Blokzincir (Blockchain) Nedir? Geleceği İnşa Eden Kriptografi... (Kısım 2)

51,5 B görüntülenme21.12.2017
Evrim AğacıBi' Başka Video
Derinlemesine

Özet

Video, blokzincirin temelini oluşturan kriptografik imza mekanizmasını ve bunun güvenliğini anlatarak başlayıp, imzalı işlemlerin blokzincirde nasıl çalıştığını ve blokzincirin bir hesap defteri (ledger) olduğunu açıklar. 256 bitlik imzaların kırılmasının pratikte neden imkânsız olduğu örneklerle gösterilir ve kriptopara ekonomisinin fiat paralardan bağımsız çalışabilme potansiyeli tartışılır.

Terimler

  • Kriptografik imza

    Kriptografik imzaları güçlü kılan şey, gerçek hayattakinin aksine, her bir belgeye, her bir işlem girdisine attığınız kriptografik imzanızın değişiyor olması. Çünkü bu imza, içinde sadece 1 ve 0’ları barındıran, genellikle birbirini takip eden 256 basamaktan oluşan bir dizi. Ola ki bu imzayı oluşturan 256 sayıdan 1 tanesi bile değişecek olursa, imzanız tamamen değişmiş oluyor. Yani bir belgeye veya bir işlem girdisine attığınız imza, sadece sizin “el yazınıza” göre değil, blokzincire ekleyeceğiniz mesajın ne olduğuna ve gizli anahtarınızın ne olduğuna göre değişiyor! Böylece, bu imzayı sizden başka kimse taklit edemiyor, çünkü gizli anahtarınız sadece size ait. Unutmayın, kriptografik imzanın amacı mesajın kendisini açmak değil; mesajın sizin tarafınızdan yaratılıp gönderildiğinden emin olmak.

  • Gizli anahtar

    Gizli anahtarın ne olduğunu sadece siz biliyorsunuz ve bu anahtarı kaybetmek, kredi kartınızın PIN kodunu birine kaptırmak ya da evinizdeki kasanın anahtarını çaldırmak gibi bir şey. Asla ama asla, kimseyle paylaşmamalısınız. Hatta mümkünse, laptop ya da bilgisayar gibi hacklenmeye açık dijital ortamlarda değil, birkaç kağıt üzerine ayrı ayrı yazılmış ve her birinin yerini iyi bir şekilde bildiğiniz, güvenli yerlerde saklamalısınız. Çünkü bu imza, içinde sadece 1 ve 0’ları barındıran 256 basamaktan oluşan bir dizi olarak, blokzincire ekleyeceğiniz mesajın ne olduğuna ve gizli anahtarınızın ne olduğuna göre değişiyor; işte gizli anahtarınız, bu akıl almaz imzayı yaratmaya yarıyor.

  • Açık anahtar

    Kriptografik imzanın size ait olduğunu doğrulamayı mümkün kılan ise, ikinci anahtar olan 'açık anahtar'. Gönderilen mesajı ve ürettiğiniz kriptografik imzayı, açık anahtar ile açmak için yaptığımız matematiksel işlem, bize 1 veya 0 yanıtını veriyor. Eğer bu basit matematiksel işlem sonucunda bir, yani 'doğru' değerini alırsak, gönderilen mesajın sizin tarafınızdan üretildiği ve sizden bize ulaşana kadar kimse tarafından değiştirilmediği matematiksel olarak ispatlanmış oluyor. 0, yani 'yanlış' değeri ise, gönderilen mesajın ya sizin tarafınızdan üretilmediğini, ya da sizden bize ulaşana kadar değiştirildiğini gösteriyor. Üstelik açık anahtar, o imzanın size ait olduğunu sadece birkaç saniyede doğrulamaya yaramaktadır; açık anahtarı kullanarak, sizin gizli anahtarınızın ne olduğunu öğrenmenin hiçbir yolu olmasa da, açık anahtar mesajın size ait olup olmadığını milisaniyeler içinde doğrulamayı mümkün kılıyor.

