İçerikler - Sayfa 130

Olağan bir günün olağan bir sabahında uyandığınız ve o ana dek hem sizin hem de dünyanın çoğunun sahip olduğu tüm bilgilerin yanlış ve güvenilmez olduğunu öğrendiğinizi hayal edin.

Bu tasavvur ilk bakışta pek olası görünmese de, bazı çığır açıcı keşiflerin insanların çoğunun benimsediği temel inançları temelinden sarsması mantıksal olarak mümkündür. Benimsediğiniz veya inandığınız şeylerin temellendirilmiş veya açıklanabilir olmasını sağlamanın bir yolu var mıdır? Felsefenin bilgi ve inançla ilgilenen çalışma alanı olan epistemoloji, tam da bu mesele ile ilgilenir.

Bilgi mefhumu günümüzde hiç olmadığı kadar tartışmalı bir hal aldı. Bilhassa dijital bilgi kavramı, epistemik manzaramızın giderek daha da kirlenmesi yolunda suistimal edildi. Bilgi, seçmen tercihlerini etkilemekten bilim karşıtı inançların yayılımına dek çok geniş bir skalada tümüyle (araçsal değeri dahi yok sayılabilecek kadar) araçsallaştırıldı. Bilginin içini boşaltarak onu içsel bir değeri daha bulunmayan bir amaç için araç kılmaya indirgeme projesinin kendisi elbette bir tür komplo olarak görülmemeli, bu bir anlamda çağımızın manzarasına işaret ediyor. Nihayetinde bilginin araçsallaştırılmasının kapitalizm ve modernizm ile de derinden bir bağı olduğunu söylemek mümkün. Bilginin toplumsallığına dair bu krizden evvel bilginin analizi ve tanımına dair bir kriz kendini göstermişti. Bilgi, dünyanın bir parçasıdır ve dünyada krizler olurken bilgi perspektifimizde kriz olmamasını beklemek tuhaf olurdu.

Bilginin hem tanımsal hem de toplumsal durumuna dair kriz karşısında çağdaş epistemologlar birçok farklı teori ortaya atarak içinde bulunduğumuz durumu epistemik olarak tahlil etmeye çalışmışlardır. Tanımsal krize dair bilhassa Gettier'in 1963 yılında yayınladığı o ünlü makalesinden bu yana, birçok farklı epistemoloji yaklaşım doğmuştur. Toplumsal krize dair ise Goldman ve Fuller gibi isimler sosyal epistemolojinin yolunu açmıştır. Bu gelişmelerin kesişim noktasında da işin içine erdem epistemolojisi dahil olmuştur: Çünkü belki de sorun, bilgi ile etik arasındaki unutulan bağı tekrar tesis etme yoluyla çözülebilir.

Genetik mühendislik, klonlama ve sentetik biyoloji gibi alanların harmanlanmasından oluşan türdiriltimi, geçmişin kayıp türlerine yeniden yaşama kavuşma şansı veriyor. Bu dönüşümün en etkileyici örneklerinden biri ise, Kuzey Amerika'nın buzullarla kaplı çağlarında hüküm süren efsanevi bir avcının geri dönüşüyle karşımızda: Ulukurt (İng: "Dire wolf"). Yaklaşık 10.000 yıl önce soyu tükenmiş olan bu güçlü yırtıcı "konsept olarak" laboratuvarlarda doğmuş, gerçek bir canlı. Colossal, bu tarihi gelişmeyi 7 Nisan 2025'te duyurdu.^[1]

Colossal Biosciences'ın duyurusuna göre, ileri düzey genetik mühendislik teknikleriyle başarılı şekilde türdiriltilen ilk organizmalardan biri artık hayatta: Romulus, Remus ve Khaleesi isimleri verilen üç "kısmi" ulukurt yavrusu, hem bilim camiasında hem de kamuoyunda geniş yankı uyandırdı.

Küresel sıcaklıkların Mart ayında tarihi rekorlarda seyretmesi, Avrupa iklim gözlemcisinin Salı günü bildirdiği üzere, bilimsel beklentileri zorlayan olağanüstü bir sıcaklık dalgasının devam ettiğini ortaya koydu.

Copernicus İklim Değişikliği Servisi, bu Mart ayının Avrupa'da kaydedilen en sıcak Mart ayı olduğunu ve bu durumun, diğer kıtalardan daha hızlı ısınan bir kıtada yağış aşırılıklarını tetiklediğini raporladı.

2021 yılında, Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu'sunda yer alan Gre Filla adlı antik bir alanda çalışan arkeologlar, yeşilimsi sarı bir renge ve kırmızı bir tabanı olan, amorf, cam benzeri bir nesne ortaya çıkardı. Yaklaşık yarım kilogram ağırlığındaki bu parça, bir tarafı erimiş gibi görünüyordu. Araştırmacılar bunun kısmen erimiş bir toprak ve bakır parçası olduğunu tespit etti.

Bölge, ilk şehirlerin ve kasabaların ortaya çıkmasından sonra, MÖ altıncı binyıl civarında erken metal işçiliğinin iyi bilinen bir merkeziydi. Ancak, araştırmacıların Journal of Archaeological Science: Reports dergisinde yayınladıkları bir çalışmada incelenen parça, 10.800 yaşında olabilecek bir tortu katmanında bulundu.^[1] Bu, eğer sonraki çalışmalar metalleri cevherden ayrıştırılmak için metalin eritildiği "izabe" denilen işlemi doğrularsa oradaki avcı-toplayıcıların metalurjiyi daha önce düşünülenden binlerce yıl önce denemeye başladıkları anlamına geliyor.