İçerikler - Sayfa 750

Eğer Dünya'nın düz olduğunu, dağlar ve vadiler dolayısıyla fazlasıyla pürüzlü olduğunu veya kendi etrafında döndüğünü hissetmediğiniz için hareketsiz olduğunu zannediyorsanız, tamamen yanılıyorsunuz, bunu daha önceki yazılarımızda anlatmıştık. Benzer şekilde, Güneş'in Dünya etrafında döndüğünü zannetmek veya Güneş'in hareketsiz bir gök cismi olduğunu zannetmek, yani kendi etrafında dönmediğini veya bir diğer gök cismi etrafında yörüngede olmadığını sanmak da sık yapılan hatalar arasında yer alıyor. Ancak halk arasında astronomiye yönelik en yaygın hata, kuşkusuz, mevsimlerin oluşma nedenidir.

Birçok insan; Dünya'daki ilkbahar, yaz, sonbahar ve kış gibi mevsimleri oluşturan ana unsurun, Dünya'nın eliptik yörüngesinden kaynaklandığını düşünür. Daha önceden izah ettiğimiz gibi, Dünya gerçekten de Güneş etrafındaki yörüngesi boyunca kimi zaman Güneş'e 147 milyon kilometre kadar yakındır, kimi zamansa Güneş'ten 152 milyon kilometre kadar uzaktır. Yani gezegenimizin yörüngesi dairesel değil, eliptiktir. Ancak bu durumun Dünya'da mevsimlerin oluşumuyla hiçbir alakası yoktur; hatta ilginç bir şekilde, Dünya'nın Güneş'e en yakın olduğu dönemde (yani 147 milyon kilometrelik mesafede) kuzey yarımkürede yaz değil, kış yaşanır! Benzer şekilde, Dünya'nın Güneş'e en uzak olduğu dönemde (yani 152 milyon kilometrelik mesafede) kuzey yarımkürede kış değil, yaz yaşanır! Neler oluyor?

Daha önceki bir yazımızda, sağduyularımızın Dünya ve uzay konusunda bizi köklü bir şekilde yanılttığını anlatmıştık. Bu yanılgılardan birisinin, Dünya'nın Güneş etrafındaki hareketi olduğunu da söylemiştik: Her ne kadar Güneş bizim etrafımızda dönüyor gibi gözükse de, dikkatli bir inceleme ile Dünya'nın Güneş etrafında döndüğü rahatlıkla görülebilecektir.

Eğer ki Venüs'ün, Ay'ın ve Jüpiter'in fazlarını eş zamanlı olarak gözlerseniz ve Mars'ın gökyüzündeki hareketini (özellikle de tersine giden, retrograt hareketini) takip edecek olursanız, ya tüm bu gezegenlerin Güneş etrafında döndüğü, temiz bir modele ulaşırsınız ya da Mars ve Güneş'in Dünya etrafında döndüğü ama Mars'ın ara ara ters yöne gitmeyi seçtiği, bir yandan da Venüs'ün Güneş etrafında dönmeyi sürdürdürüğü bir modeli kabul etmeniz gerekir. Bu, parsimoni ilkesi perspektifinde makul değildir ve dahası, uydularımız ve teleskoplarımız sayesinde Dünya'nın Güneş etrafında döndüğünü biliyoruz. Peki, Dünya Güneş etrafında dönüyor; bunu biliyoruz ama... Güneş kendi etrafında dönüyor mu? Ve Güneş, başka bir cismin etrafında dönüyor mu?

Bizim gözlerimizden ve bakış açımızdan Dünya ve uzay, gerçekte olduğundan o kadar farklı ki, eğer Dünya'yı ve Evren'i sadece sağduyularımızla algılamaya kalkacak olsaydık, çok tuhaf bir gerçekliğe hapsolurduk.

Bir düşünün, Dünya bizim açımızdan ne kadar pürüzlü: Her yerde dağlar, tepeler, ovalar, çukurlar, tümsekler, vadiler, kanyonlar, platolar ve daha nice coğrafi oluşum var. Buna bakan biri, Dünya'nın muazzam pürüzlülükte olan, inanılmaz miktarda girinti-çıkıntıya sahip olan bir kaya parçası olacağını düşünecektir - ki birçoğumuz da öyle düşünmektedir.

Eğer enerjisini fotonlardan alan nano boyutlarda bir uzay aracı tasarlıyorsanız -hele bir de onu ışık hızına yakın hızlara çıkartmayı hedefliyorsanız-  onu nasıl yavaşlatabileceğinizi bilseniz iyi edersiniz.

Bu endişe, küçük bir yıldızın etrafında dönen ufacık bir gezegende yaşayan, bizden 4.36 ışık yılı uzaktaki Alfa Centauri'ye ulaşacak uzay araçları yapmayı hedefleyen hırslı astrofizikçilerin kafasında yer alıyor. Bu bilim insanlarının yapmayı hedefledikleri temel şey, nano büyüklükte ve itkisinin lazer ile sağlandığı bir uzay aracı...

Milyarlarca yıldan fazla süredir, evrende meydana gelen olayların oluşmasında rol oynayan kütle çekimi kuvvetleri, evrenin ilk dönemlerinin hidrojen bulutlarının büyük yıldız cisimlerine toplanmasına neden oldu. Güneş'in dahil yıldızların aşırı yoğunlaşması ve sıcak olması sonucunda füzyon meydan gelir; ışık olarak gördüğümüz ve ısı olarak hissettiğimiz şey, Güneş'in çekirdeğinde oluşan füzyon reaksiyonların sonucudur. Hidrojen çekirdekleri çarpışır, daha ağır helyum atomlarına dönüşür ve bu süreçte muazzam miktarda enerji açığa çıkarır.

Füzyon, evrendeki yıldızlar için baskın enerji kaynağıdır. Aynı zamanda Dünya'da da potansiyel bir enerji kaynağı olarak görülür. Kasıtlı olarak zincirleme bir kontrollü reaksiyona girdiğinde, hidrojen bombasını çalıştırabilir.