  • 256 basamaklı (256 hanelik) kriptografik imza

    Bu imza, içinde sadece 1 ve 0’ları barındıran, genellikle birbirini takip eden 256 basamaktan oluşan bir dizi. Ola ki bu imzayı oluşturan 256 sayıdan 1 tanesi bile değişecek olursa, imzanız tamamen değişmiş oluyor.

  • 2 üzeri 256 kombinasyon

    0 ve 1’lerden oluşan 256 hanelik bir kriptoimzayı kırmak için, 2 üzeri 256 adet kombinasyonun denenmesi gerekiyor. Bunun ne kadar akıl almaz büyüklükte bir sayı olduğunu şöyle izah edeyim: Eğer ki saniyede 4 milyar işlem yapabilen bir bilgisayardan, 4 milyar adet elinizde olsaydı; bu 4 milyar bilgisayarı bir araya getirip tek bir giga-bilgisayar yaratabilseydiniz; sonra Dünya’da yaşayan insanlardan 4 milyarının her birine bu giga-bilgisayarlardan 1 tane değil, 4 milyar adet verseydiniz; sonra bu insanların her birini, 4 milyar ayrı gezegene, giga-bilgisayarlarının her biriyle birlikte kopyalasaydınız; sonra bu 4 milyar gezegeni barındıran hayali galaksiden 4 milyar adet yaratsaydınız; bu giga-süperbilgisayar ordusuyla donatılmış 4 milyar galaksideki her bir bilgisayar 507 milyar yıl boyunca, yani Evren’in yaşının 37 katı boyunca durmaksızın sadece sizin şifrenizi kırmak için çalışsaydı, bu akıl almaz sayıda bilgisayarın şifrenizi kırma ihtimali... Sadece 4 milyarda 1 olurdu.

  • Kör deneme-yanılma (brute-force)

    Genelde 4 haneli olan kredi kartı PIN kodunuzu kırmak için tam 10.000 farklı kombinasyonun denenmesi gerekiyor; modern bir bilgisayar için bu birkaç saniyelik veya en fazla birkaç dakikalık işlemden ibaret. Ancak 256 hanelik bir kriptoimzayı kırmak için 2 üzeri 256 kombinasyon denenmesi gerekiyor ve üstelik bu kör deneme-yanılmadan başka imzayı kırmanın hiçbir kolay yolu bulunmuyor.

  • Cüzdan

    Blokzincirden oluşan sanal para marketinde, Bitcoin veya diğer kriptopara ile alışveriş yapacak herkesin bir veya birkaç cüzdanı bulunuyor. Bu cüzdanlar, dijital paraların içinde bulunduğu hesaplar.

  • İşlem girdisi

    Her bir belgeye, her bir işlem girdisine attığınız kriptografik imzanızın değişiyor olması; yani bir işlem yaptığınızda o işlem bir 'işlem girdisi' olarak imzalanır ve imza, mesajın ne olduğuna göre değişir.

  • Özel kimlik numarası (işlem başına eklenen kimlik)

    Siz, her bir işlem yaptığınızda, o işlemi sadece kriptografik imzanızla imzalamakla kalmıyorsunuz. Aynı zamanda işlemin başına özel bir kimlik numarası ekleniyor. Böylece o işlem, birden fazla defa kopyala yapıştır işlemiyle tekrar edilemiyor. Üstelik her bir kopyalama-yapıştırma işlemi de, yeni bir dijital imzayı gerektiriyor.

