İçerikler - Sayfa 382

Kozmoloji, dilimizdeki anlamıyla evren bilimdir. Türkçeye, Yunancadaki κοσμολογία (cosmologia) kelimesinden geçmiştir ve bu kelimedeki κόσμος "kozmos, düzen, bütün", λογια [logia] ise "söylev" kelimesinden gelmektedir ("kozmos/düzen hakkındaki sözlerimiz" anlamına gelmektedir). Evrenin olumuşunu, evrimini ve dinamiğini inceler. Evrenin nasıl oluştuğu, evrenin geçmişte nasıl bir halde olduğu, gelecekte nasıl olacağı, geometrisinin neye benzediği, yoğunluğunun ne olduğu ve bunun onu nasıl etkilediği, onu oluşturan baryonik madde, karanlık madde ve karanlık enerji yoğunluklarının evrende nasıl dağıldığı, nasıl bir şekilde genişlediği (ya da büzüştüğü), zaman içerisindeki değişiminin fiziğe olan etkisi, uzay ve zaman kavramı, kütle çekimi ve bunun ne anlam ifade ettiği gibi sayısız soruya cevap arayan bir bilim dalıdır.

Oldukça kapsamlı ve karmaşık bir alan olduğundan dolayı, kozmoloji çalışanlar (ki bunlara "kozmolog" ya da "evren bilimci" denir), oldukça iyi matematik bilmek zorundadır. Matematikte şu kavramlarla muhtemelen karşılaşırlar:

Cımbızlama safsatası (İng: "cherry picking", Tür: "kiraz toplama"), birisi yalnızca kendi duruşunu destekleyen kanıtlara odaklandığında ve kendi duruşuna ters kanıtları görmezden geldiğinde yaşanan bir safsatadır. Bu bağlamda cımbızlama safsatasına başvuran bir kişi, belli bir konuda yayınlanmış tüm araştırmaların sadece küçük bir kısmından bahsetme yoluyla savunduğu görüşe ilişkin bilimsel görüş birliği varmış izlenimini yaratmaya çalışır.

Cımbızlama safsatası, insanların sunduğu aldatıcı retoriklerden içsel akıl yürütme süreçlerini nasıl yürüttüklerine kadar birçok unsuru etkileyen, birçok alanda sıklıkla karşımıza çıkan bir safsatadır ve bu nedenle iyi anlaşılmalıdır. Bu makalede cımbızlama safsatası hakkında daha fazla bilgi edinecek, insanların bu safsatayı nasıl kullandığına dair örnekler ve başkaları tarafından kullanıldığında nasıl karşılık verebileceğinizi görecek, bu safsatanın tuzağına düşmekten kaçınmak için neler yapabileceğinizi öğreneceksiniz.

Evrim Ağacı olarak en sık aldığımız mesajlardan biri, belli bir konuda (genellikle görelilik, kozmoloji, kuantum, karanlık enerji/madde, enerji veya ışığın doğası ile ilgili) "yeni bir teori" geliştirenler ve bu "devrim yaratacak" fikirlerin "makalesini hazırlamış" olanlarla ilgili oluyor. Bu konuda bazı açıklamalar yapmakta fayda görüyoruz.

Öncelikle, bilimle ilgili fikirlerinizi bizimle paylaşmayı seçtiğiniz ve bu konuda bize güvendiğiniz için çok teşekkürler! Evrim Ağacı olarak birinci gayemiz, ülkemizdeki birbirinden parlak gençleri bilime ve akademiye yönelerek ülkemizi ileriye götürecek, kaliteli, dünya standartlarında bilim üretebilecek bilim insanlarına dönüşmelerine önayak olabilmek ve onların bilim konusunda heyecan duymasını sağlayarak bu yönde teşvik edebilmektedir.

Her şeyden önce bir silah nasıl olur da suyun içerisinde ya da uzay boşluğunda ateş alır ya da alabilir mi bunu düşünmemiz gerekiyor. Aslında her ikisinde de silah ateş alabilir. Peki yanma tepkimesi için oksijen gerekiyorsa, nasıl oluyor da oksijenin yokluğunda böyle bir tepkime başlayabiliyor?

Aslında ortamda oksijen bulunuyor; ama oksijen, beklediğiniz gibi havada veya suda değil, barutun içerisinde bulunuyor. Dolayısıyla tetiğe basılmasıyla barutun içerisinde başlayan reaksiyonlar, yanmanın gerçekleşebilmesi için gerekli ve yeterli oksijeni sağlamış oluyor. Bu sayede silah hem boşlukta hem de su altında ateş alabiliyor.

Yıldızlar enerjilerinin büyük bir kısmını fotonlar aracılığıyla dışarıya salarlar. Fakat yıldız da en nihayetinde bir madde olduğundan, belirli bir geçirgenliğe ($\kappa$) sahiptir. Opaklık olarak ifade ettiğimiz bu kavram, yıldızın belirli bir katmanında ne kadar enerjinin soğurulduğunu ifade etmek için kullanılır. Yıldızın farklı katmanları, sahip olduğu farklı parametrelerden ötürü farklı geçirgenliklere sahiptir. Dolayısıyla enerji akışı, yıldızın bu parametrelerine bağlı olarak farklı katmanlarda farklı şekillerdedir.

Bazı titreşim yapan yıldızlar, Eddington tarafından valf (ya da vana) mekanizması olarak adlandırılan bir hareket gerçekleştirir. Bugün biz bu mekanizmaya, buna sebep olan temel etken olan opaklıktan ($\kappa$) ötürü kappa mekanizması diyoruz.