İçerikler - Sayfa 361

Pandemi yüzünden market raflarının temel ürün ve malzemelerden yoksun olduğu 2020 yılını düşünün. Orta Amerika ormanlarında yaşayan kuşlar için, orman arazilerinin kahve tarlalarıyla işgal edilmesi, esasen tercih ettikleri yiyeceklerin "raflarını boşaltıyor" ve hayatta kalmak için diyetlerini ve yaşam alanlarını değiştirmeye zorluyor.

Aralarında Prof. Dr. Çağan Şekercioğlu'nun da bulunduğu Utah Üniversitesi'nden araştırmacılar tarafından yürütülen yeni bir çalışma, kuşların tüylerinden izlenebilen diyetlerinin anlaşılmasına işaret eden verilerini ve hareket kayıtlarını araştırarak, kuşların kahve tarlalarında ormanlardan çok daha az omurgasız yediğini ortaya koyuyor ve beslenme seçeneklerini önemli ölçüde etkilediğini öne sürüyor. Çalışmanın baş yazarı ve Utah Üniversitesi Biyolojik Bilimler Fakültesi’nde ekoloji ve ornitoloji profesörü olan Prof. Dr. Çağan H. Şekercioğlu anlatıyor:^[1]

Terör kuşları (Phorusrhacidae) Güney ve Kuzey Amerika'da yaklaşık 62 milyon yıl ila 2.5 milyon yıl önce Senozoyik zamanda yaşamış bir grup büyük, uçamayan kuş ailesiydi. Devasa boyutları, keskin gagaları, uçamayan kanatları ve güçlü bacaklarıyla terör kuşları, zamanlarının apeks yırtıcılarıydı. Bu yazıda, bu büyüleyici kuşların evrimlerini, ekolojilerini ve nihai yok oluşlarını inceleyeceğiz. Hayranlık uyandıran bu canlıların fiziksel özelliklerinden avlanma stratejilerine kadar birçok özelliğini yakından inceleyelim.

İlk terör kuşu fosili "Arjantin Paleontolojisinin babası" olarak nitelendirilen ünlü Arjantinli paleontolog Florentino Ameghino tarafından 1887 yılında keşfedildi. Kalıntılar, Arjantin'in Santa Cruz Eyaletindeki çeşitli yerleşim yerlerinde bulundu. Bulunan fosil dişsiz bir çene kemiği parçasıydı ve bu holotip (ilk örnek) üzerinden Phorusrhacos longissimus türü tanımlandı. Başlangıçta fosilin otçul bir memeliye ait olduğu düşünüldü ve yeni bir dişsiz memeli ailesine atandı. Ameghino bu bulguyu, modern memeli soylarının Arjantin'de ortaya çıktığı ve daha sonra tüm dünyaya yayıldığı iddiası için bir kanıt olarak kullandı. Daha sonra, 1891'de, diğer fosillerin keşfi ile birlikte, ilk keşfin bir memeli değil, dev bir kuş olduğunu doğrulandı.^[1][2]

Eşeyli üreme, iki ayrı organizmadan gelen iki hücrenin birleşmesi olan döllenme ile gerçekleşir. Bu iki hücrenin her biri bir set kromozom içeriyorsa, ortaya çıkan hücre iki set kromozom içerir. Bir hücredeki kromozom setlerinin sayısına "ploidi seviyesi" denir. Haploid hücreler bir set kromozom içerir. İki set kromozom içeren hücrelerse diploid olarak adlandırılır. Üreme döngüsü devam edecekse diploid hücre; döllenme tekrar gerçekleşmeden önce kromozom setlerinin sayısını bir şekilde azaltmalıdır, aksi takdirde her nesilde kromozom setlerinin sayısı sürekli bir ikiye katlanacaktır. Dolayısıyla eşeyli üreme, döllenmenin yanı sıra kromozom setlerinin sayısını yarıya indiren Mayoz bölünme olarak bilinen bir çekirdek bölünmesini içerir.