  • Kriptografik imzalı bloklar

    Siz, her bir işlem yaptığınızda o işlemi kriptografik imzanızla imzalıyorsunuz ve işlemin başına özel bir kimlik numarası ekleniyor; böylece bir işlem kopyala-yapıştır ile tekrar edilemiyor çünkü her bir kopyalama yeni bir dijital imzayı gerektiriyor. Bu yüzden bir kişinin bir başkasının imzasını taklit etmesi veya aynı işlemi milyonlarca defa eklemesi imkansız oluyor. Sadece bu bile, blokzincir teknolojisine inanılmaz bir güven elementi ekliyor.

  • Bakkal defteri / Hesap defteri

    Bitcoin dediğimiz kriptopara sistemi, Satoshi Nakamoto tarafından ilk defa gönderilen 50 Bitcoin ile başlayan başlangıç bloğundan, günümüzdeki son para alışverişine kadar olan bütün işlemlerin kriptografik olarak şifrelenmiş, yazılı bir tarihinden ibaret; yani Bitcoin, koca bir hesap defterinden ibaret. O hesap defteri, zaman geçip, daha çok işlem yapıldıkça büyüyor. 2009’dan bu yana yapılan milyarlarca Bitcoin işlemine ait hesap defteri kaydı, bu videonun çekildiği sıralarda, 100 gigabayttan birazcık fazla bir yer kaplıyor.

  • Başlangıç bloğu

    Satoshi Nakamoto tarafından ilk defa gönderilen 50 Bitcoin ile başlayan başlangıç bloğu, Bitcoin ağındaki tüm işlemlerin kaydının başladığı ilk bloktur; Bitcoin defteri bu başlangıç bloğundan günümüzdeki son para alışverişine kadar olan bütün işlemleri içerir.

  • Kriptopara (kriptoekonomi)

    Blokzincir üzerine kurulu kriptopara ekonomisinde herkes, belli bir başlangıç parasına sahip. Birçokları, fiat para birimlerini kullanarak bu başlangıç parasını alıyor; bunun için kriptopara alışverişi yapılabilen sitelerden birine gidiyorsunuz ve banka hesabınızla ihtiyacınız olan kadar para alıyorsunuz. Sonrasında, sadece ve sadece bu kriptoparanın değeri kadar harcayabiliyorsunuz; üzerine çıkmaya çalıştığınız anda, sistem ekstra harcama yapacağınız işlemi reddediyor. Bu sistem, sisteme bir kez dahil olunduktan sonra fiat paraya olan ihtiyacı tamamen ortadan kaldırabilir; yalnızca emeğiniz karşılığında size ödenen paraları hesap defterine yazarak ve hesabınızda var olan kriptopara düzeyinde harcama yaparak yaşamınızı sürdürebilirsiniz. Eğer istendiğinde fiat parayı canlı tutmak istersek, kriptoparayı alıp satılabilen marketlerde dolara veya başka para birimine dönüştürebiliriz.

  • Fiat para

    Birçok kişi kriptoparayı edinmek için fiat para birimlerini kullanıyor; fiat para, geleneksel (örneğin dolar gibi) para birimlerini ifade eder ve kriptoparayı almak veya kriptoparayı tekrar fiat'a çevirmek için kullanılır.

  • Borç takma (sistemde borç alma yokluğu)

    Bakkal defteri örneğinde 'Ya Barış, yüzlerce lira değerinde "borç takıp" da kaçarsa?' diye bir endişe olabilir; ancak blokzincir sisteminde cüzdanınızda olandan fazlasını harcayamıyorsunuz. Sistemde borç almak diye bir durum yok; sadece var olan paranızı harcayabiliyorsunuz.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Kriptografik imza, el yazısı gibi sabit bir imzadır ve her belgede aynı görünür.

    Kriptografik imza her belge/işlem için değişir; imza hem mesajın içeriğine hem de gizli anahtara bağlı olduğu için küçük bir değişiklik imzayı tamamen değiştirir.

  • Açık anahtarı kullanarak gizli (özel) anahtarı veya şifreyi öğrenmek mümkündür.

