- Kriptografik imza
Kriptografik imzaları güçlü kılan şey, gerçek hayattakinin aksine, her bir belgeye, her bir işlem girdisine attığınız kriptografik imzanızın değişiyor olması. Çünkü bu imza, içinde sadece 1 ve 0’ları barındıran, genellikle birbirini takip eden 256 basamaktan oluşan bir dizi. Ola ki bu imzayı oluşturan 256 sayıdan 1 tanesi bile değişecek olursa, imzanız tamamen değişmiş oluyor. Yani bir belgeye veya bir işlem girdisine attığınız imza, sadece sizin “el yazınıza” göre değil, blokzincire ekleyeceğiniz mesajın ne olduğuna ve gizli anahtarınızın ne olduğuna göre değişiyor! Böylece, bu imzayı sizden başka kimse taklit edemiyor, çünkü gizli anahtarınız sadece size ait. Unutmayın, kriptografik imzanın amacı mesajın kendisini açmak değil; mesajın sizin tarafınızdan yaratılıp gönderildiğinden emin olmak.
- Gizli anahtar
Gizli anahtarın ne olduğunu sadece siz biliyorsunuz ve bu anahtarı kaybetmek, kredi kartınızın PIN kodunu birine kaptırmak ya da evinizdeki kasanın anahtarını çaldırmak gibi bir şey. Asla ama asla, kimseyle paylaşmamalısınız. Hatta mümkünse, laptop ya da bilgisayar gibi hacklenmeye açık dijital ortamlarda değil, birkaç kağıt üzerine ayrı ayrı yazılmış ve her birinin yerini iyi bir şekilde bildiğiniz, güvenli yerlerde saklamalısınız. Çünkü bu imza, içinde sadece 1 ve 0’ları barındıran 256 basamaktan oluşan bir dizi olarak, blokzincire ekleyeceğiniz mesajın ne olduğuna ve gizli anahtarınızın ne olduğuna göre değişiyor; işte gizli anahtarınız, bu akıl almaz imzayı yaratmaya yarıyor.
- Açık anahtar
Kriptografik imzanın size ait olduğunu doğrulamayı mümkün kılan ise, ikinci anahtar olan 'açık anahtar'. Gönderilen mesajı ve ürettiğiniz kriptografik imzayı, açık anahtar ile açmak için yaptığımız matematiksel işlem, bize 1 veya 0 yanıtını veriyor. Eğer bu basit matematiksel işlem sonucunda bir, yani 'doğru' değerini alırsak, gönderilen mesajın sizin tarafınızdan üretildiği ve sizden bize ulaşana kadar kimse tarafından değiştirilmediği matematiksel olarak ispatlanmış oluyor. 0, yani 'yanlış' değeri ise, gönderilen mesajın ya sizin tarafınızdan üretilmediğini, ya da sizden bize ulaşana kadar değiştirildiğini gösteriyor. Üstelik açık anahtar, o imzanın size ait olduğunu sadece birkaç saniyede doğrulamaya yaramaktadır; açık anahtarı kullanarak, sizin gizli anahtarınızın ne olduğunu öğrenmenin hiçbir yolu olmasa da, açık anahtar mesajın size ait olup olmadığını milisaniyeler içinde doğrulamayı mümkün kılıyor.
- 256 basamaklı (256 hanelik) kriptografik imza
Bu imza, içinde sadece 1 ve 0’ları barındıran, genellikle birbirini takip eden 256 basamaktan oluşan bir dizi. Ola ki bu imzayı oluşturan 256 sayıdan 1 tanesi bile değişecek olursa, imzanız tamamen değişmiş oluyor.
- 2 üzeri 256 kombinasyon
0 ve 1’lerden oluşan 256 hanelik bir kriptoimzayı kırmak için, 2 üzeri 256 adet kombinasyonun denenmesi gerekiyor. Bunun ne kadar akıl almaz büyüklükte bir sayı olduğunu şöyle izah edeyim: Eğer ki saniyede 4 milyar işlem yapabilen bir bilgisayardan, 4 milyar adet elinizde olsaydı; bu 4 milyar bilgisayarı bir araya getirip tek bir giga-bilgisayar yaratabilseydiniz; sonra Dünya’da yaşayan insanlardan 4 milyarının her birine bu giga-bilgisayarlardan 1 tane değil, 4 milyar adet verseydiniz; sonra bu insanların her birini, 4 milyar ayrı gezegene, giga-bilgisayarlarının her biriyle birlikte kopyalasaydınız; sonra bu 4 milyar gezegeni barındıran hayali galaksiden 4 milyar adet yaratsaydınız; bu giga-süperbilgisayar ordusuyla donatılmış 4 milyar galaksideki her bir bilgisayar 507 milyar yıl boyunca, yani Evren’in yaşının 37 katı boyunca durmaksızın sadece sizin şifrenizi kırmak için çalışsaydı, bu akıl almaz sayıda bilgisayarın şifrenizi kırma ihtimali... Sadece 4 milyarda 1 olurdu.
