Bitcoin Nedir?

94,5 B görüntülenme18.12.2017
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıBitcoin'in Ötesi: Kripto Para Psikolojisi ve Kripto Para Dünyasında İnsan Davranışlarını Belirleyen Etmenler
Derinlemesine

Özet

Video, Bitcoin’in ne olduğunu, neden önemli olduğunu ve temel kavramlarını (merkezsizlik, kriptopara ve çifte harcama problemi gibi) giriş düzeyinde anlatıyor; ayrıca Bitcoin’in tarihçesi, Satoshi Nakamoto ve Bitcoin’i mümkün kılan blokzincir fikrinin kökenlerine değiniyor. Videonun amacı finansal tavsiye vermek değil, kriptopara ve blokzincir teknolojisinin temel mantığını ve yanlış bilgileri düzeltmektir.

Terimler

  • Bitcoin

    Bir çeşit bireyden-bireye ödeme sistemidir. Bu açıdan, Dünya’da yaygın olarak kullanılan PayPal’dan veya Western Union’dan bir farkı yoktur. Bir kişi, bir diğerine bu sistemleri kullanarak dijital olarak para gönderebilir. Ama Bitcoin, felsefe ve yöntem olarak tamamen farklı, yenilikçi ve hatta devrimsel bir para sistemidir. Bitcoin’in bir kişi veya kuruma ait olmaması, yani "Bitcoin Bankası" gibi bir kurumun olmaması, ve sistem içerisinde bulunmak isteyen herkese ait olması gibi karakteristik özellikleri vardır. Ayrıca Bitcoin, bir para birimi olarak da davranır ama fiat para birimi değildir; bir kriptopara sistemidir. Bitcoin’in arkasında yatan temel güven, devlet veya bireylere değil matematiğe ve bilgisayarların işlem gücüne dayanır.

  • Blokzincir (Blockchain)

    Bitcoin’in arkasında yatan dahiyane bilgisayar bilimi sistemidir. Bitcoin’i çalıştıracak olan, güveni tek bir kişi ve kurumdan alıp, koskoca bir insan grubuna dağıtacak olan yöntem blokzincirdir. Makalede anlatılan da daha ziyade bu yöntemdir. Blokzincir, merkezi bir sisteme olan bağımlılığı ortadan kaldıran ve Bitcoin gibi kriptoparaların çalışmasını mümkün kılan teknolojidir.

  • Kriptopara

    Devlet veya Merkez Bankası gibi kurumlardan destek almayan para birimleridir; dolayısıyla fiat para birimi değillerdir. Kriptoparaya gücünü veren, bireyler ya da devlet değil matematiktir. Bitcoin’i Bitcoin yapan şey, matematiksel işlemler ve kriptografi altında yatan matematiksel yöntemlerdir. Bu sistemde devlet kurumlarına veya herhangi bir bireye güven duymanıza gerek yok; matematiğin ve bilgisayarların işlem gücünden doğan tarafsızlığa güvenmeniz yetiyor.

  • Fiat para birimi

    Devletler tarafından geçerli belge olarak kabul edilen kağıt paralar ve madeni paralardır. Bir kağıt parçasını değerli kılan şeyin temelinde devlet kararı (devlet desteği) ve kitle psikolojisi vardır. Devlet, bu kağıt parayı "resmi alışveriş birimi" olarak ilan eder; özünde o kağıt parçasının hiçbir değeri olmasa da devletin tanımlaması nedeniyle üstünlüğü olur ve insanlar devlete güvenerek bu aracı kullanabilirler.

  • Merkezsiz (desentralize edilmiş) sistemler

    Belli bir merkezi ve sahibi olmayan sistemlerdir. Bitcoin’i her türlü banka, PayPal ve Western Union gibi sistemlerden kökünden ayıran en temel karakteristik özellik, Bitcoin’in bir kişi veya kuruma ait olmamasıdır. Sistem içerisinde bulunmak isteyen herkes katkı sağlayabilir; kontrol tek bir kişi veya kurumda toplanmamıştır. Bu tür sistemlere "desentralize edilmiş" yani merkezsiz sistemler denmektedir.

