- Blokzincir
Hatırlarsanız blokzincirin herkes tarafından tutulabilen koca bir hesap defteri zinciri olduğunu söylemiştim. Blokzincir gibi dağıtılmış, yani merkeziyetsiz sistemler, hiçbir tekil kişi veya kuruma güven duymaksızın sistemin güvenli olmasını mümkün kılıyor.
- Blok
Blokzincire eklenen her bir yeni bloğun içinde kabaca 3 şey var: 1) O bloğa yazılmış transferlerin tam listesi. Yani kim kime ne gönderdi bilgisi. 2) O bloğu SHA-256’dan geçirdiğimizde elde edeceğimiz kriptografik çıktının, yani hash’in ilk 30 sayısını sıfır yapacak olan gizemli sayı. Bu sayının, o meşhur “matematiksel işlem” olduğunu hatırlayın. Ve 3) Ki işte bu çok önemli... Bloğun kendisinden önce gelen son bloğun SHA-256 çıktısı. Yani son hash. Yani blokzincirdeki her bir bloğun başında, bir önceki bloğun zincire eklenmesini mümkün kılan o gizemli sayı da bulunuyor.
- SHA-256 fonksiyonu
SHA-256 fonksiyonuyla yaratılan ve rastgele gibi gözüken 256 basamaklı sayıya bakarak, o sayının temsil ettiği mesajı çözemeyeceğimizi bugüne kadar hiçbir matematikçi ispatlayamadı. Ancak bunu pratik olarak başarabilen kimse de olmadı. Eğer bir gün bu başarılabilirse, o zaman daha güçlü veya farklı kriptografik sistemler geliştirmemiz gerekecek. Ayrıca SHA-256 fonksiyonundan geçen bir mesajın çıktısı, blok doğrulamada ve adres/şifre korumalarında kullanılıyor; şu andaki bankacılık, internet ve dijital işlem evreninin neredeyse tamamı SHA-256’ya dayanıyor.
- Hash (çıktı / özüt)
Hash dediğim şey, bir mesajı SHA-256 fonksiyonundan geçirdiğinizde elde ettiğiniz sonuç değer. Yani o upuzun sayı. Buna “çıktı” ya da “özüt” de diyebiliriz. Bir bloğun içinde, bir önceki bloğun SHA-256 çıktısı yani son hash da bulunuyor.
- Gizemli sayı (nonce)
O bloğu SHA-256’dan geçirdiğimizde elde edeceğimiz kriptografik çıktının, yani hash’in ilk 30 sayısını sıfır yapacak olan gizemli sayı. Bu sayının, o meşhur “matematiksel işlem” olduğunu hatırlayın. Bloğun sonundaysa, şu anda blokzincire eklenmeye çalışılan bloğun kendisini doğrulayan, 256 basamaklı şifrenin ilk 10, 30, 60, her neyse, o kadar sayısını 0 yapan gizemli sayı...
- Madencilik
Madencilikte, bloğu blokzincire eklemek için bulmanız gereken sayı, basitçe bir sayısal loto sayısı gibidir. SHA256 fonksiyonundan geçirilen sayının ilk 30 basamağını 0 yapacak, özel bir sayı... Bu sayıyı özel bir matematiksel yaklaşımla, yetenekle veya zekayla değil de, deneme-yanılma yoluyla bulduğumuz için, her bir blok ekleme mücadelesi, yeni bir sayısal loto oyunu gibidir. Her seferinde, tek bir kişiye loto vurur. Ve o kişi, madenciliği karşılığında o blokzincirin çalıştırdığı kriptopara ile ödüllendirilmiş olur.
