır. Çünkü hipoteziniz "Bütün kediler beyaz olmalıdır." ise, durmaksızın beyaz kediler aramak sizi yanıltır. Şahsi inanç ve varsayımlarınıza yenik düşmenize neden olur. Çünkü hipotezinizi destekleyen 1000 beyaz kedi de bulsanız, hipoteziniz kesinlik kazanmaz. Ama tek bir siyah kedi bulmak, hipotezinizi çürütecektir. Dolayısıyla amaç, hipotezinizi çürütmektir. İşte bu nedenle bir hipotez, her ne kadar azimle deneniyor olsa da çürütülemediği sürece güç kazanır.

  • Veri / Bulgular

    Hipotezimizi yanlışlamaya çalıştığımız deneylerimiz sırasında veriler toplar, gözlemler yaparız. Bunlar, elimizdeki hipotezi güçlendirir veya zayıflatır. Ama artık elimizde belli veriler vardır. Artık bu veri, bulgu ve sonuçlarımızı derli toplu bir şekilde sunan bir rapor hazırlayabiliriz.

  • Newton'un Kütleçekim Teorisi

    Newton, kütleçekimini fark ettikten sonra orada durmamıştır. Kütleçekim yasasını açıklamak için, iki cisim arasında ip benzeri bir bağlantı olduğunu ve bu sayede cisimlerin birbirini çektiğini düşünmüştür. Bu hipotezden yola çıkarak geliştirdiği ve içinde birçok diğer gözlem ve izahı barındıran açıklamasına Newton'un Kütleçekim Teorisi diyoruz.

  • Einstein'ın Görelilik / İzafiyet Teorisi

    Einstein, hem Newton'un elindeki veri ve gözlemleri, hem de sonradan tespit ettiğimiz veri ve gözlemleri bir bütün olarak açıklayabilecek yeni bir teori inşa etmiştir. Bu teori, kütleçekiminin doğrusal bir çekim kuvveti ile ilgili olmadığını, büyük kütleli cisimlerin uzay-zaman dokusunu bükmesinden kaynaklandığını göstermiştir. İşte buna Einstein'ın Görelilik (ya da İzafiyet) Teorisi diyoruz.

  • Evrim (Evrim yasası / Evrim Teorisi)

    Ne oluyor? Nesiller geçtikçe canlılar değişiyor. Değişen çevre koşulları altında canlı nesilleri geçtikçe, popülasyondaki gen ve özellik dağılımları da değişir. Bu, evrim yasasıdır. Aynı şartlar sağlandığında, ki nedir bu şartlar: Birbirine benzer olan ama tıpatıp aynı olmayan, yani çeşitlilik bulunan bir popülasyon, değişen çevre şartları altında bu çeşitliliğin bir kısmının diğerlerine göre daha avantajlı veya dezavantajlı olması, ve son olarak bu çeşitliliğin kendisine benzer kopyalar üretmesi... Bunlar sağlandığında, evrim her koşulda yaşanmaktadır. Bu yüzden evrim bir doğa yasasıdır. Darwin'in yaptığı, evrimin neden ve nasıl yaşandığını izah etmek oldu. Bunun için de tür içi çeşitliliğin, değişen çevre şartları altında bireylere avantajlar ve dezavantajlar sağladığını gösterdi. Buna bağlı olarak daha kolay hayatta kalan bireylerin daha çok üreyebildiğini, bu sayede her nesilde kendilerini avantajlı kılan genleri gelecek nesillere daha çok aktardığını, bu yolla da popülasyonların her nesilde atalarından bir miktar farklılaştığını ortaya koydu.

  • Makroevrim

    Makroevrimi, yani tek hücrelilikten çok hücreliliğin evrimi gibi devasa büyük bir evrimi ifade eder.

  • Hücre Teorisi

    Hücrelerin nasıl çalıştığını anlayabilmemizin yegane yolu Hücre Teorisi'dir.

  • Gazların Kinetik Teorisi

    Gazların hareketini anlamamızı sağlayan bilimsel açıklama, Gazların Kinetik Teorisi'dir.