  • Bireyden-bireye ödeme sistemi (peer-to-peer ödeme sistemi)

    Bir kişinin, bir diğerine dijital olarak doğrudan para gönderebildiği ödeme sistemidir. Bu açıdan Bitcoin, PayPal veya Western Union gibi sistemlerle benzer bir mantığa sahiptir: amaç bir hesaptaki parayı bir diğerine hızlı ve güvenli bir şekilde iletmektir.

  • Kriptografi

    Şifreleme bilimi olarak adlandırılan ve gizlilik, güvenlik sağlayan matematiksel yöntemleri kapsayan bilim dalıdır. Kriptopara sistemlerinde ve Bitcoin’de güveni sağlayan temel alanlardan biridir; Nakamoto, kriptografi ve bu bilimin altında yatan matematiği kullanarak çifte harcama problemini çözmüştür.

  • Çifte Harcama Problemi

    Dijital paraya dayalı sistemlerde ortaya çıkan temel problemdir. Örneğin fiziksel olarak birine 1 TL verdiğinizde o parayı tekrar harcayamazsınız; dijital ortamda ise aynı öğeyi (örneğin bir e-postayı) kopyalamak ve birden çok kişiye göndermek kolaydır. Eğer dijital paranın birden fazla defa harcanmayacağından emin olamazsak sistem çöker. Merkezi sistemlerde çözüm, devlet gibi güvenilen üçüncü bir kuruma para basma ve denetleme yetkisi vermektir. Nakamoto, kriptografi ve matematik kullanarak çifte harcama problemini çözmüştür.

  • Açık kaynak (açık kaynak akımı / açık kaynak kodlu)

    Yazılımları gizli ve patentli olarak değil, tamamen ücretsiz ve herkesin kullanımına açık olarak paylaşma felsefesidir. Bitcoin de açık kaynak kodlu bir teknolojidir; kodun eksiksiz olarak tamamına erişim vardır ve isteyenler kendi kriptoparalarını yaratabilir. Kod özgür olduğu için, yazanın kim olduğunun bir önemi kalmaz.

  • Cypherpunk

    1990’lı yıllarda ortaya çıkan bir aktivist grubudur. Bu grup, kriptografi adı verilen şifreleme biliminin ve insanların gizlilik haklarını sağlamlaştıran teknolojileri kullanmak yoluyla sosyal ve politik değişim yaratmayı arzuluyordu. Dijital para fikirlerinin kökenleri bu grubun ideallerine dayanır.

  • ecash

    Amerikalı bilgisayar bilimcisi ve kriptograf David Chaum tarafından geliştirilen e-para protokollerinden biridir; kriptopara fikrinin erken denemelerinden birisi olarak anılmaktadır.

  • hashcash

    İngiliz kriptograf Adam Back tarafından geliştirilen bir protokoldür; dijital para fikirlerinin erken parçalarından biridir ve Bitcoin öncesi çalışmalardan biridir.

  • b-money

    Wei Dai isimli bir bilgisayar mühendisi tarafından geliştirilen merkezsiz para sistemi taslağıdır; Bitcoin’e giden yolun erken parçalarından biri olarak görülür.

  • bitgold

    ABD’li bilgisayar bilimci Nick Szabo tarafından geliştirilen merkezsiz para sistemi taslağıdır; teknik olarak ilk kriptoparalardan biri sayılır ve Bitcoin’in ortaya çıkışına etki eden çalışmalardan biridir.

  • Satoshi Nakamoto

    31 Ekim 2008’de "Bitcoin: Kişiden Kişiye Elektronik Para Sistemi" başlıklı makaleyi yayınlayan kişi veya grup tarafından kullanılan takma addır. Gerçek kimliği bilinmemektedir; Nakamoto makalesinde, bir kişi veya kuruma güven duymaya gerek olmaksızın para transferi yapabilme sorununun çözümünü ve blokzincir yöntemini detaylıca ele almıştır. Nakamoto’nun dehası, çifte harcama problemini çözmüş olmasıdır.

  • Ethereum

    Blokzincir teknolojisini kullanan ikinci en popüler kriptoparadır. Ethereum, firmalar ve kişiler arasında güvenli, sansürlenemeyen, sahtekarlık yapılamayan ve merkezi olmayan sanal sözleşmelerin (smart contracts) imzalanmasını sağlar. Ethereum Birliği adı verilen ve Ethereum’u aktif olarak kullanan firmalar arasında Toyota, Merck, ING gibi şirketler bulunmaktadır.

