14.000 yıl önce Doğu Akdeniz kıyılarında yaşayan bir topluluğun parçası olduğunuzu düşünün. Avcılık ve toplayıcılıkla hem kara hem de denizden besleniyor, küçük teknelerle uzak denizlere açılabiliyorsunuz. Ancak son yıllarda av hayvanları ve balık kaynaklarında ciddi bir azalma söz konusu. Bu durum sizi ve topluluğunuzu, yeni kaynaklar aramaya itiyor. Ufukta keşfettiğiniz bir ada yeni bir yaşam alanı ve besin kaynağı olarak dikkat çekiyor.

Kıbrıs Adası, son buzul çağının ardından büyük ormanlarla kaplı bir yerdi.^[1] Ancak adaya ilk ayak basan insanlar burada daha önce hiç karşılaşmadıkları bir manzarayla karşılaştılar: Yaban domuzu büyüklüğünde cüce hipopotamlar (Phanourios minor) ve at boyutunda cüce filler (Palaeoloxodon cypriotes)! Bu hayvanların fazlalığı ve adanın sunduğu bolluk, insanların avcılık ve toplayıcılık faaliyetlerini buraya yönlendirmelerine neden oldu. Bu durum adadaki megafauna türlerinin, yani ekosistemde yaşayan büyük hayvan türlerinin hızlı bir şekilde azalmasına ve nihayetinde yok olmasına yol açtı.

Premenstrüel Disforik Bozukluk (PMDB), üreme çağındaki kadınların yaklaşık %3-8'inde görülen, duygudurum bozuklukları, davranışsal ve fiziksel belirtilerle karakterize olan ciddi bir hormonal bozukluktur. PMDB, premenstrüel sendromun (PMS) daha ağır bir formu olarak kabul edilir ve kadının yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir. Bozukluk, menstrüel döngünün luteal fazında, yani yumurtlamadan sonraki dönemde başlar ve adet kanamasının başlamasıyla genellikle sona erer. Bu makalede, PMDB'nin belirtilerini, altında yatan genetik ve hormonal faktörleri, tedavi ve yönetim yaklaşımlarını detaylı bir şekilde ele alacağız.

PMDB’nin belirtileri, kadınların adet döngüsünün son evresi olan luteal fazda, yani yumurtlamadan sonra ortaya çıkıp menstrüasyonun başlamasıyla kaybolur. Bu belirtiler, menstrüel döngünün 14. gününden başlayarak, adet kanamasının başlamasına kadar olan sürede artar ve ciddi işlev kayıplarına yol açabilir. Kadınlar, bu dönemde aile ve iş ilişkilerinde sorunlar yaşayabilir ve günlük rutinlerini sürdürmekte güçlük çekebilirler. Belirtiler üç ana başlık altında ele alınır: Duygudurum değişiklikleri, davranışsal belirtiler ve fiziksel belirtiler.^[1][2]

Southampton Üniversitesi'nden bilim insanları, beş boyutlu (5D) bellek kristallerinin olağanüstü depolama kapasitesini bir kez daha kanıtladı. Araştırmacılar bu kez modern insan genomunun tamamını temsil eden yaklaşık 3 milyar harflik genetik diziyi başarılı bir şekilde bir kristalin yapısına işlediler. Bu çığır açan teknoloji, femtosaniye lazer darbeleri kullanılarak silikadan (silikon dioksit) oluşan cam benzeri bir malzemede nano ölçekli boşluklar oluşturma prensibine dayanıyor.

5D bellek teknolojisi verilerin beş boyutlu olarak depolanmasını sağlıyor. Bu boyutlar; boşlukların üç boyutlu konumları, boyutları ve yönleri ile tanımlanıyor. İlk olarak 2011 yılında geliştirilen bu yöntem, yüzlerce terabaytlık bilgiyi tek bir kristal üzerinde saklayabiliyor. Daha da önemlisi, bu kristal yapısı zaman içinde bozunmaya karşı olağanüstü bir direnç gösteriyor. 1.000 santigrat dereceye kadar aşırı sıcaklıklara, şiddetli darbelere veya aşırı soğuk koşullara maruz kalsa bile kristalin içinde depolanan veri hasar görmeden korunabiliyor. Bu özellikler kristalin gelecekteki veri arşivleme sistemleri için güvenilir ve dayanıklı bir çözüm sunduğunu gösteriyor.

Pandemi ile birlikte geçen 2 yılın ardından kendinizi arkadaş edinme serüveninde kaybolmuş hissedebilir, sosyal çevrenizi daraltmakla sosyal ağınızın dışındaki bireylerle kaybettiğiniz zamanı telafi etmek arasında seçim yapmak zorunda kalabilirsiniz. Devam eden "yalnızlık salgını" sırasında bireyler, arkadaş gruplarındaki arkadaş sayısının azalmasından endişe duyarak sosyal çevrelerini canlandırma dürtüsü hissedebilirler. Ancak samimi ilişkiler kurabilme potansiyelini fark etmek, bu yorucu süreçte size güç verebilir.

Birçok arkadaşınızın olması, birçok fayda sağlar: Araştırmalara göre, 20'lerinizde çok sayıda arkadaşınızın olması 30'larında edineceğiniz arkadaşlıkların kalitesini yükseltebilir. Psikolog ve ayrıca yakın zamanda yayınlanacak olan Platonik: Sevgi Bilimi, Arkadaşlık Edinme ve Korumada Nasıl Yardımcı Olabilir? kitabının yazarı olan Marisa Franco, konu hakkında şunları belirtiyor:

Günlük rutinden çıkmanın ve tatil yapmanın bilinen birçok faydalı etkisi vardır. Araştırmalar, tatil yapmanın insanların sadece dinlenmesini değil, aynı zamanda yeni yerler görmelerini ve yeni deneyimler edinerek merak duygularını tatmin etmelerini de sağladığını göstermektedir.^[1]

Tatil yaptığımız sırada beynimize sürekli yeni uyaranlar gelir ve günlük rutinimiz içinde yitirdiğimiz zaman algımız toparlanır. Bu da kendimizi ânın içinde daha kolay bulabilmemizi, dış dünyanın sorumluluklarından kurtulup kendi iç dünyamıza dönmemizi sağlamaktadır. İstatistikler, 10 günlük maaşlı izin verilen işyerlerinde bile depresyon oranlarının %40'a varan oranlarda azaldığını göstermektedir.^[2] Özellikle de son dönemde yükselişe geçen "durmaksızın çalışma" (İng: "hustle") furyası, tatil kavramını giderek daha da anlamsız kılmayı hedeflemektedir: Sosyal medyada türeyen ve işkolikliği öven kişi ve gruplar, hâlihazırda multimilyoner olmayıp da buna rağmen tatil yapan kişilerin adeta "acınası ve var olmayı hak etmeyen bir canlı formu" olduklarını telkin etmektedir. İçinde bulunduğumuz ekonomik sistem ve sosyal medyada ortaya çıkan çeşitli kültler, giderek agresif bir şekilde insani özgürlükleri elden almakta ve yerine daha da çok çalışma takıntısı yerleştirmektedir.