- Kör deneme-yanılma (brute-force)
Genelde 4 haneli olan kredi kartı PIN kodunuzu kırmak için tam 10.000 farklı kombinasyonun denenmesi gerekiyor; modern bir bilgisayar için bu birkaç saniyelik veya en fazla birkaç dakikalık işlemden ibaret. Ancak 256 hanelik bir kriptoimzayı kırmak için 2 üzeri 256 kombinasyon denenmesi gerekiyor ve üstelik bu kör deneme-yanılmadan başka imzayı kırmanın hiçbir kolay yolu bulunmuyor.
- Cüzdan
Blokzincirden oluşan sanal para marketinde, Bitcoin veya diğer kriptopara ile alışveriş yapacak herkesin bir veya birkaç cüzdanı bulunuyor. Bu cüzdanlar, dijital paraların içinde bulunduğu hesaplar.
- İşlem girdisi
Her bir belgeye, her bir işlem girdisine attığınız kriptografik imzanızın değişiyor olması; yani bir işlem yaptığınızda o işlem bir 'işlem girdisi' olarak imzalanır ve imza, mesajın ne olduğuna göre değişir.
- Özel kimlik numarası (işlem başına eklenen kimlik)
Siz, her bir işlem yaptığınızda, o işlemi sadece kriptografik imzanızla imzalamakla kalmıyorsunuz. Aynı zamanda işlemin başına özel bir kimlik numarası ekleniyor. Böylece o işlem, birden fazla defa kopyala yapıştır işlemiyle tekrar edilemiyor. Üstelik her bir kopyalama-yapıştırma işlemi de, yeni bir dijital imzayı gerektiriyor.
- Kriptografik imzalı bloklar
Siz, her bir işlem yaptığınızda o işlemi kriptografik imzanızla imzalıyorsunuz ve işlemin başına özel bir kimlik numarası ekleniyor; böylece bir işlem kopyala-yapıştır ile tekrar edilemiyor çünkü her bir kopyalama yeni bir dijital imzayı gerektiriyor. Bu yüzden bir kişinin bir başkasının imzasını taklit etmesi veya aynı işlemi milyonlarca defa eklemesi imkansız oluyor. Sadece bu bile, blokzincir teknolojisine inanılmaz bir güven elementi ekliyor.
- Bakkal defteri / Hesap defteri
Bitcoin dediğimiz kriptopara sistemi, Satoshi Nakamoto tarafından ilk defa gönderilen 50 Bitcoin ile başlayan başlangıç bloğundan, günümüzdeki son para alışverişine kadar olan bütün işlemlerin kriptografik olarak şifrelenmiş, yazılı bir tarihinden ibaret; yani Bitcoin, koca bir hesap defterinden ibaret. O hesap defteri, zaman geçip, daha çok işlem yapıldıkça büyüyor. 2009’dan bu yana yapılan milyarlarca Bitcoin işlemine ait hesap defteri kaydı, bu videonun çekildiği sıralarda, 100 gigabayttan birazcık fazla bir yer kaplıyor.
- Başlangıç bloğu
Satoshi Nakamoto tarafından ilk defa gönderilen 50 Bitcoin ile başlayan başlangıç bloğu, Bitcoin ağındaki tüm işlemlerin kaydının başladığı ilk bloktur; Bitcoin defteri bu başlangıç bloğundan günümüzdeki son para alışverişine kadar olan bütün işlemleri içerir.
- Kriptopara (kriptoekonomi)
Blokzincir üzerine kurulu kriptopara ekonomisinde herkes, belli bir başlangıç parasına sahip. Birçokları, fiat para birimlerini kullanarak bu başlangıç parasını alıyor; bunun için kriptopara alışverişi yapılabilen sitelerden birine gidiyorsunuz ve banka hesabınızla ihtiyacınız olan kadar para alıyorsunuz. Sonrasında, sadece ve sadece bu kriptoparanın değeri kadar harcayabiliyorsunuz; üzerine çıkmaya çalıştığınız anda, sistem ekstra harcama yapacağınız işlemi reddediyor. Bu sistem, sisteme bir kez dahil olunduktan sonra fiat paraya olan ihtiyacı tamamen ortadan kaldırabilir; yalnızca emeğiniz karşılığında size ödenen paraları hesap defterine yazarak ve hesabınızda var olan kriptopara düzeyinde harcama yaparak yaşamınızı sürdürebilirsiniz. Eğer istendiğinde fiat parayı canlı tutmak istersek, kriptoparayı alıp satılabilen marketlerde dolara veya başka para birimine dönüştürebiliriz.
- Fiat para
Birçok kişi kriptoparayı edinmek için fiat para birimlerini kullanıyor; fiat para, geleneksel (örneğin dolar gibi) para birimlerini ifade eder ve kriptoparayı almak veya kriptoparayı tekrar fiat'a çevirmek için kullanılır.
- Borç takma (sistemde borç alma yokluğu)
Bakkal defteri örneğinde 'Ya Barış, yüzlerce lira değerinde "borç takıp" da kaçarsa?' diye bir endişe olabilir; ancak blokzincir sisteminde cüzdanınızda olandan fazlasını harcayamıyorsunuz. Sistemde borç almak diye bir durum yok; sadece var olan paranızı harcayabiliyorsunuz.