  • Sanal sözleşmeler (smart contracts)

    Ethereum örneğinde anlatıldığı gibi, firmalar ve kişiler arasında güvenli, sansürlenemeyen, sahtekarlık yapılamayan ve merkezi olmayan sanal sözleşmelerdir; blokzincir üzerinde çalışan otomatik, güvenli sözleşme uygulamalarıdır.

  • Chainlink

    Ethereum ağında olan firmalarla, Ethereum ağının dışında kalan (örneğin PayPal gibi) firmalar arasındaki arayüzü oluşturan bir yazılıma dayanan kriptoparadır. Yani aradaki bağlantıyı sağlayan bir arayüz/ara yazılım görevi görür.

  • SteemDollars / SteemIt

    Steemit isimli yeni sosyal medya sitesini çalıştıran kriptopara birimidir. Bu sosyal medya sitesi, içerik üreticilerine, o içeriği tüketenlere ve yayanlara kriptopara ile ödeme yapar; böylece içerik üreticilerinin emeklerinin bir kısmı doğrudan ödenir.

  • Golem

    Blokzincir teknolojisi sayesinde çalışan küresel bir süperbilgisayar sistemine dayanan bir kriptoparadır. Büyük işlemler yapmanız gerektiğinde her an ulaşılabilecek bir süperbilgisayar hayalini gerçekleştirmeyi amaçlar.

  • Matematik (Bitcoin’e güven veren)

    Kriptoparaya gücünü veren şey olarak tanımlanmıştır; Bitcoin’i Bitcoin yapan şey, kriptografi altında yatan matematiksel işlemlerdir. Bu yüzden bu sistemde devlet kurumlarına veya herhangi bir bireye güven duymanıza gerek yoktur; matematiğin ve bilgisayarların işlem gücünden doğan tarafsızlığa güvenmeniz yeterlidir.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Bitcoin PayPal, banka veya kredi kartı sistemlerinden hiç farklı değildir.

    Yüzeysel olarak benzerlikler olsa da Bitcoin temel felsefe ve yöntem olarak merkezsizdir; herhangi bir merkezi kurum tarafından kontrol edilmez ve aynı zamanda kendisi bir para birimidir.

  • Bitcoin’in arkasında bir banka, CEO veya tek bir sahibi vardır.

    Bitcoin merkezi bir sahibin olmadığı, açık kaynak ve dağıtık bir ağdır; hiçbir kurum veya birey Bitcoin üzerinde tek başına yaptırım uygulayamaz.

  • Bitcoin bir fiat parasıdır ve devlet tarafından desteklenir.

    Bitcoin fiat para değildir; devlet desteği yoktur ve değerini matematiksel protokoller, ağ etkinliği ve kullanıcı güvenine dayanır.

  • Kriptoparalar için mutlaka bir banka veya merkezi otoriteye güvenmek gerekir.

    Kriptoparalarda güven, kriptografi, açık protokoller ve dağıtık ağ mekanizmalarına dayanır; merkezi bir kurum güvenine ihtiyaç yoktur.

  • Satoshi Nakamoto’nun kim olduğunun bilinmemesi Bitcoin’e güvensizlik kazandırır.

    Bitcoin açık kaynak bir projedir; kod ve protokoller herkes tarafından incelenebildiği için yaratıcının kimliği bilinemese de sistemin güvenilirliği kod ve topluluk denetimine dayanır.

  • Bitcoin, kriptopara alanındaki tek ve en önemli proje olduğundan diğerleri önemsizdir.

    Bitcoin ilk ve en bilinen kriptopara olsa da pek çok farklı amaç ve yenilik sunan başka projeler de vardır (ör. akıllı sözleşmeler, kimlik çözümleri, oracle hizmetleri, dağıtık hesaplama).

  • Merkeziyetsizlik kaos ve düzensizlik demektir.

    Merkezi olmayan sistemler de protokoller, topluluk kuralları ve teknik mekanizmalar sayesinde düzenli ve öngörülebilir şekilde çalışabilir; merkezi kontrol zorunlu değildir.