  • Devre Teorisi

    Sahip olduğumuz bütün elektronik cihazlarımız, Devre Teorisi isimli teori sayesinde mümkündür.

  • Makina / Mekanizma Teorisi

    Tüm motorlarımız ve makinelerimiz, Makina (veya Mekanizma) Teorisi isimli bir teori sayesinde mümkündür.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Hipotezler ispatlanınca teori olur, teoriler daha sonra kanun olur.

    Teoriler kanunlara dönüşmez; teoriler doğa yasalarını kapsayan, neden ve nasıl açıkladığı için bilimsel açıdan üst düzey ve güvenilir yapılardır.

  • Teori kelimesi bilimde 'ispatsız fikir' anlamına gelir; dolayısıyla evrim ispatlanmamıştır.

    Bilimsel teori, kapsamlı şekilde test edilmiş, çok sayıda kanıtla desteklenen açıklama demektir; evrim teorisi geniş ve güçlü delillere dayanır.

  • Evrim sadece bir teori olduğundan görmezden gelmeliyiz.

    Evrim diğer bilimsel teoriler gibi güçlü, kapsamlı ve çoklu bağımsız kanıtlarla desteklenmiş olup görmezden gelinemeyecek derecede güvenilirdir.

  • Bilim tek, basit ve lineer bir yöntemle (hipotez→teori→kanun) ilerler.

    Bilim karmaşık, disipline ve konuya göre değişen çoklu yöntemler kullanır; süreç bir merdiven gibi dümdüz değildir ve birden fazla yol içerir.

  • Bilim insanları fikirlerini kanıtlamak ister; doğrulamaya çalışırlar.

    Bilim insanları hipotezlerini çürütmeye, zorlamaya ve eleştiriye açmaya çalışır; amaç sağlamlığı test edilmiş açıklamalar üretmektir.

  • Bir hipotezi destekleyen birçok örnek onun kesinliğini sağlar; tek bir karşı örnek önemsizdir.

    Bilimde tek bir güvenilir karşı örnek bir hipotezi yanlışlayabilir; sürekli aradıkları şey hipotezin dayanıklılığıdır, sadece destek değil çürütme önemlidir.

  • Darwin 'evrimi keşfetti' ve evrimin tüm detaylarını baştan biliyordu.

    Evrim yasası çok daha eskidir; Darwin evrimin neden ve nasıl olduğunu açıklayan mekanizmaları ortaya koydu; genetik gibi sonraki bulgular teoriyi güçlendirdi.

  • Bir teori tamamen yer değiştirdiğinde önceki teori tamamen geçersiz olur ve unutulur.

    Genelde önceki teori belirli bir kapsamda hâlâ geçerli ve pratikte kullanılabilir; yeni teori daha geniş veya farklı koşulları açıklayabilir (ör. Newton ve Einstein).

  • Evrimi çürütebilecek tek bir makale veya çalışma kolayca yazılabilir.

    Evrim, çok sayıda bağımsız bilim dalından gelen, deneysel ve kuramsal verilerle desteklenen geniş bir çerçevedir; tek bir makale ile bütünsel olarak çürütülmesi beklenmez ve bugüne kadar böyle bir çalışma yoktur.

  • Bilimsel keşifler genellikle aniden gelen 'Evreka!' anlarıdır.

    Gerçekte bilimsel keşifler çoğunlukla literatür incelemesi, tesadüfi bulgular, teknolojik ilerlemeler ve uzun süreli gözlem/analizlerin sonucunda ortaya çıkar.

Sorular

  • Evrimi neden çürütemiyorlar?

    Çünkü evrim hakkında bilimsel metodolojiyi anlamıyorlar: teorilerin ne olduğunu, hipotezlerin nasıl sınandığını ve falsifikasyonun önemini bilmediklerinden sağlam bir çürütme yapamıyorlar.

  • Bilim nasıl başlar?

    Genellikle bir gözlem veya keşifle başlar; araştırmacılar önceki literatürü inceler, hipotezler kurar ve bunları deneyler veya gözlemlerle test eder.

  • Doğa yasası ile bilimsel teori arasındaki fark nedir?

