İçerikler - Sayfa 186

Güneş sistemimizde yaşamı destekleyebilecek başka bir yer var mı? NASA'nın etkileyici uzay aracı, 14 Ekim günü Jüpiter'in birçok uydusundan biri olan Europa'ya yapılacak beş buçuk yıllık bir yolculuğa çıkmak üzere fırlatılmış olacak. Bu, sondanın yaşam arayışında atılacak ilk önemli adımı.

Europa Clipper misyonu, ABD uzay ajansının, buzlu yüzeyinin altında sıvı su okyanusu barındırabileceğine inanılan uydu hakkında yeni ayrıntıları ortaya çıkarmasına olanak tanıyacak.

Kuasi parçacıklar (İng:"Quasi particles", diğer adıyla "yarı parçacıklar") yoğun madde fiziğinde sık kullanılan terimlerden biridir. Tanım olarak katılardaki temel uyarılmaları parçacık olarak inceleyen fiziksel bir kavramdır. Yani kuasi parçacıklar, fiziksel manada parçacık değildir. Enerji kaynaklı olan bu uyarılmalar madde enerji eşliğine dayanarak parçacık olarak ele alınmıştır.

Nasıl ki kozmik ışınlar sonucu fotonun enerjisi kısa ömürlü parçacıklar olan müon, pion gibi parçacıklara dönüşebiliyorsa veya CERN'deki parçacık hızlandırıcılarında kinetik enerji yeni parçacıklar oluşmasına etki edebiliyorsa katılardaki kolektif uyarılmalar da madde olarak kabul edilebilir. Kuasi parçacıklar normal madde parçacıkları ile benzerlikler taşımaktadır, ancak deneysel zorluklardan dolayı doğrudan gözlemlenememiş teorik parçacıklar olmaları onları normal madde olmaktan öte tutan bir özelliğidir.^[1]

1898 yılında, yelesiz iki erkek aslan Kenya-Uganda Demiryolu'nu inşa eden ekiplere dehşet saçmaya başladı. Demiryolu kampından geceleri kaçırdıkları onlarca insanı dokuz ay boyunca öldürüp yiyen aslanlar, "Tsavo'nun insan yiyenleri" olarak anılacaklardı.

Bir demiryolu yöneticisi ve İngiliz Ordusu'nda yarbay olan John Henry Patterson, bu iki hayvanı vurarak öldürdü ve olaylar hakkında bir kitap yazdı. Büyük kedilerin cesetleri 1925'ten beri Chicago'daki Field Doğa Tarihi Müzesi'nde sergileniyor.

Karanlık madde, evrenin toplam kütle-enerji içeriğinin yaklaşık %27'sini oluşturmakta olup kozmik yapı ve evrimi anlamamız açısından önemli olan birkaç genel özelliğe sahiptir. Olağan maddeden farklı olarak, karanlık madde elektromanyetik olarak etkileşime girmez; bu da onun elektromanyetik radyasyona görünmez hale gelmesine ve dolayısıyla yalnızca kütleçekimsel etkileri aracılığıyla tespit edilebilmesine neden olur. Ancak The Astrophysical Journal Letters dergisinde yayınlanan yeni bir araştırma bildiklerimizi değiştirebilir. Araştırmaya geçmeden önce karanlık madde ile normal madde arasındaki ilişkiyi incelemekte yarar var.

Karanlık maddenin varlığı, galaksilerin dönüş eğrileri, kütleçekimsel merceklenme fenomenleri ve kozmik mikrodalga arka plan dalgalanmaları gibi çeşitli astrofizik gözlemlerden çıkarılmaktadır. Bu gözlemler, görünür kütle ile galaksiler ve daha büyük ölçeklerde gözlemlenen kütleçekimsel etki arasında önemli bir uyumsuzluk olduğunu göstermektedir.

2024 Nobel Kimya Ödülü'nün AlphaFold ve Rosetta projelerinin öncü isimlerine verilmesi, yapay zekânın bilimsel dönüm noktalarına ulaşmadaki önemini bir kez daha vurguladı. Fizik alanında yapay zekâ çalışmalarına verilen 2024 Nobel Ödülü'nün ardından bu ödül de, yapay zekâ destekli bilimsel atılımları tanımaya devam etti. Ödülün kazananları arasında, Google DeepMind'dan John Jumper ve Demis Hassabis ile Washington Üniversitesi'nden David Baker bulunuyor. Jumper ve Hassabis, protein yapılarını tahmin etmede çığır açan AlphaFold adlı yapay zekâ aracını geliştirirken, Baker ise yapay zekâ desteğiyle protein tasarımında devrim yaratan çalışmalarıyla tanınıyor.^[1]

Proteinler vücudumuzdaki hücrelerin çalışması için gerekli olan temel moleküllerdir, hücrelerin işleyişini sağlarlar. Bu nedenle proteinlerin nasıl bir yapıya sahip olduğunu anlamak onların nasıl çalıştığını ve hangi işlevleri yerine getirdiklerini çözmemize yardımcı olur. Bilim insanları 2020 yılının sonuna gelindiğinde yaklaşık 100.000 proteinin yapısını keşfetmişlerdir. Ancak doğada çok daha fazla protein vardır ve bu milyarlarca protein dizisinin yapısını deneylerle çözmek yıllar alır. Bu zorlu süreç nedeniyle bilim insanları, proteinlerin yapısını daha hızlı ve kolayca tahmin edebilecek bir yönteme ihtiyaç duymaktadırlar.