  • Çifte Harcama problemi yalnızca merkezi otoritelerle çözülebilir.

    Bitcoin, blokzincir ve kriptografik yöntemlerle merkezi otoriteye ihtiyaç duymadan çifte harcamayı önleyen bir çözüm sunar.

  • Bitcoin hakkında duyulan yüksek kazanç hikayeleri, sistem hakkında yeterli bilgi verir ve yatırım için rehberdir.

    Fiyat odaklı anekdotlar teknolojinin işleyişi ve potansiyeli hakkında bilgi vermez; yatırım kararı almadan önce teknolojiyi ve riskleri anlamak gerekir ve video finansal tavsiye değildir.

  • Blokzincir sadece Bitcoin için geçerlidir.

    Blokzincir, Bitcoin'i mümkün kılan genel bir teknolojidir ve finans, sözleşmeler, kimlik, dağıtık hesaplama gibi birçok alanda kullanılabilir.

Sorular

  • 1. Bitcoin nedir?

    Bitcoin, kişiden kişiye dijital para transferi yapmayı sağlayan bir ödeme sistemi ve aynı zamanda kriptopara niteliğinde bir para birimidir.

  • 2. Öyleyse, Bitcoin’i özel kılan nedir?

    Bitcoin’in en özel yönü merkezsiz (desentralize) olmasıdır; hiçbir kişi veya kurumun mülkiyetinde değildir ve işleyiş güveni matematik ve dağıtık ağ protokollerine dayanır.

  • 3. Nereden çıktı bu Bitcoin?

    Bitcoin, 2008'de Satoshi Nakamoto tarafından yayımlanan beyannamede tanımlanmış; kökleri 1990'ların cypherpunk hareketine ve erken e-para protokollerine dayanır.

  • 4. Bitcoin’in amacı ne?

    Temel amacı parayı dijital hale getirmek ve merkezi otoritelere bağımlılığı azaltarak daha güvenli ve gizlilik-dostu dijital ödemeler sağlamaktır.

  • 5. Var olan tek kriptopara Bitcoin mi?

    Hayır; videoda bahsedilen dönemde binlerce kriptopara vardı ve Ethereum, Civic, Chainlink, SteemDollars, Golem gibi farklı amaçlara hizmet eden birçok örnek bulunmaktadır.

  • 6. Tüm bunları başlatan Satoshi Nakamoto da kim?

    Satoshi Nakamoto'nun gerçek kimliği bilinmiyor; tek kişi mi grup mu olduğu tartışmalı, ancak yarattığı fikir ve teknik çözüm önemlidir.

  • 7. Çifte Harcama Problemi nedir?

    Çifte Harcama, dijital bir paranın birden fazla kez harcanabilmesi sorunudur; Bitcoin bunu blokzincir ve kriptografik mekanizmalarla merkezi otorite olmadan çözer.

  • 8. Bitcoin’i kim kontrol ediyor?

    Kimse tek başına kontrol etmiyor; ağın işlemleri ve kuralları yazılı protokoller aracılığıyla dağıtık katılımcılar tarafından yürütülür.

Ön Bilgiler

  • Temel bilgisayar bilimi kavramları
  • Temel matematik (özellikle mantık ve olasılık hakkında genel bilgi)
  • Kriptografi hakkında başlangıç düzeyi bilgi (şifreleme, hashing kavramları)
  • Günlük bankacılık ve ödeme sistemleri hakkında temel anlayış (VISA, MasterCard, PayPal vb.)
  • Para teorisi hakkında temel fikir (fiat para, devlet desteği, enflasyon gibi kavramlar)
  • Açık kaynak yazılım felsefesine dair temel anlayış

