Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Dopamin Orucu 2.0: Teknolojiyi ve Sosyal Medya Bağımlılığını Neden ve Nasıl Azaltmalısınız?

Dopamin Orucu 2.0: Teknolojiyi ve Sosyal Medya Bağımlılığını Neden ve Nasıl Azaltmalısınız?
11 dakika
31,186

Dopamin Orucu 2.0 tüm dünyada en çok konuşulanlar arasında! Bu makale 140 binin üstünde görüntülenmeye ulaştı ve ABC, The New York Times, BBC gibi seçkin uluslararası medya kuruluşları tarafından ABD, Birleşik Krallık, Avustralya, Finlandiya, Fransa, Japonya, Hindistan, Rusya, Türkiye ve Orta Doğu’da gündeme getirildi.

Peki, tüm bu galeyanın sebebi ne? Dopamin Orucu 2.0, kişiye davranışsal esnekliğini geri kazandırmak için, bağımlılık yaratan davranışları belirli zaman aralıklarıyla kısıtlayarak ve bunlarla dürtüsel bir şekilde alakadar olmaya karşı bir nevi oruç uygulayarak bu davranışları düzenleyen, kanıta dayalı bir tekniktir. Ne yazık ki medyada doğru gösterilmediği için halk arasında bir hayli yanlış anlaşılma oluştu, o yüzden gelin bunun ne olmadığıyla başlayalım.

Bu Reklamı Kapat

Dopamin Orucu 2.0 Ne Değildir?

  • Dopamin miktarını düşürmek (amaç, dürtüsel davranışları azaltmak)
  • Her türlü uyarıcıdan uzaklaşmak (sizin için sakıncalı olan, belli başlı davranışlara odaklanır)
  • Konuşmamak/sosyalleşmemek/egzersiz yapmamak (aslında değer ölçüsünde, sağlıklı davranışları teşvik eder)
  • Meditasyon/sofuluk/işten kaçmanın adı değişmiş hali (meditasyondan veya çalışmamaktan bahsetmez)
  • Tatil (insanlar, tatillere kötü alışkanlıklara daha da fazla bulaşılan zamanlar olarak yaklaşır)
  • “Teknoloji erkeği” ya da Silikon Vadisi’ne özel bir moda (her iki cinsiyet tarafından tüm dünyada yapılmakta)

Dopamin Orucu 2.0’ın Altında Yatan Bilim Nedir?

Önce dürtüsel davranışların nasıl bir soruna veya bağımlılığa dönüştüğünü anlayalım. Eğer bir psikoloji dersinde davranışçılık konusunu işlediyseniz klasik şartlanmanın öğrenmemize yardımcı ve dopaminle ilgili bir süreç olduğunu hatırlayabilirsiniz. Yanlış anlaşılmasın, biz dopaminin kendisine karşı değil, dopaminle ödüllendirilen dürtüsel davranışlara karşı bir oruç uyguluyoruz.

Yeterli alıştırma ile daha önce hiç görmediğimiz şartlandırılmamış uyarıcılar, akıllı telefonunuzdaki kırmızı bir nokta veya bir bildirim gibi, şartlandırılmış uyarıcılara dönüşebilir; çünkü biz bir kere aldığımız ödülü beklemeyi öğreniriz (olumsuz duygularımızı bastırmanın olumsuz, alışılmışın dışında bir şeye şahit olmanın olumlu pekiştirilmesi). Her canımız sıkıldığında, endişelendiğimizde, kızdığımızda, üzüldüğümüzde yahut kendimizi yalnız hissettiğimizde, bizi uyuşturan ve dikkatimizi zevk vererek dağıtan şeyleri aradığımız için bu iki yönlü pekiştirme dürtüsel/bağımlılık yapıcı davranışlara yol açabilir.

Bu Reklamı Kapat

Dopamin Orucu 2.0'ın Bilişsel Davranışçı Terapi ile Alakası Nedir?

Dışarıdan gelen uyarıcıyı kısıtlayarak böyle otomatik ve katı davranışlara karşı esneklik kazanabiliriz. Bu Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) temelli tekniğe uyarıcı kontrolü deniyor. İradenize daha az bel bağlamak için bu tekniği kullanmanın birden fazla yolu var:

  1. Uyarıcıyı (telefonunuz gibi) kendinizden uzak veya ulaşması zor bir yere koyun.
  2. Uyarıcıyla ilgilenmenizi zor kılacak alternatif aktivitelerde bulunun (örn., aynı anda spor yapmak ve stresten uzaklaşmak için yemek yemek zordur).
  3. Kaçamakların önüne geçmek için internet sitelerini engelleyen yazılımlar kullanın.

