Modern insanın dünya sahnesine çıkışından bu yana on binlerce yıl geçti. Bir zamanlar vahşi doğada hayatta kalmaya çalışan, yırtıcılardan kaçan ve av olmamak için saklanan bir türdük. Ancak zaman ilerledikçe ateşi kontrol etmeyi öğrendik, aletler geliştirdik ve medeniyetler kurduk. Av olmaktan "süper avcıya" ilerlediğimiz bu serüvenimiz, gezegenin dengelerini kökten değiştirdi.^[1] Artık diğer canlılar üzerinde benzeri görülmemiş olumsuz etkiler yaratıyoruz. İlginç olan şu ki, hayvanlar bizlerden, doğal yırtıcılarından bile daha fazla korkuyorlar! Bu yazıda, insanlığın bu dönüşümünün hayvanların davranışlarını nasıl etkilediğini keşfedeceğiz.

İnsanlar, dünya ekosistemlerinde "süper yırtıcı" rolünü üstlenmiş durumda.^[2] Doğal yırtıcılara göre hem kara hem de deniz canlılarını çok daha yüksek oranlarda öldürüyorlar.^[3] Ancak doğrudan avlanma yoluyla verdiğimiz zararın ötesinde, insan varlığının yarattığı korku ve stres de hayvan davranışlarını, avlanma modellerini ve genel olarak ekosistem dengelerini önemli ölçüde etkiliyor. Bu insan etkisinin yalnızca fiziksel düzeyde değil, aynı zamanda psikolojik ve davranışsal (etolojik) düzeyde de hayvanlar üzerinde büyük bir baskı oluşturduğunu gösteriyor.

Devasa bir meteor 65 milyon yıl önce, hepsinin olmasa da çoğu dinozorun sonunu getirdi. Yok oluş olayının ardındansa dinozorların mirasçıları olan kuşlar ortaya çıktı.

Bilim insanları, hayatta kalan son dinozorların gökyüzünü nasıl doldurduğunu anlamak için yüzyıllardır yaklaşık 10.000 kuş türünü net bir soy ağacında düzenlemeye ve dizilemeye çalıştılar. Basit DNA dizilemesi, sayısız diğer tür için olduğu gibi bunu da kolaylaştırmalıydı. Ancak kuşlar bizi kandırmaya hazırdı!

Wernicke-Korsakoff Sendromu (WKS), özellikle kronik alkol kullanımı sonucu ortaya çıkan ve merkezi sinir sisteminde ciddi hasarlara yol açan bir nörolojik bozukluktur. WKS, birbirinden farklı ancak genellikle birlikte görülen iki durumu kapsar: Wernicke Ensefalopatisi (WE) ve Korsakoff Psikozu (KP). Bu sendrom, özellikle tiamin (B1 vitamini) eksikliğine bağlı olarak gelişir ve tedavi edilmediğinde kalıcı beyin hasarına neden olabilir.^[1]

Wernicke-Korsakoff Sendromu, iki aşamadan oluşur: Wernicke Ensefalopatisi (akut evre) ve Korsakoff Psikozu (kronik evre). Her iki durum da merkezi sinir sistemini etkiler, ancak semptomları farklılık gösterir.^[2]

Büyük Patlama'nın ilk evrelerinde evren; sahip olduğu enerji ile yaratabildiği tüm madde, antimadde ve radyasyon kuantalarıyla doluydu. Genişledikçe soğudu ve uzayın esneyen dokusu aynı zamanda tüm radyasyonun dalga boylarını da daha uzun dalga boylarına doğru esnetti, bu da daha düşük enerji seviyelerine doğru bir dönüşüm demekti.

Eğer henüz keşfedilmeyen daha yüksek enerjilerde maddeler (ve antimaddeler) varsa bunlar Einstein'ın $E=m{c}^2$ eşitliğine göre büyük kütlede ($m$) bir parçacığı yaratabilecek kadar enerji ($E$) o anda mevcut olduğu sürece, büyük ihtimalle Büyük Patlama'da oluştular.

ChatGPT'nin yaratıcısı olan OpenAI şirketi; 12 Eylül 2024 tarihinde yaptığı açıklamada, zor problemleri çözmek için sorgulara yanıt vermeden önce daha fazla zaman harcayacak şekilde tasarlanmış "Strawberry (Q*)" serisinin ilk yapay zeka modellerini piyasaya sürdüğünü duyurdu.^[1]

Yapay zeka şirketi tarafından hazırlanan blog yazısında, yeni modellerin karmaşık görevlerde akıl yürütebildiği ve bilim, kodlama ve matematikte önceki modellere göre daha zorlu problemleri çözebildiği belirtiliyor.^[2] OpenAI, proje için dahili olarak Strawberry kod adını kullanırken, yeni duyurulan modellere "o1" ve "o1-mini" isimlerini verdi.