    Doğa yasası 'Ne?' sorusunun gözlemsel cevabını verirken, teori 'Neden?' ve 'Nasıl?' sorularına açıklama getiren, geniş ve test edilmiş modellerdir.

  • Teoriler kanun olur mu?

    Hayır; teoriler kanunlara dönüşmez. Teoriler yasaları kapsayan, açıklayıcı ve kapsamlı bilimsel yapılar olup daha alt düzeyde değillerdir.

  • Hipotez nedir ve nasıl oluşturulur?

    Hipotez, literatür taraması ve mevcut veriler ışığında ortaya konan geçici bir açıklamadır; genellikle birden fazla alternatif hipotez geliştirilir.

  • Bilimsel hipotezler nasıl test edilir?

    Hipotezler deneyler, gözlemler veya modeller yoluyla test edilir ve amaç hipotezi desteklemekten çok onu çürütmeyi denemektir (falsifikasyon).

  • Neden bilim insanları hipotezlerini çürütmeye çalışır?

    Çünkü bir hipotezi sürekli doğrulamak önyargıya yol açar; tek bir karşı örnek hipotezi geçersiz kılar, bu yüzden çürütme güçlü ve güvenilir sonuçlar verir.

  • Darwinin katkısı neydi?

    Darwin, evrim yasasının var olduğunu açıklamakla kalmayıp, türlerin nasıl ve neden değiştiğini (doğal seçilim mekanizması gibi) açıklayan kuramsal çerçeveyi sundu.

  • Teoriler yerini aldığında önceki teori tamamen yok olur mu?

    Hayır; genellikle kapsamları daralır ve belirli şartlar altında eski teori hâlâ geçerli ve kullanışlı olmaya devam eder (ör. Newton pratik uygulamalarda).

  • Evrim bilimsel olarak ne kadar güçlü bir konumda?

    Evrim, çok sayıda bağımsız disiplinin verileriyle desteklenen, matematiksel modelleri olan ve uzun süre boyunca hiçbir bütünsel çürütme ile karşılaşmamış güçlü bir bilimsel teoridir.

Ön Bilgiler

  • Temel biyoloji bilgisi (tür, popülasyon, gen, üreme)
  • Bilimsel yönteme giriş (gözlem, hipotez, deney, analiz)
  • Temel fizik bilgisi (kütleçekim/kısmi anlayış) - örnekleri takip etmek için
  • Temel genetik bilgisi (genlerin rolü hakkında genel fikir)
  • İstatistik ve modelleme kavramlarına temel aşinalık (simülasyonlara referansla)
  • Eleştirel düşünme becerisi
  • Bilimsel literatür okuma konusunda temel farkındalık

Tarihsel Bağlam

  • Antik Çağ: Evrimin ilk kez Antik Yunan'da fark edilmesi
  • Orta Çağ İslam dönemi: Evrimin İslam alimleri tarafından ele alınması
  • 1687: Newton'un Kütleçekimi Teorisini yayınlaması (Principia)
  • 1905: Einstein'ın Özel Görelilik Teorisini geliştirmesi
  • 1915: Einstein'ın Genel Görelilik Teorisini geliştirmesi
  • 1859: Charles Darwin'in Türlerin Kökeni kitabını yayımlayarak Evrim Teorisini sistematik biçimde sunması
  • 2018: Nobel Kimya Ödülünün kendi kendini kopyalayan kimyasal maddeler/evrimsel kimya alanıyla ilgili olarak verilmesi
  • 1987: Isaac Asimov'un bilimle ilgili alıntısını yapması
  • Yaklaşık 160 yıl: Bazı evrim karşıtı akımların yaklaşık 160 yıldır Evrim Teorisi'ni çürütememesi
  • Yaklaşık 2 asır: Evrim karşıtlarının iki asırdır süren çabaları
  • Antik Yunan
  • İslam Alimleri dönemi
  • 17. Yüzyıl
  • 19. Yüzyıl
  • 20. Yüzyıl
  • Antik zamanlar

Kişiler

  • Isaac Asimov

    Bilimde gözlemlenen tuhaflıkların önemine dair "Huh, bu çok tuhaf." ifadesiyle alıntılanan kişi; 1987'de söylediği söze atıf yapıldı.