Ayrıca, şartlandırılmış tepkiyi vermeden (telefonumuza uzanmak) kendimizi kolayca kendi içimizden gelen uyarıcılara da (olumsuz duygular) maruz bırakabiliriz. Bu da tepki önleme denilen bir diğer BDT temelli teknik.

  1. Dürtünün gelişini fark edin ve o anda neler düşündüğünüze, nasıl hissettiğinize dikkat edin.
  2. Dürtü sörfü yapın: şartlandırılmış tepkiyi verme arzunuzun gelişini ve gidişini ona teslim olmadan izleyin.
  3. Kendinize karşı eleştirel olmayan bir tavırla her seferinde işinize geri dönün.

Zamanla bu hareket, bittiğinde davranışsal esnekliğimizi geri kazandıran, alışma dediğimiz dönemle birlikte klasik şartlandırmayı zayıflatır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Tüm bunlar hesaba katıldığında, BDT dürtü kontrol bozuklukları için bir numaralı tedavi olarak görülüyor. Tümüyle uzak durulması zor davranışlar için ortak bilimsel kanı şudur:

Uzmanlar, genel olarak internetin kısılmış zaman aralıklarında kontrollü kullanımının, sorunun çözümünde en uygun yol olduğunda hemfikir.

Bunlara ek olarak, bir çalışma, bir hafta için Facebook’a karşı dopamin orucu uygulayan öğrencilerin 13,3 saatlik zamanlarını geri kazandıklarını, depresyon belirtilerinin %17 oranında azaldığını ve böylece daha sağlıklı davranışlarla meşgul olabildiklerini ortaya koydu.[1]

Dopamin Orucu 2.0 Programı

Dopamin Orucu 2.0’ı eşsiz kılan şey, kişiye olan faydasını artırmak için oruç süresini belirli aralıklarla artırmayı öneren zaman kalıplarıdır.

Oruç Programı (uzak durulacak zamanlar):

Oruç programını takip edecekseniz, söz konusu davranışı gün içinde yapmaya devam etmeyi düşünüyor, fakat yapma sıklığınızı azaltmak ve davranışsal esnekliğinizi geri kazanarak bunu mütemadiyen dürtüsel bir şekilde yapmaktan kurtulmak istiyorsunuzdur.

Oruç programı, normalde dinlenmeyle ilişkilendirilen zamanlarda (gece/hafta sonu/tatil) yapılması sakıncalı olduğu için, oruca daha uygun olan davranışları kapsamaz:

Bu Reklamı Kapat

  • Gün sonu 1-4 saat (iş ve aile taleplerine bağlı olarak)
  • Hafta sonu 1 gün (bir cumartesi veya pazarı dışarıda geçirin)
  • Üç ayda 1 hafta sonu (yakın bir yerlere gidin)
  • Senede 1 hafta (tatile çıkın!)

Unutmayın ki bunlar katı kurallar değil, sadece öneriler. Sizin için günde dört saat yerine bir saat dopamin orucuyla başlamak daha kolay olacaksa, öyle yapın ve daha sonra istediğiniz doğrultuda artırın ve uzun vadede orada kalın (örneğin, günde 2 saat). Mükemmel, iyinin düşmanıdır. O yüzden, bu konuda Nike sloganını hatırlayın: “Just do it!” (Yap gitsin!)

Serdar Çeliktaş

Ziyafet Programı (uzak durulmayacak zamanlar):

Bir davranışı pratik olarak olabildiğince azaltmak istiyor; ama öte yandan ara sıra da yapmak istiyor veya yapmaya ihtiyaç duyuyorsanız, tam olarak ne zaman ve ne kadar yapacağınıza sınırlar koyarak ziyafet programınıza ekleyebilirsiniz.

Bu ekstra yaklaşımla, günde 1-3 kereye mahsus, 5-30 dakikalığına davranışı yapabilirsiniz. Bunu yapmanın kolay yollarından biri, telefonunuzdaki bildirimlere yalnızca yemeklerin hemen ardından, sınırlı bir zaman için bakıp işinize geri dönmektir.

İlginç bir şekilde, Çin hükümeti, Dopamin Orucu 2.0 doğrultusunda bir uygulamayı 18 yaşının altındakiler için zorunlu bir yasa olarak hayata geçirdi.[2] Hem oruç hem ziyafet programlarını kullanarak oyun şirketlerine akşam 10 ile sabah 8 arası kullanımı engelleyen ve hafta içi günde 1,5, hafta sonu ve tatillerde 3 saat kullanıma izin veren bir özellik geliştirdiler. Bunu ebeveynlerin yapması en iyisi olsa da, internet bağımlılığının gençliklerini nasıl harap ettiğini gördükleri için Çinlilerin bu konuda bizden ileride olduğunu söylemek mümkün.