    Açık anahtardan gizli anahtarı elde etmek pratikte imkansızdır; açık anahtar yalnızca imzayı doğrulamaya yarar, gizli anahtarı açığa çıkarmaz.

  • Kriptografik imzayı kırmanın kolay yolları vardır veya brute-force makul sürede başarılı olur.

    256 bitlik imzaları kırmak için gereken kombinasyon sayısı astronomiktir ve günümüz teknolojisiyle pratikte imkansızdır; başka kolay bir yöntem de yoktur.

  • Bir işlemi kopyala-yapıştır ile deftere milyonlarca kez eklemek mümkündür.

    Her işlem benzersiz bir kimlik numarası alır ve her ekleme yeni bir dijital imza gerektirir; bu yüzden aynı işlemi tekrar tekrar eklemek engellenir.

  • Blokzincir, veresiye defteri gibi borç kayıtları tutar ve insanlar borç yapabilirler.

    Blokzincirde borç almak diye bir durum yoktur; sistem sadece cüzdan bakiyesinde olanı harcamanıza izin verir, dolayısıyla borç takma mümkün değildir.

  • Kriptografik imzanın amacı mesajı açmak (şifreyi çözmek) veya içeriği gizlemek içindir.

    Kriptografik imzanın amacı mesajın kim tarafından üretildiğini ve iletilirken değiştirilmediğini doğrulamaktır; mesajı açmak için değildir.

  • Kriptopara kullanımı için her zaman bankalara ve fiat paralara ihtiyaç vardır.

    Kriptopara ekosistemi, bir kere kurulduğunda ve kullanıldığında aracılara ihtiyaç duymadan ekonomik işlemleri sürdürebilir; yine de kullanıcılar dilerse kriptoparayı fiat'a dönüştürebilir.

Sorular

  • Kriptografik imza nedir?

    Gizli ve açık anahtar çiftine dayanan, her belge veya işlem için değişen ve işlemin sizin tarafınızdan oluşturulduğunu ve iletilirken değiştirilmediğini doğrulayan dijital imzadır.

  • Kriptografik imza ne kadar güvenli?

    Çok güvenli; 256 bitlik bir imzayı brute-force ile kırmak pratikte imkansızdır, dolayısıyla imza taklidi yapmak gerçekçi değildir.

  • Gizli (özel) anahtar nedir ve nasıl saklanmalı?

    Gizli anahtar sadece sahibinin bildiği imza üretme bilgisidir; asla paylaşılmamalı ve mümkünse internete bağlı cihazlarda değil, kağıt gibi güvenli ortamlarda yedeklenmelidir.

  • Açık anahtarın rolü nedir?

    Açık anahtar, gönderilen mesaj ve imzanın matematiksel olarak doğrulanmasını sağlar; imzanın size ait olduğunu ve mesajın değiştirilmediğini doğrular fakat gizli anahtarı açığa çıkarmaz.

  • Kriptografik imzalar neden her belge için farklıdır?

    Çünkü imza hem mesajın içeriğine hem de gizli anahtara bağlı olarak üretilir; mesaj veya anahtar değişirse imza tamamen değişir.

  • Kriptografik imzalı bloklar nasıl çalışır?

    Her işlem sizin kriptografik imzanızla imzalanır ve işlem başına özel bir kimlik numarası eklenir, bu sayede taklit ve tekrar (replay) işlemleri engellenir.

  • Blokzincirde 'borç takma' (veresiye) mümkün mü?

    Hayır; sistem cüzdan bakiyesinden fazlasının harcanmasına izin vermez, bu yüzden blokzincir bir veresiye defteri değildir.

  • Bitcoin nedir, hesap defteri ne anlama geliyor?

    Bitcoin, genesis bloğundan günümüze kadar tüm işlemlerin kriptografik olarak kaydedildiği bir hesap defteridir; blokzincir bu işlem geçmişinin tamamıdır.

  • Blokzincir fiat parayı tamamen ortadan kaldırır mı?

