Genel düşünce bilimin nasıl sorusuna, felsefenin ise nedir sorusuna cevap verdiğidir. Ancak nelik, nasıl sorusuyla ilişki içindedir. Şeylerin "ne" olduğu, "nasıl" etkileştiklerine, "nerede" ve "ne zaman" gözlendiğine de bağlıdır.
Bilim, genel olarak "5N1K soruları"na cevap verir: Ne, neden, nasıl, ne zaman, nerede ve kim. Düşünecek olursanız bilim bunların her biriyle uğraşıyor ve hepsine de rakipsiz bir başarıyla cevap verebiliyor.
Bilimin sadece "ne" sorusuyla ilgilendiğini iddia edenler, bilimi bilim insanlarından değil, sağdan soldan duyduklarıyla öğrenen, bilgisiz bir kesim. Bir ara "Bilim 'Ne?' ile ilgilenir, 'Neden?' sorusunun cevabını felsefe arar." tarzı dandik bir inanç vardı. O zaman felsefecilere sormak lazım, cisimler neden Dünya'nın merkezine doğru hareket eder? Canlı popülasyonları neden nesiller içinde değişir? Neden yıldızlar parlar? Depremler neden olur? İnsanlar neden duyguları deneyimler? Bunların hepsi bilimin soruları, başka bir alanın değil. Aşağıda 3 örnekle bunun üzerinden tekrar geçeceğim.
İnsanların bilimden ziyade din veya felsefeye yüklediği "Neden?" soruları, genelde "Neden doğa yasaları bu şekilde de başka şekilde değil?" ya da "Neden doğa yasaları var?" gibi, henüz bilimin alanı olmayan alanlardaki "neden" soruları. Veya "Neden kanaryalar şu şekilde ötmüyor da bu şekilde ötüyor (veya kanarya dişileri şu şekilde öten kuşları değil de bu şekilde öten kuşları tercih ediyorlar)?" gibi, anlamlı bir cevabı bulunmayan "alternatif evren" soruları... Ama bunların felsefenin sınırlarında kalmasının nedeni, sadece felsefenin/dinin "Neden?" sorularına cevap aramasından değil, henüz bu soruları test edilebilir ve yanlışlanabilir hipotezlerle izah edebilecek noktada olmadığımızdan kaynaklanıyor. Yani bundan 400 yıl önce "Neden insan var?" sorusunun cevabı felsefenin alanındaydı; ama artık neredeyse tamamen biyolojinin alanında - ve hatta kesin olarak cevaplanmış bir soru. Ha "Olmasaydı olmaz mıydı?" gibi alternatif evrenler düşlemek istiyorsanız, felsefenin alanına kayıyor olabilirsiniz elbette. Ama yine, bunun nedeni bunları bilimin cevaplayamayacak olması değil, şu anda bilimin bu alanları kendi metoduyla çözebilecek kadar bilgi birikimine sahip olmamamızdan kaynaklanıyor.
Tüm Reklamları Kapat
Ve dürüst olalım, bu sorulara diğer alanlarda da ikna edici cevaplar bulunmuyor. Ama alternatifler üzerine kafa yormak keyifli tabii ki.
Bu konuda zaten kapsamlı bir yazı yazmıştım; ama bilimin cevap verdiği sorulara o yazıda da verdiğim 3 örnek vereyim. Önce iklim değişimini ele alalım:
Ne oluyor? Dünya'nın ortalama sıcaklığı artıyor (iklim değişiyor).
İklim değişimi neden yaşanıyor? İnsanların yer altındaki karbon kaynaklı fosil yakıtları çıkarıp atmosfere vermesi nedeniyle.
İklim değişimi nasıl yaşanıyor? Fazladan karbondioksitin atmosferde ısıyı hapsetmesi ve gezegen sıcaklığını arttırması yoluyla.
Ne oluyor? Bırakılan cisimler daha büyük kütleli cisimlere doğru hareket ediyor ("düşüyor").
Cisimler neden düşüyor? Büyük kütleli cisimler etraflarındaki uzay-zamanı büktüğü için.
Cisimler nasıl düşüyor? Küçük cisimlerin, bükülmüş uzay-zamanda yörünge hareketi yapmaya çalışması sırasında, yörünge eğikliklerinin civardaki büyük cismin gövdesiyle çakışıyor olması yoluyla.
Ne oluyor? Canlı popülasyonları her nesilde değişiyor (evrimleşiyor).
Canlılar neden evrimleşiyor? Popülasyon içindeki çeşitliliğin değişen çevre şartları altında her bireyde eşit aynı uyum başarısını sağlamadığı için.
Canlılar nasıl evrimleşiyor? Bulunduğu ortama daha uyumlu olan bireyler daha kolay hayatta kalıp, daha çok ürediği için, bu bireylerin kendi "uyumlu" genlerini bir sonraki nesile daha çok aktarması yoluyla.
Bu cevabın içeriği ve doğruluğu, Evrim Ağacı editörleri tarafından kontrol edilmiş ve onaylanmıştır.
29
0
Paylaş
Alıntıla
Alıntıları Göster
Dış Sitelerde Paylaş
Raporla
Mantık Hatası Bildir
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
Giriş Yap ve Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz
denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından
yayınlanan
makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru
olup
olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu
platformda
yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti
etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla
işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla
platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim
Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç
katın.
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
2024 yılında da bilim için Evrim Ağacı'nın yanında yer alın!
Bu yıl sayfamızda gezdiniz.
Evrim Ağacı olarak, 2024 yılında da Türkiye'de bilim iletişimini daha da genişletmek istiyoruz. Ancak bu hedefe ulaşabilmek için sizin gibi bilimseverlerin maddi desteğine ihtiyacımız var. Reklamlar yeterli değil! Dolayısıyla sadece sizin katkılarınızla Türkiye'nin en büyük bilim platformunu daha da ileriye taşıyabiliriz. 2024 yılında da bize destek olarak bu yolculuğumuza ortak olabilirsiniz. Tek seferlik destek olun veya daha iyisi, aylık destekçilerimiz
arasına şimdi katılın.
“İnsanın bilgeliğine çok güvenmesi bilgece değildir. Güçlünün zayıflayabileceği, en bilgenin bile hata yapabileceği hatırlanmalıdır.” Mahatma Gandhi
Bilim İçin 30 Saniyeniz Var mı?
Evrim Ağacı, tamamen okur ve izleyen
desteğiyle sürdürülen, bağımsız bir bilim oluşumu.
Ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği oluşturmanın çok sayıda
avantajından
biri, sitedeki reklamları %50 oranında azaltmak (destekçilerimiz arasına katılarak
reklamların %100'ünü kapatabilirsiniz). Evrim Ağacı'nda geçirdiğiniz zamanı
zenginleştirmek için, sadece 30 saniyenizi ayırarak üye olun (üyeyseniz, giriş
yapmanızı tavsiye ederiz).