  • Isaac Newton

    Kütleçekimi ve bilimsel ilerleme üzerine yapılan açıklamalarda, "devlerin omuzlarında" sözü ve Newton'un kütleçekim teorisi örneği olarak bahsedildi.

  • Albert Einstein

    Newton sonrası kütleçekimi açıklamasını genişleten ve izafiyet teorisini geliştiren bilim insanı olarak örnek verildi.

  • Charles Darwin

    Evrim Teorisi'ni neden ve nasıl açıkladığı için örneklenen kişi; evrimin mekanizmalarını açıklayan bilim insanı olarak bahsedildi.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

veri, bulgu ve sonuçlarımızı derli toplu bir şekilde sunan bir raporun hazırlanması; bu konunun bir sonraki videoda ele alınması

Artık bu veri, bulgu ve sonuçlarımızı derli toplu bir şekilde sunan bir rapor hazırlayabiliriz. Buna bir sonraki videoda geleceğiz, dolayısıyla kanala şimdi abone olup bildirimleri açın ki, yeni videolarımızdan haberdar olabilin. Ancak bu noktada yaptığımız şey, elde ettiğimiz tüm verileri, objektif bir şekilde analiz etmek, bu somut ve katı verilerin bize ne anlatmaya çalıştığı üzerine kimi zaman yıllarca kafa yormak, laboratuvar toplantılarında meslektaşlarımızla paylaşmak, bizden daha deneyimli akademisyenlerin verilerimizi inceleyerek ne sonuçlar çıkardığımızı dinlemesini istemektir.

Bilimin çalışma prensiplerine ve metodolojisine bir bakış (video serisi)

Evrim Ağacı olarak sürekli bilimden bahsediyoruz ama, bugüne kadar bilimin tam olarak nasıl çalıştığına dair kapsamlı bir video yapmadık. Bu nedenle, bu video serisinde sizlerle bilimin çalışma prensiplerine ve metodolojisine bir bakış atacağız. Bunu yapmak için de çok keyifli bir yol izleyeceğiz: Kendimize şunu soracağız: Bir grup evrim karşıtı akım önümüzdeki ayın 24'ü itibariyle tam 160 yıldır uğraşıyor olmalarına rağmen, Evrim Teorisi'ni neden çürütemiyorlar?

Elde edilen veri, bulgu ve sonuçları derli toplu bir şekilde sunan bir raporun nasıl hazırlanacağı (bir sonraki videoda)

Artık bu veri, bulgu ve sonuçlarımızı derli toplu bir şekilde sunan bir rapor hazırlayabiliriz. Buna bir sonraki videoda geleceğiz, dolayısıyla kanala şimdi abone olup bildirimleri açın ki, yeni videolarımızdan haberdar olabilin. Ancak bu noktada yaptığımız şey, elde ettiğimiz tüm

Araştırmayı duyurmanın doğru yolu (kitap, Twitter botları, sokak röportajı, akademik makale) ve akademik makale yazım/yayın süreci ile evrim karşıtlarının 2 asırdır neyi yanlış yaptığı konularının sonraki videolarda ele alınacağı

Yahu bu evrim karşıtları, 2 asırdır neyi yanlış yapıyorlar? Bunlar, sonraki videoların konusu olacak. Eğer kaçırmak istemiyorsanız, mutlaka kanala abone olun ve bildirimleri açın.

Evrimle ilgili bahsedilen tüm konuları (ör. matematiksel evrim, evrimsel psikoloji, evrim mühendisliği, evrimsel ekoloji, evrimsel gelişim biyolojisi, evrimsel tıp, makroevrim vb.) ilerleyen videolarda daha detaylıca ele almak.

Hatta evrimsel biyologlar makroevrimi, yani tek hücrelilikten çok hücreliliğin evrimi gibi devasa büyük bir evrimi kameraya kaydetmeyi bile başardık, daha ne olsun! Bunların hepsine ilerleyen videolarda daha detaylıca gireceğiz, kanala abone olmayı unutmayın. Ama şunu da söylemek lazım: Evren algımızı şekillendiren teoriler, sadece Görelilik Teorisi ile Evrim Teorisi değil.