- Bitcoin
Bir çeşit bireyden-bireye ödeme sistemidir. Bu açıdan, Dünya’da yaygın olarak kullanılan PayPal’dan veya Western Union’dan bir farkı yoktur. Bir kişi, bir diğerine bu sistemleri kullanarak dijital olarak para gönderebilir. Ama Bitcoin, felsefe ve yöntem olarak tamamen farklı, yenilikçi ve hatta devrimsel bir para sistemidir. Bitcoin’in bir kişi veya kuruma ait olmaması, yani "Bitcoin Bankası" gibi bir kurumun olmaması, ve sistem içerisinde bulunmak isteyen herkese ait olması gibi karakteristik özellikleri vardır. Ayrıca Bitcoin, bir para birimi olarak da davranır ama fiat para birimi değildir; bir kriptopara sistemidir. Bitcoin’in arkasında yatan temel güven, devlet veya bireylere değil matematiğe ve bilgisayarların işlem gücüne dayanır.
- Blokzincir (Blockchain)
Bitcoin’in arkasında yatan dahiyane bilgisayar bilimi sistemidir. Bitcoin’i çalıştıracak olan, güveni tek bir kişi ve kurumdan alıp, koskoca bir insan grubuna dağıtacak olan yöntem blokzincirdir. Makalede anlatılan da daha ziyade bu yöntemdir. Blokzincir, merkezi bir sisteme olan bağımlılığı ortadan kaldıran ve Bitcoin gibi kriptoparaların çalışmasını mümkün kılan teknolojidir.
- Kriptopara
Devlet veya Merkez Bankası gibi kurumlardan destek almayan para birimleridir; dolayısıyla fiat para birimi değillerdir. Kriptoparaya gücünü veren, bireyler ya da devlet değil matematiktir. Bitcoin’i Bitcoin yapan şey, matematiksel işlemler ve kriptografi altında yatan matematiksel yöntemlerdir. Bu sistemde devlet kurumlarına veya herhangi bir bireye güven duymanıza gerek yok; matematiğin ve bilgisayarların işlem gücünden doğan tarafsızlığa güvenmeniz yetiyor.
- Fiat para birimi
Devletler tarafından geçerli belge olarak kabul edilen kağıt paralar ve madeni paralardır. Bir kağıt parçasını değerli kılan şeyin temelinde devlet kararı (devlet desteği) ve kitle psikolojisi vardır. Devlet, bu kağıt parayı "resmi alışveriş birimi" olarak ilan eder; özünde o kağıt parçasının hiçbir değeri olmasa da devletin tanımlaması nedeniyle üstünlüğü olur ve insanlar devlete güvenerek bu aracı kullanabilirler.
- Merkezsiz (desentralize edilmiş) sistemler
Belli bir merkezi ve sahibi olmayan sistemlerdir. Bitcoin’i her türlü banka, PayPal ve Western Union gibi sistemlerden kökünden ayıran en temel karakteristik özellik, Bitcoin’in bir kişi veya kuruma ait olmamasıdır. Sistem içerisinde bulunmak isteyen herkes katkı sağlayabilir; kontrol tek bir kişi veya kurumda toplanmamıştır. Bu tür sistemlere "desentralize edilmiş" yani merkezsiz sistemler denmektedir.
- Bireyden-bireye ödeme sistemi (peer-to-peer ödeme sistemi)
Bir kişinin, bir diğerine dijital olarak doğrudan para gönderebildiği ödeme sistemidir. Bu açıdan Bitcoin, PayPal veya Western Union gibi sistemlerle benzer bir mantığa sahiptir: amaç bir hesaptaki parayı bir diğerine hızlı ve güvenli bir şekilde iletmektir.
- Kriptografi
Şifreleme bilimi olarak adlandırılan ve gizlilik, güvenlik sağlayan matematiksel yöntemleri kapsayan bilim dalıdır. Kriptopara sistemlerinde ve Bitcoin’de güveni sağlayan temel alanlardan biridir; Nakamoto, kriptografi ve bu bilimin altında yatan matematiği kullanarak çifte harcama problemini çözmüştür.
- Çifte Harcama Problemi
Dijital paraya dayalı sistemlerde ortaya çıkan temel problemdir. Örneğin fiziksel olarak birine 1 TL verdiğinizde o parayı tekrar harcayamazsınız; dijital ortamda ise aynı öğeyi (örneğin bir e-postayı) kopyalamak ve birden çok kişiye göndermek kolaydır. Eğer dijital paranın birden fazla defa harcanmayacağından emin olamazsak sistem çöker. Merkezi sistemlerde çözüm, devlet gibi güvenilen üçüncü bir kuruma para basma ve denetleme yetkisi vermektir. Nakamoto, kriptografi ve matematik kullanarak çifte harcama problemini çözmüştür.