Bu Reklamı Kapat

Dopamin Orucu 2.0’ı farklı kılan şey nedir?

Nasıl ki aralıklı oruç Silikon Vadisi’nde çok ses getirdiyse, ben de Dopamin Orucu 2.0’ı aşırı uyarılmış çağımıza bir panzehir olarak yarattım. Dopamin Orucu 2.0’ı farklı kılan şey, yapamayacağınızı söylediğim bir liste yazmamam. Hiç daha az zaman harcamak istediğiniz kötü alışkanlığınız yoksa, muhtemelen bu oruca da ihtiyacınız yok. Ama belli bir davranış sizde aşağıdakilerden birini yaratıyorsa:

  • Üzüntü (ne kadar yaptığınızdan rahatsızsınızdır)
  • Bozukluk (arzu ettiğiniz sosyal veya okul/iş performansınıza ulaşmanıza engel oluyorsa)
  • Bağımlılık (kısmak istiyorsunuz fakat bunu sürdüremiyorsunuz)

O zaman, o davranışa karşı dopamin orucunu uygulayabilirsiniz. Klinik tecrübem dahilinde, altı dürtüsel davranış kategorisinin sıkça sorun çıkardığını ve bağımlılıklara meyilli olduğunu gördüm.

Tekrar ediyorum: bu şeylerin hepsinden uzak durmak zorunda değilsiniz, yalnızca sizin için sorun olanlardan uzak durun. Bu şekilde programa daha rahat ayak uydurabilirsiniz ve hayatınızda zorlayıcı değişiklikler yapmanız gerekiyormuş gibi hissetmez, yoksunluk çekmezsiniz.

  • Duygu durumundan kaynaklı yemek yemek
  • İnternet/Oyunlar
  • Kumar/Alışveriş
  • Porno/Mastürbasyon
  • Heyecan/yenilik arama
  • Uyuşturucu

Bu liste ne kapsayıcı ne de içindekiler zorunlu. Dopamin orucunun eski türlerinde dijital aygıtlar kesinlikle yasaktı fakat bence böyle ana noktayı kaçırmış oluyorsunuz. Mesela, dürtüsel bir şekilde telefonunuzdaki haberlere göz atmak şüphesiz bağımlılık yapabilirken, Kindle Paperwhite cihazı ile (dikkatinizi dağıtacak seçeneği yok) tek bir kitabı okumanın muhtemelen bir sakıncası yok. Neye karşı oruç tutacağınıza karar vermek için, basitçe o şeyin çok zevk verip vermediğini veya sizin için sakıncalı olup olmadığını göz önünde bulundurun. Eğer öyleyse, bir ara vermenizde fayda olabilir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Celestron PowerSeeker 60AZ Teleskop (60x700mm)

PowerSeeker serisi, astronomi ve yeryüzü gözlemlerine ilk adım atmak isteyen çocuklar ve aileler için çok uygun giriş seviyesi teleskoplardır.

  • Celestron Türkiye distribütöründen direkt ve ücretsiz kargo
  • Karasal ve astronomik kullanım için idealdir.
  • 3x Barlow lens, her bir göz merceğinin büyütme gücünü üçe katlar.
  • Aksesuarların rahatlıkla saklanması için aksesuar tepsisi
  • 10.000 nesne veritabanı, yazdırılabilir gökyüzü haritaları ve 75 gelişmiş görüntü ile BONUS Astronomi Yazılımı

Teknik Özellikler:

  • Ağırlık: 3.18 kg
  • Renk: Siyah
  • 60mm (2.4″) çaplı refraktör (optik açıklık)
  • 700mm odak uzunluğu (f/12)
  • Altazimuth kundak
  • 5×24 bulucu
  • 20mm gözmerceği (35x) – 1-1/4″
  • 4mm gözmerceği (175x) – 1-1/4″
  • Görüntü düzeltici diyagonal 1-1/4″
  • Barlow mercek 3x – 1-1/4″
  • Ayarlanabilir aluminyum tripod ile aksesuar tablası
  • “The Sky Level 1” CD-ROM.
Devamını Göster
₺1,850.00
Celestron PowerSeeker 60AZ Teleskop (60x700mm)

En Yaygın Altı Davranışsal Bağımlılık:

1. Keyfi Yemek

Yaşamak veya çalışmak için gerekli olmadıkları için keyif veren uyuşturuculardan tamamen uzak durmak nispeten kolaydır; fakat yemek çok daha zor olabiliyor, çünkü yaşamımızı sürdürmek için yemek yemeye ihtiyacımız var. Halihazırda aralıklı oruç (12 saat yiyip 12 saat aç kalma) veya uzatılmış oruç (1-5 gün aç kalma) tutanların dopamin orucuna geçmesi oldukça kolay olacaktır. Mesela, 4 saatlik dopamin orucu + 8 saatlik uyku = yiyecek tüketmediğiniz 12 saatlik aralıklı oruç demektir.

