Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Detoks Nedir, Nasıl Yapılır? Gerçekten İşe Yarar mı? Detoks Yapmaya Yaradığı Söylenen İçecekler ve Besinler Nasıl Çalışıyor?

Detoks, Koca Bir Yalandan İbarettir! Vücudunuzu "Detokslayamazsınız" ve Bunu Yapabileceğinizi Söyleyenler, Size Yalan Söylüyor!

Detoks Nedir, Nasıl Yapılır? Gerçekten İşe Yarar mı? Detoks Yapmaya Yaradığı Söylenen İçecekler ve Besinler Nasıl Çalışıyor?
Yazar Dara Mohammadi Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı  BerkayMorkan 2. Editör Berkay Morkan
7 dakika
11,561 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Gerek suya sıçrayan salatalıklar gerekse sebze yığının yanında kendini beğenmiş modeller olsun, detoks endüstrisinin içine girmemek zor. Kalori günahlarımızı temizleyebileceğimiz fikri, fastfood’lu yaşam tarzlarımız ve alkollü sosyal hayatımız için muazzam bir panzehir. Ancak o meyve sıkacağının tozunu almadan veya kolonik sulama kliniğine doğru ilk geçici adımlarınızı atmadan önce şunu bilmenizde fayda var: Detoks, bir başka deyişle sisteminizi kirlerden arındırabilme ve gıcır gıcır, temiz çalıştırabilme fikri, bir aldatmaca. Bu size bir şeyler satmak için tasarlanmış sözde tıbbi bir kavramdır. Exeter Üniversitesi'nde emeritus tamamlayıcı tıp fahri profesörü olan Edzard Ernst şöyle diyor:

Açık konuşalım, 2 tip detoks vardır: Biri saygıdeğerdir, diğeri değil. Saygın olan, yaşamı tehdit eden uyuşturucunun bağımlısı kişilerin tıbbi tedavisidir. Diğeri ise, girişimciler ve şarlatanlar tarafından vücudunuzu biriktirmeniz gereken toksinlerden arındırdığı iddia edilen sahte bir tedaviyi satmak için çaldıkları bir kelimedir.
Prof. Edzard Ernst
Prof. Edzard Ernst
Imprint Academic

Detoks ve Etrafındaki Uygulamalar, Koca Bir Yalandan İbaret!

Edzard’ın dediğine göre, eğer toksinler vücudunuzun salgılayamayacağı derecede birikmişse ya ölmüşsünüzdür ya da ciddi bir tıbbi müdahaleye ihtiyacınız vardır.

Sağlıklı vücudun böbrekleri, karaciğeri, derisi ve hatta biz konuşurken bile detoks olan akciğerleri vardır. Sağlıklı bir vücutta, mükemmel bir şekilde çalışan şeyin daha iyi çalışmasını sağlamanın bilinen hiçbir yolu yoktur ve detoks tedavileri de kesinlikle bunlardan biri değildir.

Satış kalıplarının çoğu, yuttuğunuz veya soluduğunuz “toksinler” etrafında dönüyor. Ama bu toksinlerin ne oldukları tam olarak belli değil. Eğer adlandırılmışlarsa etkinliği test etmek için tedavi öncesi ve sonrası ölçülebilirler. Yine de gözünüzde uçuşan cisimler gibi, bu toksinlere odaklanmaya çalışınca gözden kaçarlar. 2009 yılında, bir İngiliz hayır kurumu olan Sense about Science tarafından bir araya getirilen bir bilim insanı ağı, eczane ve süpermarketlerde satılan ve “detoksifikasyon” yaptığı iddia edilen 15 ürünün üreticileriyle temasa geçti. Ürünler, diyet takviyelerinden smoothie ve şampuanlara kadar çeşitlilik gösteriyordu. Bilim insanları iddialarının arkasındaki kanıtı istediğinde üreticilerden hiçbiri toksinleri isimlendirmek bir yana, detoksifikasyonla ne demek istediklerini dahi tarif edemediler.

Yine de açıklanamayacak bir şekilde, sağlıklı gıda mağazalarının rafları hala "detoks" kelimesini taşıyan ürünlerle dolu. Detoks tabletleri, tentürler, çay poşetleri, yüz maskeleri, banyo tuzları, saç fırçaları, şampuanlar, vücut jelleri ve hatta saç düzleştirici satın alabilirsiniz. Yoga, lüks inziva yerleri ve masajlar da size detoksifikasyon sözü verecektir. 7 günlük detoks diyeti yapabilirsiniz ve sonunda muhtemelen kilo da verirsiniz. Ancak bunun toksinlerle hiçbir ilgisi yok, kilo vereceksiniz çünkü kendinizi bir hafta aç bıraktınız.