Çoğu hayvan ve bitki diploiddir, yani iki set kromozom içerir. Her somatik hücrede (çok hücreli bir organizmanın üremeyen hücreleri) çekirdek, homolog kromozomlar olarak adlandırılan her bir kromozomun iki kopyasını barındırır. Somatik hücreler bazen "vücut hücreleri" olarak da adlandırılır. Homolog kromozomlar, aynı yerlerinde aynı özelliklerin genleri bulunan eşleşmiş çiftlerdir. Diploid organizmalar her ebeveynden her homolog kromozomun bir kopyasını miras alır; bunların birleşmesiyle tam bir kromozom seti ortaya çıkar. Hayvanlarda, her bir homolog kromozomun tek bir kopyasını içeren haploid hücreler yalnızca gametlerde bulunur. Gametler, diploid bir hücre üretmek için başka bir haploid gametle birleşir.

Çeşitlilik ve kapsayıcılık, özellikle de modern çağın şirket politikaları ile medyaya gelince sık karşılaşabileceğiniz, internette herkesin üzerine detaylıca (ne var ki her zaman anlayış ve kibarlıkla olmayan biçimde) konuştuğu kavramlardır. Kime sorsanız konu hakkında bir fikri vardır; ama herkesin bir bilgisi yoktur. Oysa bu konu, önemli ve değerli bir tarihe sahiptir.

Hayatımızın birçok yönünü büyük ölçüde etkileyen ve şekillendirebilen medyanın, tarih boyunca aktivistlerin ırk, din, cinsiyet ve benzeri gruplarda azınlıkta kalan insanlar için kapsayıcı ortamlar yaratma çabasına çok büyük zararlarda da bulunduğu, hatta bulunmaya devam da ettiği, toplumun da farkında olduğu bir gerçektir. Kimi zaman azınlıklar, insanların bakış açısını bulanıklaştıran negatif kalıplara sokulur, kimi zaman da bu adaletsizlik ve zalimliğe baş kaldıran bireyler medyada hedef gösterilir, hayatları zorlaştırılır. Televizyon ve sinemadaki görünürlük çabaları arasında en çok bilinen ve konuşulanlardan biri de Sacheen Littlefeather ve onun hikayesidir. Peki ara ara yeniden gündeme gelen Sacheen Littlefeather kimdir?

Eşeyli üreme ökaryotik hücrelerinden oluşumundan sonra ortaya çıkan evrimsel bir yeniliktir. Çoğu ökaryotun eşeyli üremesi gerçeği, evrimsel bir başarının göstergesidir. Bu durumun bazı dezavantajları olduğu kanıtlansa da çoğu ökaryot için üremenin tek yolu eşeyli üremedir.

İlk bakışta eşeysiz üreme, eşeyli üremeden daha avantajlı gibi görünebilir. Öncelikle, ebeveynlere genetik açıdan benzer olan döller evrimsel açıdan daha avantajlıymış gibi yorumlanabilir. Eğer ebeveyn, bir habitatı ele geçirmede başarılıysa aynı özellikleri taşıyan bir yavru da benzer olarak başarılı olacaktır. Ayrıca eşeysiz yollarla tomurcuklanarak, bölünerek ya da yumurtayla döller üretmenin organizmaya bariz faydaları bulunmaktadır. Mesela bu üreme tipinde karşı cinsiyetten bir organizma gerekmez. Bir eş bulmak ve onu etkilemek için enerji harcamaya gerek yoktur. Bu enerji daha çok döl üretmek için harcanabilir. Aslına bakarsanız, yalnız bir yaşam tarzı sürdüren organizmalar eşeysiz üreme yeteneklerini korumaktadır. Ek olarak eşeysiz popülasyonlar sadece dişil, yani üretken bireylere sahiptir. Bu nedenle her birey üreyebilecek kapasitededir. Aksine eşeyli popülasyonda nüfusun yarısını oluşturan eril bireyler kendileri yavru üretemezler. Yani, teorik olarak eşeysiz popülasyonlar eşeyli popülasyonların iki katı hızda büyüyebilirler. Bu rekabette, eşeysiz popülasyon avantaja sahiptir. Bu avantajlara bakılırsa eşeysiz üreyen türler daha yaygın olmalıdır.