İçerikler - Sayfa 445

Mars Perseverance Keşif Aracı'nın en yakın komşu gezegenimize indiğinden beri süregelen heyecan dolu bekleyiş nihayet son buldu. Bir buçuk yılın ardından elde edilen veriler, beklenmedik haberleri de beraberinde getirdi.

Neredeyse bir araba boyutunda olan ve yedi tane bilimsel enstrümanı üzerinde bulunduran keşif aracı, bir süredir Mars'ın 49 km genişliğindeki Jezero kraterini inceliyordu. Bir zamanlar bir göl olan bu krater, antik yaşam üzerine kanıt aramak ve gezegenin jeolojik ve iklimsel geçmişi hakkında bilgi edinmek için ideal bir yer.

Papağanlar (veya bilimsel adıyla "Psittaciformes" veya "psitasinler"), toplamda 92 ayrı cins altında kategorize edilen 398 tür ile temsil edilen, çoğunlukla tropik ve tropik-altı coğrafyaların sıcak topraklarında yaşayan; kalın dilli, etli, parlak tüylü kuşlardır.

Papağanlar; kuzgunlar, kargalar, alakargalar ve saksağanlar ile birlikte yeryüzünde yaşayan en zeki kuş türleri arasındadırlar. Bazı papağanlar insan seslerini taklit edebilirler ve bu nedenle sıklıkla evcil hayvan olarak hapsedilirler: Günümüzde 50 milyon civarında papağan (papağanların toplam popülasyonunun tahminen %50'si kadarı) kafeslerde hapsedilmiş halde yaşamaktadır. Kafese kapatılan papağanlarda delirme ve aşırı korku gibi psikolojik problemler görülür ve ömürleri neredeyse yarı yarıya kısalır: Papağanlar doğal ortamlarında ortalama 70 yıla kadar yaşayabilirken, kafeste beslenen papağanlar ortalama 30 ila 45 yıl arasında yaşayabilirler. Ayrıca yaşayan papağan türlerinin %30'undan fazlası tükenme tehdidiyle yüz yüzedir ve bu oran, benzer kuş grupları arasındaki en yüksek değerdir.

Jeolojik geçmişin derinliklerine indiğimizde iklim değişikliğine bağlı olarak gerçekleşen birçok kitlesel yok oluşla karşılaşmamız mümkündür. Bu kitlesel yok oluşlar üzerine araştırma yapmak, araştırmacılara çevresel krizlerin organizma evrimine olan etkisini inceleme olanağı tanımaktadır. Kitlesel yok oluşların başlıca örneği, Permiyen-Triyas iklim krizidir. Sırasıyla 265 ve 230 milyon yıl önceki Permiyen ve Orta Triyas dönemlerinde gerçekleşen bu iklim krizi, küresel ısınmaya bağlı olarak ortaya çıkan bir dizi iklim kaymasıdır. Bu iklim kaymaları, Permiyen döneminin sonunda tarihin en büyük iki kitlesel yok oluşuna yol açmıştır. İlki 261 ve ikincisi 252 milyon yıl önce gerçekleşirken, ikincisi tüm hayvan türlerinin %86'sını dünya üzerinden sildi.

Permiyen dönemindeki yok oluşlar, sadece büyüklük açısından önemli değildi. Aynı zamanda, gezegen tarihinde sürüngenlerin karada yaşayan en baskın omurgalı hayvan grubu olduğu yeni bir çağın başlangıcına da damga vurdular. Permiyen dönemi boyunca, memelilerin ataları olan sinapsitler karadaki omurgalı faunalara baskın geliyordu. 252-200 milyon yıl önce gerçekleşen Triyas-Permiyen yok oluşlarından sonra sürüngenler, yüksek bir hızda evrimleşmeye başladılar. Bu durum sürüngen çeşitliliğine hızlı bir artış getirmekle kalmayıp bugünkü ekosistemlerin ve birçok nesli tükenmiş ekosistemin de oluşumunda kilit bir rol oynadı. Bazı sinapsit türlerinin yok oluşundan sonra sürüngenler, onların daha önce işgal ettiği habitatları ve besin kaynaklarını ele geçirdiler. Buna bağlı olarak paleontologlar, sürüngenlerdeki evrimleşme ve çeşitlenmedeki hızlanmanın rakip türlerin yok olmasının bir sonucu olduğu çıkarımına vardılar.

Yıldızlararası maddelerdeki ağır elementler, yıldız oluşum mekanizmasını büyük ölçüde etkiliyor. Eskiden Evren'de bulunan ağır elementler, şu anki Evren'e göre daha azdı. Bunun sebebi ise nükleosentezin yıldızlardaki ağır elementleri üretmesi için yeteri kadar vaktinin olmamasıydı. Böyle bir ortamdaki yıldız oluşumunun, günümüzdekinden ne şekillerde farklılıklara sahip olduğu henüz tam olarak bilinmiyor.

Osaka Metropolitan Üniversitesi'nden Toshikazu Onishi ve Kyushu Üniversitesi'nden Kazuki Tokuda tarafından yönetilen uluslararası bir ekip, ALMA'yı kullanarak Küçük Macellan Bulutu'ndaki yüksek kütleli genç yıldız nesnelerini incelediler.

Kızıl Gezegen olarak adlandırılan Mars'ın, isminden de anlaşılacağı üzere, kırmızı kayalarla ve kraterlerle kaplı olduğu kabul edilmiş bir gerçektir. Bilim insanları, Perseverance keşif aracını Jezero kraterine indirdiğinde de böyle bir manzarayla karşılaşmayı bekliyordu. Jezero krateri; Mars'ta su, hava ve manyetik alan bulunduğu zamanlarda zengin bir akarsu ağının parçası olan bir göldü. Kısmen bu geçmişinden dolayı seçilen kraterde keşif aracının buldukları ise beklenmedikti.

Araştırmacılar, nehir akıntılarıyla gelen ve gölün dibinde toplanan tortul kayaçlarla karşılaşmayı beklerken birçok kayacın volkanik kökenli olduğunu fark etti. Kayaçların, Hawaii'deki birçok sahile koyu yeşil rengini veren peridot'un daha bulanık ve daha az mücevhere benzeyen hali olan büyük olivin tanelerinden oluştukları görüldü.