Tarihsel Bağlam

  • 1 Ocak 2011 tarihinde 326 adet Bitcoin satın alınması örneği
  • 18 Ağustos 2008 tarihinde bitcoin.org sitesinin isim haklarının satın alınması
  • 31 Ekim 2008 tarihinde Satoshi Nakamoto tarafından 'Bitcoin: Kişiden Kişiye Elektronik Para Sistemi' başlıklı makalenin bir kriptografi e-posta grubunda yayınlanması
  • 2009 yılında yayınlanan bir makale ile Bitcoin'in dünya'ya ilan edilmesi
  • 1990'lı yıllarda cypherpunk hareketinin dijital para fikirlerinin kökenini oluşturması
  • 1990'lı yıllarda David Chaum tarafından ecash protokolünün geliştirilmesi
  • 1990'lı yıllarda Adam Back tarafından hashcash protokolünün geliştirilmesi
  • 1990'lı yıllarda Wei Dai tarafından b-money fikirlerinin ortaya atılması
  • 1990'lı yıllarda Nick Szabo tarafından bitgold fikirlerinin geliştirilmesi
  • Hal Finney'in Satoshi'den ilk Bitcoin transferi olan 50 Bitcoin'i alması
  • İlk Bitcoin transferinin blokzincir teknolojisini başlatan ilk hareket olması
  • Videonun çekildiği sırada CoinMarketCap'te 1360 farklı kriptoparanın listelenmiş olması
  • Ethereum'un merkezi olmayan akıllı sözleşmeler sunması ve Ethereum Birliği'nde Toyota, Merck, ING gibi firmaların bulunması
  • SteemIt sosyal medya sitesinin SteemDollars kriptoparasını kullanarak içerik üreticilerini ve tüketicileri ödüllendiren bir model sunması
  • Chainlink'in Ethereum ağı ile ağ dışında kalan firmalar arasında arayüz sağlamaya yönelik çalışması
  • Golem projesinin blokzincir tabanlı küresel bir süperbilgisayar sistemi fikrini ortaya koyması
  • Günümüzde açık kaynak akımının bilgisayar teknolojileri üzerinde belirleyici bir etkiye sahip olması
  • Satoshi Nakamoto'nun gerçek kimliğinin bilinmemesi ve bu konuda yapılan spekülasyonlar
  • Satoshi Nakamoto tarafından Çifte Harcama Problemi'nin çözülmesi
  • 1990'lı yıllar
  • 21. Yüzyıl

Kişiler

  • Satoshi Nakomoto

    2008'de "Bitcoin: Kişiden Kişiye Elektronik Para Sistemi" başlıklı makaleyi yayımlayan ve Bitcoin/Blockchain fikrini duyuran kişi veya grup olarak anıldı.

  • David Chaum

    1990'larda e-para çalışmaları yapanlardan; 'ecash' protokolünü geliştiren isim olarak anıldı ve cypherpunk tarihçesinde yer aldı.

  • Adam Back

    'hashcash' adlı protokolün geliştiricisi olarak bahsedildi; kripto para öncülerinden biri olarak anıldı.

  • Wei Dai

    'b-money' adlı merkezsiz para sistemini geliştiren kişi olarak anıldı; Bitcoin öncesi fikirleriyle bağlantılı isimlerden biri.

  • Nick Szabo

    'bitgold' adlı merkezsiz para sistemi fikrini ortaya koyan ve Bitcoin'e giden yolun erken parçası sayılan isimlerden biri olarak anıldı.

  • Hal Finney

    Nakamoto'dan aldığı ilk Bitcoin transferinin (50 BTC) alıcısı olarak ve cypherpunk topluluğunun önde gelenlerinden biri olarak anıldı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Her videonun yorumlar kısmına, o videoda ele alınan her soruya giden bağlantılar koyma

Bunun, özellikle yeni başlayanlar için faydalı olacağını düşünüyorum. Ama baştan sona sırayla izleyemeyecekler için, her videonun altındaki yorumlar kısmına, o videoda ele aldığım her bir soruya ayrı ayrı giden bağlantılar koyacağım. Böylece dilediğiniz kısma atlayabileceksiniz.

Blokzincir teknolojisinden ve nasıl çalıştığından bahsetme

Umuyorum bu video, Bitcoin hakkında temel bazı bilgileri edinmenizi sağlamıştır. Bir sonraki videoda, blokzincir teknolojisinden ve nasıl çalıştığından bahsedeceğiz. Eğer ki videolarımızı faydalı buluyorsanız ve bu çalışmalarımıza destek olmak isterseniz, Patreon’a giderek bize maddi destekte bulunabilirsiniz.

