- Filogeni
Canlıların evrimsel geçmişini ve birbirleriyle olan akrabalık ilişkilerini inceleyen yaklaşımdır.
- Filogenetik ağaç
Türler veya gruplar arasındaki evrimsel akrabalık ilişkilerini dallanan bir şema olarak gösteren modeldir.
- Evrim ağacı
Canlıların ortak atalardan dallanarak çeşitlenmesini gösteren filogenetik gösterimdir.
- Homoloji
Ortak bir atadan kalıtım yoluyla torun türlere geçen karakter benzerliğidir.
- Homoplazi
Ortak atadan gelmeyen, bağımsız olarak evrimleşmiş benzer karakter durumudur.
- Yakınsak evrim
Akrabalığı uzak canlılarda benzer çevresel veya işlevsel baskılar nedeniyle benzer karakterlerin bağımsız evrimleşmesidir.
- Paralel evrim
Yakın akraba soy hatlarında benzer karakterlerin benzer evrimsel basamaklarla bağımsız olarak ortaya çıkmasıdır.
- Geri evrim
Bir soy hattında daha önce yitirilmiş veya değişmiş atasal bir karakter durumuna benzer bir özelliğin yeniden evrimleşmesidir.
- Atavizm
Torun bireyde atasal bir karakterin yeniden ortaya çıkmasıdır.
- Adaptasyon
Canlıların çevre koşullarına uyum sağlayan kalıtsal özellikler kazanmasıdır.
- Doğal seçilim
Avantaj sağlayan kalıtsal varyasyonların popülasyonda daha sık hale gelmesine yol açan evrimsel mekanizmadır.
- Cinsel seçilim
Üreme başarısını etkileyen özelliklerin seçilmesiyle işleyen evrimsel süreçtir.
- Genetik sürüklenme
Popülasyonlardaki alel frekanslarının seçilimden bağımsız rastlantısal değişimidir.
- Mutasyon
Genetik materyalde meydana gelen ve çeşitlilik üreten değişimdir.
- Varyasyon
Bir popülasyondaki bireyler arasında gözlenen kalıtsal veya fenotipik farklılıklardır.
- Nükleotit
DNA veya RNA'nın adenin, timin, urasil, sitozin ve guanin gibi bazları içeren temel yapı taşıdır.
- Adenin
DNA ve RNA'da bulunan temel nükleotit bazlarından biridir.
- Timin
DNA'da bulunan temel nükleotit bazlarından biridir.
- Urasil
RNA'da timinin yerini alan temel nükleotit bazıdır.
- Sitozin
DNA ve RNA'da bulunan temel nükleotit bazlarından biridir.
- Guanin
DNA ve RNA'da bulunan temel nükleotit bazlarından biridir.
- Amino asit
Proteinleri oluşturan organik yapı taşlarıdır.
- Protein
Amino asitlerin farklı dizilimlerle birleşmesiyle oluşan biyolojik moleküldür.
- Kimyasal evrim
Basit moleküllerden daha karmaşık biyolojik moleküllerin oluşmasına yönelik süreçtir.
- Moleküler evrim
Moleküllerin ve genetik dizilerin zaman içinde değişimini inceleyen evrimsel süreçtir.
- Sahte gen
İşlevini yitirmiş veya protein kodlama yeteneğini kaybetmiş gen benzeri DNA dizisidir.
- İşlenmiş sahte gen
RNA aracılı ters transkripsiyon ve yeniden genoma eklenme süreçleriyle oluşmuş işlevsiz gen kopyasıdır.
- Egzon
Genin protein kodlayan veya olgun RNA'da kalan bölümüdür.
- İntron
Genin RNA işlenmesi sırasında çıkarılan kodlamayan bölümüdür.
- Transkripsiyon
DNA bilgisinden RNA molekülü üretilmesi sürecidir.
- Ters transkripsiyon
RNA bilgisinden DNA kopyası üretilmesi sürecidir.
- Mesajcı RNA
DNA'daki genetik bilginin protein sentezine taşınmasını sağlayan RNA türüdür.
- Alternatif kesme
Bir RNA öncülünden farklı ekzon kombinasyonlarıyla farklı olgun RNA'ların üretilmesidir.
- Poly-A kuyruğu
Olgun mesajcı RNA'nın sonuna eklenen adenin dizisidir.