    Potansiyel olarak evet; sistem bir kez kurulup kullanıldığında, aracılara ve bankalara ihtiyaç olmadan kriptopara ile yaşam sürülebilir, fakat fiat ile dönüşüm de piyasalar aracılığıyla mümkün kalır.

Ön Bilgiler

  • Temel ikili (binary) sayı bilgisi (0 ve 1 kavramı)
  • Temel olasılık ve üstel (exponential) büyüme kavramı (ör. 10^4, 2^256)
  • Temel bilgisayar bilimleri/kriptografi kavramları hakkında ön bilgi (anahtar, imza, doğrulama fikirleri)
  • Blokzincir ve kriptopara genel kavramlarına dair temel anlayış (cüzdan, işlem, blok)

Tarihsel Bağlam

  • 2009: Satoshi Nakamoto tarafından başlatılan Bitcoin başlangıç bloğu ve ilk gönderilen 50 Bitcoin
  • 2009'dan bu yana: Bitcoin ağına ilişkin milyarlarca işlemin kaydedilmesi ve blokzincir hesap defterinin büyümesi, hesap defteri boyutu yaklaşık 100 gigabayt
  • Tarihsel olarak altın ve değerli metallerin para aracı olarak kullanılması
  • Kağıt paranın ve madeni (demir) paraların kullanılmaya başlanması
  • 2009'dan bu yana
  • Evren'in yaşı

Kişiler

  • Barış

    Bakkal defteri örneğinde alıcı/ödeme yapan kişi olarak kullanıldı (örnek işlem açıklamaları: Can, Barış’a 5 milyon TL gönderdi vb.).

  • Can

    Bakkal defteri örneğinde alıcı/ödeme alan veya yapan kişi olarak kullanıldı (örnek işlem açıklamaları: Can, Barış’a 5 milyon TL gönderdi vb.).

  • Ayşe

    Bakkal defteri örneğinde yer alan kişilerden biri olarak geçti.

  • Dilara

    Bakkal defteri örneğinde yer alan kişilerden biri olarak geçti.

  • Satoshi Nakamoto

    Bitcoin sisteminin başlangıç bloğunu gönderen kişi/takma ad olarak anıldı ("Satoshi Nakamoto tarafından ilk defa gönderilen 50 Bitcoin ile başlayan başlangıç bloğu").

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Altın ve para ekonomisi ile kriptoekonomi arasındaki benzerlik ve farkların ilerleyen bir videoda detaylıca ele alınması

Ama fiziksel dünyada bunu yapmak aşırı zor olduğundan, öncelikle altın gibi değerli metaller aracı olarak kullanılmış, sonrasındaysa kağıt ve demir paralar kullanılmaya başlanmıştır. Altın ve para ekonomisi ile kriptoekonomi arasındaki benzerlik ve farkalara ilerleyen bir videoda detaylıca gireceğiz. Ancak dijital dünya, söz konusu bireysel işlem tarihlerini, küresel bir boyutta tutabilmemizi mümkün kıldığı için, basılı paraya ilk etapta duyduğumuz ihtiyacı ortadan kaldırmak için de bir potansiyel sunuyor.

Bitcoin hesap defterinin (blokzincir boyutunun) büyüklüğünün bir sorun olup olmadığına dair ilerleyen videolarda yapılacak inceleme

Ancak 2009’dan bu yana yapılan milyarlarca Bitcoin işlemine ait hesap defteri kaydı, bu videonun çekildiği sıralarda, 100 gigabayttan birazcık fazla bir yer kaplıyor. Bunun bir sorun olup olmadığına, ilerleyen videolarda döneceğim. Ancak burada bilmeniz gereken, Bitcoin gibi blokzincir üzerinde çalışan kriptoparaların, devasa bir bakkal defterinden ya da hesap defterinden ibaret olduğudur.

