Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Protege (Çırak) Etkisi: Bir Şeyi Başkalarına Öğreterek Kendiniz de Daha İyi Öğrenebilirsiniz!

Protege (Çırak) Etkisi: Bir Şeyi Başkalarına Öğreterek Kendiniz de Daha İyi Öğrenebilirsiniz! Pixabay
6 dakika
2,830
Evrim Ağacı Akademi: Bilime Dayalı Kişisel Gelişim Yazı Dizisi

Bu yazı, Bilime Dayalı Kişisel Gelişim yazı dizisinin 14. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Stanford Marshmallow Deneyi Nedir? Çocukken Sergilenen Öz Kontrol, Yetişkinlikte Başarıyı Nasıl Etkiler?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Podcast
8:28
İrem Öznur Kılıç
Seslendiren
Bionluk Logo sponsorluğunda seslendirildi.
60
  • İndir
  • Dış Sitelerde Paylaş
Tüm Reklamları Kapat

Protege etkisi (veya "çırak etkisi"), bir bilgiyi öğretmenin, öğretme taklidi yapmanın veya diğerlerine öğretmeye hazırlanmanın bu bilginin kavranmasına yardımcı olduğunu öne sürer. Örneğin bir öğrenci, sınıf arkadaşlarını sınavda çıkacak konulara hazırladığında çırak etkisinden faydalanabilir ve ders materyalini kavrayışını artırabilir.

Çırak etkisi, bu faydalı etkisinden ötürü birçok durumda yararlı bir araç olarak kullanılabilir. Bu çerçevede, makalemizde, bu etkiyi detaylı bir şekilde kavrayacak ve nasıl en etkili şekilde kullanabileceğinizi öğreneceksiniz.

Çırak Etkisi Örnekleri

Çırak etkisinin en belirgin örneği, sınıf arkadaşlarına ders çalıştıran bir öğrencidir. Bu öğrenci, sınıf arkadaşlarını çalıştırırken ders materyalini kavrayışını da genişletir. Çırak etkisi, bu çerçevede öğrenci ders materyalini öğrenmek amacıyla ders veriyorsa kasıtlı olarak kabul edilmekte; ancak sosyal statüsünü yükseltmek veya öğretmeninin ricası üzerine vb. ders veriyorsa kasıtsız olarak kabul edilir.

Tüm Reklamları Kapat

Çırak etkisinin akademi dışı bağlamlarda da faydaları vardır:

  • İlgilendiğiniz bir hobiye yeni başlayan kimselere temel becerileri öğrettiğiniz zamanlarda sizin de bu becerileriniz gelişir ve ustalaşırsınız.
  • İş konusunda ise yeni çalışanlara önemli prosedürleri anlatmak bu prosedürleri daha iyi hatırlamanızı sağlar.
  • Genel kültür alanında ise, ilgi duyduğunuz kavramları bu kavramlara aşina olmayan kimselere anlattığınızda bu kavramları kavrayışınızı geliştirirsiniz.

Çırak Etkisinin Psikolojisi

Çırak etkisi, tamamı bir bilgiyi kendimiz için öğrenmemiz, pratikte nasıl öğrettiğimiz ve bir başkasına öğretmek amacıyla öğrenmemiz arasındaki farklara dayanan çeşitli psikolojik mekanizmaların çerçevesinde bilgiyi daha iyi öğrenmemize yardımcı olur. Spesifik olarak:

  • Öğretmenlik veya bir şeyleri öğretecek olma beklentisi, insanlarda öğrenme süreçlerine yönelik daha aktif bir farkındalık kazandıran üstbilişsel işlemlerin artmasına yol açabilir.[1]
  • Bu beklenti, aynı zamanda öğretmenlik rolünü üstlenen kimsede, ders materyalini organize etmek ve temel bilgileri tespit etmek gibi etkili öğrenme stratejilerinin kullanımını artırabilir.[2]
  • Aynı beklenti, son olarak insanları kendilerini öğrenci rolünden ziyade öğretmen rolünü oynuyormuş gibi görmeye teşvik ederek öz yeterlilik ve bağımsızlık duygularının artmasına yol açabilir.[3]
Pixabay

Başkalarına Bir Şeyler Öğretmenin Faydaları

Yukarıda da gördüğümüz gibi başkalarına bir şeyler öğretmek, birkaç mekanizma aracılığıyla ders materyalini öğrenme becerinizi artırır. Bu çerçevede bir ders materyalini daha sonra öğretmek amacıyla öğrenen öğrenciler ile ders materyalini yalnızca kendileri için öğrenen öğrenciler, aynı materyalde bir teste tabi tutulduklarında öğretmek amacıyla öğrenen öğrenciler daha yüksek notlar almıştır.[2]

Buna ek olarak alanda yapılan araştırmalar, bir şeyi öğretmeye hazırlanmanın, örneğin golf oynarken topa vurmak gibi fiziksel eylemleri öğretmeye hazırlanmanın, motor öğrenme ve bilgi işleme alanlarının iyileştirdiğini de bulgulamaktadır.[4], [5] Yani birilerine bir şeyler öğretmenin faydaları yalnızca akademiyle sınırlı değildir!