Geri kalanların dopamin orucu sırasında sağlıklı yiyecekler tüketmesinde bir sakınca yok; yalnız bunların yüksek derecede ödüllendirici/bağımlılık yapan yiyecekler olmasından kaçının. Klinik tecrübem dahilinde bunlar şu gibi tatlar elde etmek için birçok işleme tabii tutulan ve içlerine katkı madde konulan yiyecekler:

  • Tatlı (tatlandırılmış içecekler)
  • Tuzlu (cips)
  • Baharatlı/Acı (acı biber)
  • Karbonhidrat + yağ bulunduranlar (patlamış mısır, mac & cheese)

2. İnternet/Oyunlar

Okulun/iş hayatının internetle ne kadar bağlantılı olduğu göz önünde bulundurulduğunda internetten uzak durmak kolay değil; bu yüzden amacımız interneti 12 saatlik bir süreç dahilinde bölümlere ayırarak, günün geri kalan 4 saatlik bölümünde beynimizin dinlenmesini ve daha değerli faaliyetlere yönelmesini sağlamak.

Genel olarak konuşacak olursak, şirketler tarafından tasarlanan (film/televizyon) veya sizden sık etkileşim isteyen (kaydırma/tıklama) uzak durun; çünkü bu tarz ürünler, kullanıcının etkileşimini mutluluğunun önüne koyar. İnternet her ne kadar harika bir öğrenme aracı olsa da, sorun sosyal medya, haberler, forum ve oyun gibi şeylerin dikkatinizi sürekli farklı şeylere yöneltmesinden (ve böylece dopamin bombalamasından) kaynaklanıyor. Daha önce söylediğimiz gibi, dikkatinizi dağıtmayacak dijital bir aygıtta kitap okumanın hiçbir sakıncası yok.

3. Kumar/Alışveriş

İkisinin de büyük bir getiri için devamlı para harcama içerdiği düşünülürse bu iki davranış aslında birbirlerine insanların fark ettiğinden daha çok benziyor. Her ne kadar geleneksel normlar kayboldukça bu klişeler gitgide bulanıklaşsa da erkekler daha çok kumar oynamayı, kadınlar ise alışveriş yapmayı sevdiği için, alışveriş ile kumarı biri erkek biri kadın kuzenler olarak düşünebiliriz. Her halükarda, dopamin orucunu uygularken kumarın her türlüsünden ve gereksiz alışverişten uzak durulmalıdır.

4. Porno/Mastürbasyon

Pornonun veya mastürbasyonun esas itibarıyla birey açısından bir sıkıntısı yok; fakat sorun bunları kullanış şeklimizde. Kimileri için bu davranışlar sakıncalı ve dürtüye bağlı bir hal alabilir ve bu yüzden dopamin orucunun faydasını görecektir.

Sizin dışınızda başka bir insanı daha içermesi, bir programa oturtmayı zorlaştırdığı için, seks daha uğraştırıcı bir konu. Bu yüzden, farklı bir zamanda yapamayacaksanız ve düzenli bir partnerle doyurucu bir şekilde yapılacaksa, ben, sekste bir sorun görmüyorum.

Amerikalılar genellikle fiziksel yakınlaşmaya aç durumda, o yüzden anlamlı seks bir istisna yapmaya değer (tıpkı uykusuzluk tedavisinde uyku hijyenini artırmak için yatakta, uyumaktan başka yapabilecekleri tek aktivitenin seks olduğunu söylemem gibi). Gelişigüzel Tinder ilişkileri dürtüsel ve kişinin kendini alamayacağı türden bir davranış olabileceği için, dopamin orucunda hoş görülmüyor pek tabii ki.

5. Heyecan/yenilik arama

Buna psikologlar duygulanım arama, halk ise adrenalin arzusu diyor. Bu davranışlar yeni, karmaşık ve yoğun duygular arama gibi daha güç algılanan haller alabiliyor (mesela psikolojik gerilim veya korku filmleri izlemek gibi).