- Madenci
Her bir madenci, durmaksızın sistemden gelen işlem duyurularını takip ediyor. Bloklar yaratıyor. Bu blokları blokzincire eklemek için bilgisayarının, hatta süperbilgisayarının sınırlarını sonuna kadar zorluyor. Nihayetinde yarattığı bloğu SHA256 fonksiyonundan geçirdiğinde, ilk 30 veya 50 veya 60 basamağı sıfır yapan o kilit sayıyı buluyor. Bunu başardığını diğer madencilere ilan ediyor. Bunu ilk yapabilen, o bloğun içindeki tüm işlem bilgilerinin başına özel bir satırı ekleyebiliyor: 'Bu blok, şifreyi çözen madenciye 12.5 Bitcoin verdi.' Böylece madenci, bilgisayarının emeği karşılığında, Bitcoin ya da diğer bir kriptoparadan kazanmış oluyor. Ayrıca madencilere, blok eklemenin yanında blok içindeki işlemler için ödenen işlem ücretlerinden de azıcık bahşiş veriliyor.
- Dağıtılmış / Merkeziyetsiz sistem
Blokzincir gibi dağıtılmış, yani merkeziyetsiz sistemler, hiçbir tekil kişi veya kuruma güven duymaksızın sistemin güvenli olmasını mümkün kılıyor. Bu yüzden tek bir kişi veya kurum tüm ağı manipüle edemez; sistemin güvenliği ağdaki çok sayıda, farklı yerlerdeki katılımcıya dayanır.
- 51% saldırısı (%50'den fazla kontrol)
Bir işlemin geçerli olabilmesi için, blokzinciri oluşturan ağın %50’sinden fazlasının o işlemi onaylaması gerekiyor. Bir hackerın böyle bir işi başarabilmesi için, blokzinciri oluşturan madencilerin %50’sinden fazlasını, aynı anda hacklemeli ve hepsini kendi amaçlarına alet ettirebilmeli ve bunu, fark edilmeksizin sürdürebilmelidir. Bu, pratik olarak imkansızdır.
- Matematiksel işlem / Proof-of-Work (anlatılan çalışma biçimi)
Bu sayı (gizemli sayı), o meşhur 'matematiksel işlem' dir. Blokzincirde madencilik, salt şans ve bilgisayarınızın gücü üzerine kurulu; çünkü o sayıyı deneme-yanılma yoluyla bulduğumuz için, her bir blok ekleme mücadelesi yeni bir sayısal loto oyunu gibidir. Madenciler bu matematiksel problemi çözmek için sürekli deneme yapar ve ilk çözen ödülü alır.
- Zorluk (difficulty)
Aslında o sayı, 30’da sabit değildir. Hatta 30, bu video serisi için seçtiğim rastgele bir sayı. Bu sayı 15 de olabilir, 50 de. Blokzincire katılan bilgisayarların gücü arttıkça, bu sayı da algoritma tarafından yavaş yavaş arttırılmaktadır. Yani çözülmesi gereken problem, her seferinde 2’ye katlanarak zorlaşmaktadır. Amaç, madenci sayısı ve bilgisayar gücü artsa da, her bir yeni bloğun eklenme hızını sabit tutmaktır.
- Blok ödülü ve yarılanma (block reward & halving)
Her 210.000 blokta bir, yani her biri 10 dakikadan yaklaşık 4 yılda bir, blok başına madencilere verilen ödül miktarı yarı yarıya azalıyor. Haziran 2009 ile Kasım 2012 arasında bu ödül 50 Bitcoin’di. Kasım 2012 ile Temmuz 2016 arasında bu ödül 25 Bitcoin’e düştü. Temmuz 2016 – Şubat 2020 arasında bu ödül 12.5 Bitcoin olacak. 2020-2023 arasında 6.25. Bu böyle devam edecek... Bu ödüller, sistemdeki Bitcoin’in miktarını doğrudan belirlediği için, ve her 4 yılda bir blok başına verilen ödül miktarı yarılandığı için, sisteme nihai olarak girecek toplam Bitcoin sayısını da biliyoruz: 21 milyon. Son bloğun 2140 yılında üretilmesi bekleniyor.
- İşlem ücreti / bahşiş (transaction fee / tip)
Blokzincir üzerinde yapılan her bir işlem, o işlemi kaydeden madencilere azıcık da olsa bahşiş veriyor. Bu, bankaların uyguladığı işlem ücreti gibi. Bunun sorunlarından da ilerleyen kısımlarda bahsedeceğim. Eğer bu bahşişi öderseniz, madencinin sizin bildirdiğiniz işlemi bloğuna ekleme ihtimali artıyor. Yani size öncelik vermesi için de bir teşvik oluyor.