Tüm Reklamları Kapat

Birilerine bir şeyler öğretmenin etkileri yalnızca bir kimsenin söz konusu materyali öğrenme becerisinin artmasından ibaret değildir. Bu faydalar arasında materyali öğrenme becerisinin yanında iletişim ve liderlik becerilerinde ve özgüvende artış da yer almaktadır.

Buna ek olarak bir materyali öğretmeye hazırlanmak, ders materyalini öğrenmeye yönelik motivasyonu artırır. Bu motivasyon da hem çırak etkisinin öğrenmeyi kolaylaştırma etkisini sağlar; hem de öğretmen rolünü oynayan kimselerin öz yeterlilik ve bağımsızlık duygularında bir artışa yol açar. Öz yeterlilik ve bağımsızlık da öğrenme sürecini kolaylaştıran erdemlerdir ve tek başlarına bile oldukça değerlidir!

Çırak etkisinin kaydadeğer bir başka etkisi de akranların birbirlerine bir şeyler öğrettiği senaryolarda gözlemlenmektedir. Akran öğretmenliği, eğitimi veren öğrenciyle eğitimi alan öğrenci arasında sosyal ve bilişsel mesafenin azlığı sebebiyle alışılagelmiş öğretmenlik türlerinden daha verimlidir ve eğitimi alan öğrenci için yüksek derecede faydalıdır.[6]

Not: Alanda yapılan çalışmaların bazıları, büyük kardeşlerin küçük kardeşlerden daha yüksek IQ puanına sahip olma eğilimini büyük kardeşlerin önemli bilişsel gelişimler yaşadıkları yaşlarda ailenin öğretmeni rolünü benimsemeleriyle açıklamaktadır.[7], [8] Bu da çırak etkisinin gücünü ve uzun vadeli faydalarını gözler önüne seren bir örnektir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Çırak Etkisinden Nasıl Faydalanırsınız?

Çırak etkisini eğitiminizi kolaylaştırmak amacıyla kullanabileceğiniz üç ana teknik vardır.

  • Materyali başkalarına öğretecekmiş gibi öğrenin. Bu, örneğin, materyali başka bir zamanda başka bir kimseye rahatlıkla açıklayabilecek kadar iyi düzeyde öğrenmeniz; insanların size materyalin konusu hakkında sorabileceği soruların cevaplarını önceden bulmanız gibi yöntemleri içerir.
  • Materyali bir başkasına öğretiyormuş taklidi yapın. Bu taklit ne kadar gerçekçi olursa çırak etkisinden o kadar fazla faydalanırsınız.[9] Yani bu taklidi hayal etmekten ve sesli şekilde gerçekleştirmekten çekinmeyin; sadece materyali açıklamakla yetinmeyin, materyali öğrettiğiniz hayali kimsenin size spesifik sorular sorduğunu da düşünün.
  • Materyali başkalarına öğretin. Bu yöntem insanlarla buluşmayı ve gerek bire bir ders, gerek grup dersleri aracılığıyla materyali öğretmeyi içerir. Size en çok çabayı bu yöntem sarf ettirecek olsa da en faydalı yöntem de budur. Zira birilerine gerçekten bir şeyler öğretecek olduğunuzu bilmeniz muhtemelen size diğer yöntemlerin sağladığı motivasyona kıyasla daha büyük bir motivasyon sağlayacaktır.

Bu tekniklerin tüm kombinasyonlarını gerçek hayatta uygulayabilirsiniz. Örneğin materyali başkalarına öğretecek şekilde öğrenebilir ve öğretmenlik taklidi yapabilir veya taklit adımını atlayarak doğrudan arkadaşlarınıza ders verebilirsiniz.

Hangi tekniği kullanacağınıza karar verirken her bir tekniğin olası faydalarını değerlendirmeli; bu faydaları zaman ve çaba gibi bedellerle oranlamalı ve kararınızı buna göre vermelisiniz.

Yani, örneğin gerçekte bir kimseye bir şey öğretmen çırak etkisinin en faydalı olduğu senaryodur. Ancak böylesi ders çalışma buluşmaları arkadaşlarınızla bir buluşma ayarlamak gibi ikincil bedeller sebebiyle diğer yöntemlerden genellikle daha maliyetli olmaktadır. Bununla beraber bir materyali bir başkasına öğretecekmiş gibi çalışmak da, öğretmenlik taklidi yapmak da daha az faydalı yöntemler olmasına karşın çok daha kolay ayarlanabilir ve uygulanabilir.