Reklamı Kapat

Sonra bir de kolonik sulama var. Savunucuları size, dışkınıza ait kötücül plakların aylarca ve hatta yıllarca bağırsaklarınızda kalacağını ve hastalığa sebep olacak toksinleri tekrardan sisteminize pompalayabileceğini söyleyecektir. Ne yazık onlara ki; hiçbir doktor bu efsanevi plaklardan birini görmedi ve birçok doktor, bağırsaklarınızı delebileceğini söyleyerek prosedürün yapılmasına karşı uyarıyor.

Diğer taktikler çok daha sinsi. Bazı kolon temizleme tabletleri dışkınızı plastik gibi bir şeye çeviren polimerleştirici madde içerir. Böylece devasa bir lastik yılanımsı dışkıyı tuvaletinizde gördüğünüzde satın almakla haklı olduğunuzu hissedebilirsiniz. Detoks ayak pedleri bir gecede kahverengiye döner. Üreticileri bunun vücudunuzdan süzülen toksik çamur olduğunu iddia ederler. Oysa bu çamur hiçbir şey değildir. Pedlerdeki bir madde terinizdeki suyla karıştığında kahverengiye döner. Ernst, şöyle diyor:

Bu bir skandaldır. Bu sokaktaki saf adamın canice sömürülmesidir ve hepimizin sahip olmak isteyeceği bir şeye anahtar niteliğindedir. Adeta bizi günahlarımızdan kurtaran basit bir çare gibi. Bunun var olabileceğini düşünmek hoş ama ne yazık ki böyle bir şey yok.
Detoks Yiyecekleri
Detoks Yiyecekleri
Healthy Food Guide

Gerçek "Detoks" Nedir?

Detoks kavramının bu kadar belirsiz olması, halkın şüphesini atlatmasının sebebi olabilir. Çoğumuz detoks kelimesini genellikle ağır bir hafta sonunun yanlış bitiminden kaçtığımızda, gözlerimiz kanlıyken söyleriz. Bu durumda alkolden arınmak muhakkak iyi bir şey midir? St. George Hastanesi’nde bir NHS diyetisyeni olan Catherine Collins, şöyle diyor:

Yaşam tarzının bir parçası olarak alkolsüz günler geçirmek kesinlikle iyidir. Çok fazla içiyorsanız muhtemelen size içme alışkanlıklarınızı yeniden değerlendirmek için bir fırsat verir. Ancak karaciğerinizin bir şekilde ‘temizlenmesi’ gerektiği düşüncesi saçmadır.

Karaciğer, alkolü iki aşamalı bir işlemle parçalar. Öncelikle alkolü karaciğer hücrelerine zarar veren zehirli bir madde olan asetaldehide çevirir. Daha sonra derhal karbondioksit ve suya dönüştürülür. Vücut bu suyu dışarıya atar. Çok fazla içmek enzimlere zarar verir ve bu da asetaldehit birikmesi dolayısıyla karaciğer hasarına yol açar. Bunun yanı sıra, ölçülü ve ara sıra içmek koruyucu bir etkiye sahip olabilir. Collins, nüfus araştırmalarının, aşırı alkol tüketenlerin, ölçülü ve küçük miktarlarda içenlere göre daha kısa bir yaşam beklentisine sahip olduğunu gösterdiğini söylüyor.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Biraz alkolün yardımcı gözüktüğünü biliyoruz. Belki yatıştırıcı etkisiyle sizi biraz rahatlattığı için, belki de tükettiğiniz diğer toksinleri yok etmesi için karaciğeri bu detoks edici enzimlerle hazırladığı için. Bu nedenle hükümet yönergeleri ‘İçme’ demiyor, ‘Tamam iç ama sadece alçakgönüllülükle.’ diyor. Sanki seni öldürmeyen şeylerin birazı seni iyileştiriyor.

Bu atasözü ayrıca beklenmedik bir yerde daha geçerlidir: Caddelerdeki “süper yiyecek” detoks salatasının vazgeçilmesi olan brokoli için. Brokoli, karaciğere yardım eder, evet; ama süper yiyecek lakabının uyandırdığı geniş omuzlu, pelerin takan izlenimin aksine bir kahraman değildir. Brokoli, tüm brassicalarda (filizler, hardal bitkileri, lahana) olduğu gibi siyanür içerir. Onu yiyerek, tıpkı alkolde olduğu gibi, karaciğerinizdeki enzimleri diğer toksinlerle daha iyi başa çıkması için hazırlayan küçük bir miktar zehri temin etmiş olursunuz. Collins, "süper yiyecek" kavramını duyunca kahkahayı basıyor ve şöyle diyor:

Pek çok insan belirli yiyecek gruplarını kısıtlamanız ya da bunlara özellikle dikkat etmeniz gerektiğini düşünüyor ancak durum tam olarak da böyle değil. Nihai yaşam tarzı ‘detoksu’ sigara içmemek, egzersiz yapmak, Akdeniz diyeti benzeri, sağlıklı ve dengeli bir diyetin tadını çıkarmaktır.