Bu videoyla tutulanlar

Blokzincir teknolojisinden ve nasıl çalıştığından bahsetme

Umuyorum bu video, Bitcoin hakkında temel bazı bilgileri edinmenizi sağlamıştır. Bir sonraki videoda, blokzincir teknolojisinden ve nasıl çalıştığından bahsedeceğiz. Eğer ki videolarımızı faydalı buluyorsanız ve bu çalışmalarımıza destek olmak isterseniz, Patreon’a giderek bize maddi destekte bulunabilirsiniz.

Nakamoto’nun dehasının detayları ve dijital para birimlerinin devreye girmesinin önündeki en büyük problemi nasıl çözdüğü (çifte harcama problemi).

Hatta Nakamoto’nun gerçek kimliğinin gizli kalması, Bitcoin’in “özgür ve kontrol edilmeyen para” mantığını pekiştirici bir rol oynuyor. Ancak eğer ki bu noktada sorgulanan Satoshi’nin “alandaki yetkinliği” ise, şunu söyleyebilirim: Nakamoto’nun dehası, ilerleyen kısımlarda detaylarına yer vereceğim gibi, dijital para birimlerinin o güne kadar devreye girmesinin önündeki en büyük problemi çözebilmesi. Nakamoto, “çifte harcama problemi”ni çözmeyi başardı.

Blockchain teknolojisinin ve makalesinde anlatılan yöntemin detayları

Zaten makalesinde anlattığı da, daha ziyade bu yöntemdi. Bunun detaylarına az sonra geleceğiz. 4. Bitcoin’in amacı ne?

Bir sonraki videoda neden üçüncü kişinin şifreli gönderimi açıp parayı alamadığını göstermek/anlatmak.

Üçüncü bir kişi bu şifreli gönderimi açıp da parayı alamıyor. Bunun neden yapılamadığını, bir sonraki videomuzda göreceğiz. Ama işte tam da bu kırılamaz şifre kullanımından ötürü, bir kişinin bir diğerine para gönderebilmesi için ne bankaya gerek oluyor, ne de herhangi bir kişi veya kuruma kör bir şekilde güvenmek zorunda kalmanız gerekiyor.

Bu videoda blokzincir teknolojisinin daha teknik detaylarına bakmak

Çok temel düzeyde olan bu giriş videomuzu, önemli bir yol ayrımında noktalamıştık: Bitcoin gibi kriptoparaların ne olduğu ile, blokzincir teknolojisinin altyapısına dair yol ayrımında. Bu videomuzda, birazcık daha teknik detaylara girerek, blokzincir teknolojisinin detaylarına bakış atacağız. Serimizin bu noktadan sonraki bölümlerinin, internette bulabileceğiniz Türkçe videoların birçoğundan çok daha kapsamlı ve teknik olacağını söyleyebilirim.

Blokzincirin nasıl çalıştığını Bitcoin ve kriptopara ekonomisi üzerinden anlatmak.

Ayrıca diğer videolarını da takip etmelisiniz, harika işler çıkarıyor. Neyse, konumuza dönelim: Blokzincirin nasıl çalıştığına dair sorumuzun cevabını, konumuza uygun olarak, Bitcoin ve kriptopara ekonomisi üzerinden anlatacağım. Ama blokzincirin illâ parasal sistem için kullanılması gerekmediğini, temel mantığın diğer tüm sistemler için de geçerli olduğunu ve blokzincirin kriptoparadan çok daha geniş bir kullanım alanı olduğunu lütfen hatırlayın.

Blokzincirde bilgilerin nasıl şifrelendiği ve erişim kontrolü

Ancak bu bilgilerin şifrelenmiş olması ve sadece belirli kişilerce erişilebilir olması gerekiyor. Bunun nasıl yapıldığına az sonra ve bir sonraki videomuzda gireceğim. Ancak blokzinciri, bir çeşit kriptografi olgusu olarak düşünmek de mümkün.