- Açık kaynak (açık kaynak akımı / açık kaynak kodlu)
Yazılımları gizli ve patentli olarak değil, tamamen ücretsiz ve herkesin kullanımına açık olarak paylaşma felsefesidir. Bitcoin de açık kaynak kodlu bir teknolojidir; kodun eksiksiz olarak tamamına erişim vardır ve isteyenler kendi kriptoparalarını yaratabilir. Kod özgür olduğu için, yazanın kim olduğunun bir önemi kalmaz.
- Cypherpunk
1990’lı yıllarda ortaya çıkan bir aktivist grubudur. Bu grup, kriptografi adı verilen şifreleme biliminin ve insanların gizlilik haklarını sağlamlaştıran teknolojileri kullanmak yoluyla sosyal ve politik değişim yaratmayı arzuluyordu. Dijital para fikirlerinin kökenleri bu grubun ideallerine dayanır.
- ecash
Amerikalı bilgisayar bilimcisi ve kriptograf David Chaum tarafından geliştirilen e-para protokollerinden biridir; kriptopara fikrinin erken denemelerinden birisi olarak anılmaktadır.
- hashcash
İngiliz kriptograf Adam Back tarafından geliştirilen bir protokoldür; dijital para fikirlerinin erken parçalarından biridir ve Bitcoin öncesi çalışmalardan biridir.
- b-money
Wei Dai isimli bir bilgisayar mühendisi tarafından geliştirilen merkezsiz para sistemi taslağıdır; Bitcoin’e giden yolun erken parçalarından biri olarak görülür.
- bitgold
ABD’li bilgisayar bilimci Nick Szabo tarafından geliştirilen merkezsiz para sistemi taslağıdır; teknik olarak ilk kriptoparalardan biri sayılır ve Bitcoin’in ortaya çıkışına etki eden çalışmalardan biridir.
- Satoshi Nakamoto
31 Ekim 2008’de "Bitcoin: Kişiden Kişiye Elektronik Para Sistemi" başlıklı makaleyi yayınlayan kişi veya grup tarafından kullanılan takma addır. Gerçek kimliği bilinmemektedir; Nakamoto makalesinde, bir kişi veya kuruma güven duymaya gerek olmaksızın para transferi yapabilme sorununun çözümünü ve blokzincir yöntemini detaylıca ele almıştır. Nakamoto’nun dehası, çifte harcama problemini çözmüş olmasıdır.
- Ethereum
Blokzincir teknolojisini kullanan ikinci en popüler kriptoparadır. Ethereum, firmalar ve kişiler arasında güvenli, sansürlenemeyen, sahtekarlık yapılamayan ve merkezi olmayan sanal sözleşmelerin (smart contracts) imzalanmasını sağlar. Ethereum Birliği adı verilen ve Ethereum’u aktif olarak kullanan firmalar arasında Toyota, Merck, ING gibi şirketler bulunmaktadır.
- Sanal sözleşmeler (smart contracts)
Ethereum örneğinde anlatıldığı gibi, firmalar ve kişiler arasında güvenli, sansürlenemeyen, sahtekarlık yapılamayan ve merkezi olmayan sanal sözleşmelerdir; blokzincir üzerinde çalışan otomatik, güvenli sözleşme uygulamalarıdır.
- Chainlink
Ethereum ağında olan firmalarla, Ethereum ağının dışında kalan (örneğin PayPal gibi) firmalar arasındaki arayüzü oluşturan bir yazılıma dayanan kriptoparadır. Yani aradaki bağlantıyı sağlayan bir arayüz/ara yazılım görevi görür.
- SteemDollars / SteemIt
Steemit isimli yeni sosyal medya sitesini çalıştıran kriptopara birimidir. Bu sosyal medya sitesi, içerik üreticilerine, o içeriği tüketenlere ve yayanlara kriptopara ile ödeme yapar; böylece içerik üreticilerinin emeklerinin bir kısmı doğrudan ödenir.
- Golem
Blokzincir teknolojisi sayesinde çalışan küresel bir süperbilgisayar sistemine dayanan bir kriptoparadır. Büyük işlemler yapmanız gerektiğinde her an ulaşılabilecek bir süperbilgisayar hayalini gerçekleştirmeyi amaçlar.
- Matematik (Bitcoin’e güven veren)
Kriptoparaya gücünü veren şey olarak tanımlanmıştır; Bitcoin’i Bitcoin yapan şey, kriptografi altında yatan matematiksel işlemlerdir. Bu yüzden bu sistemde devlet kurumlarına veya herhangi bir bireye güven duymanıza gerek yoktur; matematiğin ve bilgisayarların işlem gücünden doğan tarafsızlığa güvenmeniz yeterlidir.