Genel bir kural olarak; enerji veya sizde uyandırdığı hisler bakımından yüksek, kalite/değer açısından çok olumlu olumsuz (coşkunluk veya korku gibi) şeylerden dopamin orucu esnasında uzak durmayı deneyin.

Bu Reklamı Kapat

6. Uyuşturucu

Tabii ki dopamin orucu esnasında uyuşturuculardan uzak durun; fakat bu, aynı zamanda sosyal anlamda lekelenmedikleri için çoğu insanın uyuşturucu saymadığı, ancak kesinlikle fizyolojik bağımlılık yaratabilecek alkol ve kafeini de kapsıyor. Yatmadan önceki 4 saatlik dilimde uyduğunuz takdirde, bunun uyku kalitenizi gözle görülür biçimde yükseltmek gibi ekstra bir faydasını da göreceksiniz.

Ama buna ayıracak vaktim yok/telefonuma bakmadan duramıyorum!

İş ve eğlence için günde 12-15 saatten fazlasını ayırmanız gerekiyorsa (nöbetçi doktor veya ilk müdahale ekibinde değilseniz), zaman ve enerjinizi yönetmede pek iyi olmadığınızı düşünürüm. 80/20 kuralını nasıl uygulayacağınızı öğrenin ve neleri eleyeceğinizi anlamak için hareketlerinizin hangi %20’sinin, elde ettiklerinizin %80’ini getirdiğini fark edin.

Kendinizi kısıtlanmış zamanlarda zevk almaya zorlamak o aralıkta verimli olmanız gerekeceği için aynı zamanda daha az üşengeç olmanızı ve zamanınızı ve enerjinizi daha iyi yönetmenizi sağlar.

Bunların Yerine Ne Yapmalıyım?

Dopamin orucu esnasında "hiçbir şey yapmamanıza" veya meditasyon yapmanıza gerek yok (tabii istemiyorsanız). Önem verdiğiniz şeyleri gösteren, sıradan aktivitelerde bulunun:

Bu Reklamı Kapat

  • Sağlık arttırıcı (spor, yemek yapmak)
  • Yol gösterici(başkalarına yardım/hizmet etmek)
  • İlişki geliştirici (konuşma, yakınlaşma aktiviteleri)
  • Öğretici (okuma, dinleme)
  • Yaratıcı (yazmak, sanat)

Eğlenmenin nesi yanlış? & Dopamin yüklemesi

Dopamin orucunun amacı kişileri münzevi bir hayata veya mazoşizme teşvik etmek değildir. Eğlence, keyifli şeyler ve güzellik anlayışı hayatın önemli bir parçasıdır (ne var ki bunların çoğu için pohpohlayıcı sosyal medya yerine tatmin edici seks daha iyi olacaktır ve gerçekten bizi daha mutlu edecektir).

Hormesis, bir maddeyi düşük dozlarda almanın bizim zamanla ondan daha az etkilenmemizi/daha dirençli olmamızı sağladığını söyleyen bir zehirbilim kavramı. Örneğin, çocukken bir alerjene maruz kalmak, aslında ilerleyen hayatınızda sizi daha az alerjik yapabilir. Benzer bir şekilde, sizi kırk yılın başında bir kere dopamin yüklemeleri yapmanızı destekliyorum (elbette uzun vadeli sağlık, ilişki veya hukuk sorunları yaratmayacak şekillerde). Bu, kafanızda söz konusu davranışların kendisinde bir yanlış olmadığı, yanlışın alışkanlık olduğu gerçeğini sağlamlaştıracaktır. Bu yüzden, yeniden başlama fikrine bile yeniden başlamak için esnekliğin kendisine karşı orucunuzu genişletecek kadar esnekliğinizi yaşayın.

Not: Bu yazıya katkılarından ötürü Zehra Akkurt'a çok teşekkür ederiz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 56
  • Muhteşem! 21
  • Umut Verici! 19
  • Merak Uyandırıcı! 10
  • Bilim Budur! 8
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 7
  • Güldürdü 4
  • İnanılmaz 3
  • Grrr... *@$# 2
  • Korkutucu! 2
  • Üzücü! 1
  • İğrenç! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Medium | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 11/08/2022 12:15:42 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9172

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Kanser
Kadın
Elektromanyetizma
Böcek Bilimi
Sars
Kimya
Kuyrukluyıldız
Buz
Sağlık Personeli
Deprem
Cinsellik Araştırmaları
Su
Öğrenme
Hızlı
Hareket
Evrenin Genişlemesi
Anksiyete
Zeka
Cinsel Seçilim
Matematik
Test
Kırmızı
Oyun
Jinekoloji
Onkoloji
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.