- Blok uzunluğu / blok boyutu
Her blokzincir, blok uzunluğunu da kendisi belirliyor. Örneğin Bitcoin’de her bir blok içine yaklaşık 2400 işlem sığdırılabiliyor. Bu, Bitcoin’i modern sistemlere göre aşırı yavaş kılan bir kısıtlandırma.
- İşlem hızı / saniyedeki işlem (throughput / TPS)
Bitcoin, her 10 dakikada 2400 işlem yapabiliyor; yani her saniyede 4 civarında işlem yapabiliyor. Maksimum kapasitesi saniyede 10 işlem civarında. Buna kıyasla VISA, her saniye 1700 işlemi gerçekleştirebiliyor ve gerçek kapasitesi saniyede 24.000 işlem yapabilecek kadar güçlü. Stellar'ın Lumens isimli kriptoparası Bitcoin’in 10 dakikalık işlem hızına karşılık 2-5 saniye arasında bir işlem hızı vaadediyor. Blokzincirin teorik hız limiti saniyede 1000 işlem civarında.
- Kuantum bilgisayarlar
Kuantum bilgisayarlar şu anda zaten var ve kullanılıyor. Örneğin Kasım 2017’de IBM firması, 50-kübitlik bir kuantum bilgisayar üretmeyi başardı. Firma, halihazırda 20-kübitlik sistemi kendi bulut veritabanı için zaten kullanıyor. Ayrıca Google, Intel ve Rigetti gibi firmalar da kuantum bilgisayarlar üretip kullanıyorlar. Kuantum bilgisayarlar, gerçekten aşırı hızlı. Ancak SHA-256’yı kırmanın ne kadar zor olduğunu anlattığım videoyu hatırlayın: Kuantum bilgisayarların hayal edilebilecek en hızlısından katrilyonlarcası barındıran galaksilere sahip olsaydınız bile, her birini Evren’in yaşının onlarca katı boyunca çalıştırdığınızda, SHA-256’nın kırılma ihtimali sadece 4 milyarda 1 olurdu.
- SHA-512 ve SHA-1028
SHA-256 dışında daha uzun veya farklı algoritmalar da bulunuyor; örneğin SHA-512 ve SHA-1028 gibi algoritmalar da bulunuyor. Yani doğrudan doğruya SHA-256 algoritmasının kırılabilir olduğu ispatlanmadığı sürece, hiçbir teknolojik atılım, blokzincirin algoritmik zorluğunun her seviyesinin üstesinden gelmeyi asla başaramayacak.
- Son hash / önceki bloğun hash'i
Bloğun kendisinden önce gelen son bloğun SHA-256 çıktısı. Yani son hash. Bir bloğun başında, bir önceki bloğun zincire eklenmesini mümkün kılan o gizemli sayı da bulunuyor. Eğer önceki bloklardan herhangi birinde en ufak bir değişiklik bile yaparsanız, sadece o spesifik bloğun gizemli sayısı ve hash’i değişmeyecek. Ondan sonra gelen her bloğun gizemli sayısı ve hash’i değişecek.
- Toplam arz: 21 milyon
Bu ödüller, sistemdeki Bitcoin’in miktarını doğrudan belirlediği için, ve her 4 yılda bir blok başına verilen ödül miktarı yarılandığı için, sisteme nihai olarak girecek toplam Bitcoin sayısını da biliyoruz. 21 milyon. Son bloğun 2140 yılında üretilmesi bekleniyor.
- Blok yaratıldığında konulan özel satır (coinbase benzeri açıklama)
Bunu ilk yapabilen, o bloğun içindeki tüm işlem bilgilerinin başına özel bir satırı ekleyebiliyor: “Bu blok, şifreyi çözen madenciye 12.5 Bitcoin verdi.” Böylece madenci, bilgisayarının emeği karşılığında, Bitcoin ya da diğer bir kriptoparadan kazanmış oluyor.