Dilerseniz gözlerinizi kapatın ve bir Akdeniz diyeti hayal edin. Etler, balıklar, zeytinyağı, peynirler, salatalar, kepekli tahıllar, fındık ve meyvelerle bezenmiş, kırmızı kareli bir masa örtüsü… Tüm bu yiyecekler vücudunuzun ve en büyük koruyucusu olan bağışıklık sisteminizin mükemmel şekilde çalışmasını sağlamak için protein, amino asitler, doymamış yağlar, lifler, nişastalar, vitaminler ve mineraller verir.

İnsanlar Neden Detoksa İnanıyor?

Öyleyse neden doktorun emriyle böyle bir ziyafet varken, sağlıklı olmak için kendimizi cezalandırma ihtiyacı hissediyoruz? En eski dinlerin çoğunun oruç tutmayı ve arınmayı uyguladığı düşünüldüğünde, detoks yapmayı istemekte kararlı mıyız? Bilimsel uyanış, kötü ruhları uzağa götürdü ve onları kendimizi arındırmamız gerektiğini düşündüğümüz çevresel toksinlerle mi değiştirdi? Londralı bir psikolog olan Susan Marchant-Haycox öyle düşünmüyor ve şöyle ekliyor:

Detoksu eski dinsel uygulamalarla ilişkilendirmeye çalışmak, olmayacak duaya âmin demektir. Yakın geçmişteki sosyal yapımıza bakmanız gerekiyor.

70’lerde spor salonları ortaya çıktı ve insanların belirli gıda grupları hakkında daha bilinçli hale gelmesiyle güzellik ve diyet endüstrisi gelişti.

Reklamı Kapat

Detoks endüstrisi bunun devamı niteliğindedir. Bu işte çok para var ve içerde çok para kazanan bir sürü insan var.

Londra City Üniversitesi'nde psikoloji profesörü olan Peter Ayton da aynı fikirde olmakla birlikte şöyle diyor:

Bu tür hilelere karşı duyarlıyız çünkü çok fazla bilginin olduğu bir dünyada yaşıyoruz. İşleri daha iyi anlayabilecek birilerine bırakmaktan mutluluk duyarız. Şampuanı anlamak için bile biyokimya alanında doktoraya ihtiyaç duyuyoruz. Ama çoğu insan da buna sahip değil. Eğer akla yatkın ve makul görünüyorsa ve detoks gibi tanıdık bir kavramı çağrıştırıyorsa, o vakit onunla devam etmekten mutluluk duyarız.

Tüketici kararlarımızın çoğunun nadiren sorgulanan ve bilgilendirilen cehalet ve varsayımlarla alındığını ekliyor.

İnsanlar dünyanın dikkatlice düzenlendiğini ve onları her türlü hatayı yapmaktan koruyan iyi kalpli kurumların var olduğunu varsayıyor. Birçok pazarlama bu fikri gizlice besliyor. Dolayısıyla insanlar görünüşte iyi referanslara sahip birini görürlerse, saygın bir doktoru dinlediklerini düşünürler ve tavsiyelerine güvenirler.

Ernst bu konuda daha az bağışlayıcı:

Ticaret standartlarına bu konuda ne yaptıklarını bir sorun. ‘Detoks tedavim var!’ diyen biri tamamen yalan yanlış bir iddiadan kâr sağlıyor ve kelimenin tam anlamıyla bir sahtekâr. Dolandırıcıların peşine düşmek bilim insanlarına ve hayır kurumlarına bırakılmamalıdır.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 23
  • Bilim Budur! 6
  • İnanılmaz 5
  • Korkutucu! 5
  • Muhteşem! 2
  • Umut Verici! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: The Guardian | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/01/2021 11:06:19 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9588

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Primat
Çocuklar
Stres
Kadın Sağlığı
Kuş
Toplum
Psikoloji
Veri
Yörünge
Beslenme Bilimi
Gazetecilik
Eşey
Evrimsel Antropoloji
Anatomi
Mit
Genom
Karadelik
Çocuk
Çin
Botanik
Madde
Makale
Komplo Teorisi
Evrimsel Psikoloji
Enfeksiyon
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Reklamı Kapat
Soru Sor
Not Ekle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Düşünmeden harekete geçmek ölümcüldür; harekete geçmeden düşünmekse boşuna...”
Mary Beard
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Takipçi UP İçerik Soru Cevap

Devamını Oku