Hangi yöntemleri seçeceğiniz konusu aynı zamanda içinde bulunduğunuz durumdan, tercihlerinizden ve amaçlarınızdan da etkilenmektedir.

Örneğin birilerine bir şeyler öğretmeyi seviyorsanız veya önünüzde yüksek not almanızın son derece önemli olduğu bir sınav varsa (ve bol bol boş vaktiniz de varsa) sınıf arkadaşlarınıza ders anlatmak amacıyla bir buluşma ayarlamanız sizin için en iyi yöntem olabilir. Ancak öğretmenliği sevmiyorsanız veya çok da önemli olmayan bir sınava girecekseniz (ve vaktiniz de sınırlıysa) materyali öğretecekmiş gibi öğrenmeniz, bir başkasına öğretmenlik yapmanızdan daha iyi bir yol olabilir.

Pexels

Özet ve Sonuçlar

  • Çırak etkisi (veya "protege etkisi"), bir bilgiyi öğretmenin, öğretmenlik taklidi yaparak öğretmenin veya başkalarına öğretmek üzere hazırlanmanın bu bilgiyi öğrenilmesini desteklediğini öne süren psikolojik bir fenomendir.
  • Bu etki üstbilişsel işlemlerinizi, etkili öğrenme stratejilerinin kullanımını, materyali öğrenmeye yönelik motivasyonunuzu ve öz yeterlilik/bağımsızlık hissinizi artırarak öğrenme sürecinize katkıda bulunur.
  • Başkalarına bir şeyler öğretmek, materyali öğrenme becerinizi geliştirmenin yanında size iletişim ve liderlik becerilerinizde, özgüveninizde artış gibi farklı ek faydalar da sağlayabilir.
  • Çırak etkisini kullanabilmek için materyali birine öğretecek gibi öğrenmeli; birine öğretiyor taklidi yapmalı veya gerçek hayatta birilerine öğretmelisiniz. Bu teknikleri istediğiniz kombinasyonlarda kullanabilirsiniz.
  • Çırak etkisini hangi yöntemle kullanmak istediğinize karar verirken ne kadar gerçekçi bir öğretmenlik deneyimi yaşarsanız bu etkinin de o kadar fazla olacağını; ancak herhangi bir yöntemin uygulanması sırasında bu gerçekçiliği yakalamaya çalışırken ödeyeceğiniz zaman ve çaba gibi potansiyel bedeller ile potansiyel faydaları dengelemeniz gerektiğini unutmamalısınız.
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Bilime Dayalı Kişisel Gelişim Yazı Dizisi

Bu yazı, Bilime Dayalı Kişisel Gelişim yazı dizisinin 14. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Stanford Marshmallow Deneyi Nedir? Çocukken Sergilenen Öz Kontrol, Yetişkinlikte Başarıyı Nasıl Etkiler?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
84
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 45
  • İnanılmaz 9
  • Muhteşem! 7
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Bilim Budur! 3
  • Umut Verici! 3
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/06/2024 20:24:09 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/13158

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Radyoaktif
Böcek
Albert Einstein
Yıldızlar
Sıcaklık
Model
Mavi
Doğum
Eczacılık
Tümör
Obezite
Evrimleşme
Etimoloji
Mers
Endokrin Sistemi
Bebek Doğumu
Kuyrukluyıldız
Eğitim
Ölçüm
Bilimkurgu
Balıklar
Bilim İnsanı
Elektrokimya
Kimyasal Evrim
Nöron
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
I. Shatz, et al. Protege (Çırak) Etkisi: Bir Şeyi Başkalarına Öğreterek Kendiniz de Daha İyi Öğrenebilirsiniz!. (4 Kasım 2022). Alındığı Tarih: 17 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/13158
Shatz, I., Karagözoğlu, M. (2022, November 04). Protege (Çırak) Etkisi: Bir Şeyi Başkalarına Öğreterek Kendiniz de Daha İyi Öğrenebilirsiniz!. Evrim Ağacı. Retrieved June 17, 2024. from https://evrimagaci.org/s/13158
I. Shatz, et al. “Protege (Çırak) Etkisi: Bir Şeyi Başkalarına Öğreterek Kendiniz de Daha İyi Öğrenebilirsiniz!.” Edited by Mert Karagözoğlu. Evrim Ağacı, 04 Nov. 2022, https://evrimagaci.org/s/13158.
Shatz, Itamar. Karagözoğlu, Mert. “Protege (Çırak) Etkisi: Bir Şeyi Başkalarına Öğreterek Kendiniz de Daha İyi Öğrenebilirsiniz!.” Edited by Mert Karagözoğlu. Evrim Ağacı, November 04, 2022. https://evrimagaci.org/s/13158.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close