- Gen duplikasyonu
Bir genin kopya sayısının artmasıdır.
- Moleküler saat
Mutasyonların yaklaşık sabit hızla birikmesine dayanarak ayrılma zamanlarını tahmin eden yaklaşımdır.
- Saha gözlemi
Canlıların doğal ortamlarında incelenerek evrimsel değişimlerinin gözlenmesidir.
- Körelmiş organ
Atasal işlevini tamamen veya büyük ölçüde yitirmiş anatomik yapıdır.
- Yok oluş
Bir türün tüm bireylerinin ortadan kalkmasıdır.
- Devamlılık yasası
Bir bölgede bulunan fosillerle aynı bölgede yaşayan yerel türler arasında evrimsel benzerlikler görülmesi fikridir.
- Ara geçiş türü
Evrimsel olarak iki grup arasında ara özellikler taşıyan fosil veya canlı türdür.
- Sistematik
Canlıları evrimsel ilişkilerine göre hiyerarşik biçimde düzenleyen biyoloji alanıdır.
- Taksonomi
Canlıları adlandırma, tanımlama ve sınıflandırma bilimidir.
- Takson
Sınıflandırmada kullanılan herhangi bir biyolojik birimdir.
- Uç nokta
Filogenetik ağaçta dalların güncel veya son temsilcileri gösterdiği bitiş noktasıdır.
- Node
Filogenetik ağaçta dalların birleştiği veya ayrıldığı bağlantı noktasıdır.
- Dal
Filogenetik ağaçta bir soy hattını veya evrimsel bağlantıyı gösteren çizgidir.
- Soy hattı
Ortak bir atadan gelen evrimsel devam çizgisidir.
- Kök
Filogenetik ağaçta incelenen grupların ortak atasını veya başlangıç noktasını gösterir.
- Kardeş tür
En yakın ortak atayı paylaşan birbirine çok yakın iki türdür.
- Politomi
Bir filogenetik ağaçta dallanma sırasının çözülemediği çok dallı bağlantı durumudur.
- Atasal durum
Bir karakterin ortak atada bulunan eski durumudur.
- Kazanılmış durum
Bir soy hattında sonradan evrimleşmiş karakter durumudur.
- Pleziomorfi
Atadan gelen karakter durumudur.
- Apomorfi
Sonradan kazanılmış karakter durumudur.
- Simpleziomorfi
Birden fazla grupta ortak olarak paylaşılan atasal karakterdir.
- Otapomorfi
Tek bir taksona özgü kazanılmış karakterdir.
- Sinapomorfi
Birden fazla taksonda ortak olarak paylaşılan kazanılmış karakterdir.
- Dış grup
İncelenen gruba yakın ama ondan yeterince farklı seçilen karşılaştırma grubudur.
- Karakter matriksi
Türlerde belirli karakterlerin varlık, yokluk veya durumlarını gösteren tablodur.
- Fenetik analiz
Tüm paylaşılan fenotipik benzerliklere göre canlıları gruplandıran yaklaşımdır.
- Kladistik analiz
Özellikle sinapomorfilere dayanarak evrimsel akrabalık ilişkilerini kuran analiz yöntemidir.
- Benzerlik matriksi
Tür çiftleri arasındaki ortak karakter sayısını gösteren tablodur.
- Maksimum parsimoni ilkesi
En az sayıda evrimsel değişim varsayan ağacın daha olası kabul edilmesi ilkesidir.
- Maksimum likelihood
Verileri açıklama olasılığı en yüksek olan modeli veya ağacı seçmeye dayalı yaklaşımdır.
- Bootstrap analizi
Filogenetik dallanmaların güvenilirliğini test etmek için kullanılan istatistiksel yeniden örnekleme yaklaşımıdır.
- Köksüz ağaç
Ortak ata veya zaman yönü açıkça gösterilmeyen filogenetik ağaçtır.
- PCR
DNA parçalarını çoğaltmak için kullanılan moleküler biyoloji yöntemidir.
- Elektroforez
DNA veya protein parçalarını büyüklük ve yüklerine göre ayıran laboratuvar yöntemidir.
- Fraktal yapı
Farklı ölçeklerde benzer örüntülerin tekrar ettiği geometrik yapıdır.