Bitcoin’i Bitcoin yapan matematiksel işlemler

Evet, yanlış duymadınız! Bitcoin’i Bitcoin yapan şey, ilerleyen kısımlarda detaylarından bahsedeceğim matematiksel işlemler. Dolayısıyla bu sistemde devlet kurumlarına veya herhangi bir bireye güven duymanız gerekmiyor.

Nakamoto’nun dehasının detayları ve dijital para birimlerinin devreye girmesinin önündeki en büyük problemi nasıl çözdüğü (çifte harcama problemi).

Hatta Nakamoto’nun gerçek kimliğinin gizli kalması, Bitcoin’in “özgür ve kontrol edilmeyen para” mantığını pekiştirici bir rol oynuyor. Ancak eğer ki bu noktada sorgulanan Satoshi’nin “alandaki yetkinliği” ise, şunu söyleyebilirim: Nakamoto’nun dehası, ilerleyen kısımlarda detaylarına yer vereceğim gibi, dijital para birimlerinin o güne kadar devreye girmesinin önündeki en büyük problemi çözebilmesi. Nakamoto, “çifte harcama problemi”ni çözmeyi başardı.

Bitcoin, kriptopara ve blokzincir ile ilgili çok açılı, bilimsel ve teknolojik analiz videoları hazırlama

Ya da kriptopara sistemini yeni öğrenmeye başlayanlar, daha ilk videodan karmakarışık konularla boğuşmak zorunda kalmayacak. Ayrıca; Bitcoin, kriptopara ve blokzincir ile ilgili çok açılı, bilimsel ve teknolojik bir analiz yapacağım bu videoları, olabildiğince doğru ve net anlatmak adına, ayrı ayrı sorulara böldüm. Böylece konu hakkında duyup duyabileceğiniz birçok soruya ve tartışmaya değinmem ve işin olabildiğince doğrusunu öğretmem mümkün olacak.

Kitle psikolojisi üzerine detaylı açıklama (fiat paraların değerini belirleyen ikinci kademeyi ilerleyen kısımlarda detaylandırma)

İşte bu sorunun cevabının 2 kademesi bulunuyor: devlet kararı ve kitle psikolojisi. İkincisine ilerleyen kısımlarda detayıca gireceğim; ama birincisi olan “devlet kararı” veya “devlet desteği”, kısaca şu anlama geliyor: Yaşadığınız ülkenin devleti, “fiat para” denen bu kağıt parçasını “para birimi” olarak ilan ediyor.

Blockchain teknolojisinin ve makalesinde anlatılan yöntemin detayları

Zaten makalesinde anlattığı da, daha ziyade bu yöntemdi. Bunun detaylarına az sonra geleceğiz. 4. Bitcoin’in amacı ne?

Matematiğin ve bilgisayarların işlem gücünden doğan tarafsızlığın detayları

Matematiğin ve bilgisayarların işlem gücünden doğan tarafsızlığa güvenmeniz yetiyor. Bunun detaylarına geri döneceğiz. 3. Nereden çıktı bu Bitcoin?

Videoların bazı noktalarında finansal bilgiler verme (ancak finansal tavsiye amaçlı olmama vurgusu)

Böylece dilediğiniz kısma atlayabileceksiniz. Şunu baştan belirteyim: Her ne kadar, videoların bazı noktalarında finansal bilgiler verecek olsam da, bu videoyu, finansal tavsiye vermek amacıyla çekmiyorum. Her bir bireyin finansal durumu ve stratejisi kendisine özgü olacaktır.

Videolarda hem çok basit ve temel konulara hem de önemli bilgisayar bilimi, kriptografi ve matematik konularına yer verme

Böylece daha ileri konuları anlamanız zor olmaz. Videolarda çok basit ve temel konulara yer vereceğim gibi, önemli bilgisayar bilimi, kriptografi ve matematik konularına da yer vereceğim. Bunun, özellikle yeni başlayanlar için faydalı olacağını düşünüyorum.

Giriş, orta ve ileri düzeyde herkese hitap edecek birden fazla video hazırlanması

Metin uzayınca da, konuyu kısımlara bölme kararı aldım. Hem böylelikle, giriş, orta ve ileri düzeyde herkese hitap edebilecek, birden fazla video olacak. Konuya biraz hakim olanlar, daha ileri konuları izleyebilirler.