Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
1
Puan Ver

Neden insan kendi etrafında hızlı bir biçimde dönünce başı döner?

Her çevresinde hızlı dönüşte insanın başı döner mi? Örneğin bi uçak akrobasi pilotu g kuvveti yer. İnsan kendi etrafında döndüğünde olan şey de g kuvvetimidir?

1
210 görüntülenme
Teşekkür (1)
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Merhabalar :)

Öncelikle bedenimizde dengeyi sağlayan yapıları bir gözden geçirelim.

İç kulağın üst bölümünde bulunan vestibuler sistemimiz aracılığıyla bir şeyin dik mi ya da yatay mı ya da hareket ediyor mu yoksa duruyor mu olduğunu algılarız.

İşte sistemin yer çekimine bağlı yönü algılama süreci:

  • Kalsiyum karbonat (tebeşir) kristalleri içeren otolitik organlar içerir.
  • Kristaller tüy gibi olan duyusal sinir hücrelerine tutunurlar.
  • Kafanızı farklı yönlere (öne, arkaya, sağa sola) doğru eğdiğinizde yerçekimi bu kristalleri eğdiğiniz yöne doğru çeker.
  • Kristaller tüy gibi olan sinir hücrelerini uyararak beyine sinyaller göndermesini sağlar.
  • Beyin bu sinyalleri kafamızın hangi yöne doğru olduğunu anlamak için yorumlar.

Şimdi de vestibuler sistemin hareketi nasıl algıladığına bakalım:

  • Hareket algısı için 3 adet yarım daire kanalı vardır.
  • Yarım daire kanalları endolenf denilen iç kulak sıvısı ve tüy gibi olan duyu sinir hücreleri içerir.
  • Kafanızı belirli bir yöne doğru hareket ettirdikçe, endolenf fizikteki eylemsizlik kanununa bağlı olarak hareket yönüne direnir.
  • Endolenfin bu hareketi tüysü hücrelerin uyararak beyne sinyal göndermelerini sağlar.
  • Beyin sinyalleri yorumlayarak kafanızı ne tarafa doğru hareket ettirdiğinizi anlar.

Endolenf (İç Kulak Sıvısı)

Etrafınızda belirli bir süre boyunca döndüğünüzde, endolenf yavaş yavaş döndüğünüz yönde hareket etmeye başlar ( çorba karıştırmak gibi ). Endolenfin bu dönüşü beyne başınızın döndüğü sinyallerini gönderir. Beyin çok hızlı bir şekilde bu sinyallere adapte olur çünkü endolenfiniz de sizinle aynı hızda ve aynı yönde dönmeye başlayacaktır ve tüysü sinir hücrelerini uyaramayacaktır. Fakat dönmeyi bıraktığınızda, endolenf dönmeye devam ederek tüysü hücreleri tersi yönde uyaracaktır. Tüysü hücreler de beyninize sinyaller gönderecektir. Beyin de dursanız bile bu sinyalleri hala dönüyorsunuz olarak yorumlayacaktır. İşte bu durum da baş dönmesinin neden kaynaklandığını ortaya koyuyor. Bir süre sonra endolenfinizin dönüşü duracaktır ve beyne daha fazla sinyal gitmeyecektir, bu anda da beyin dönüşünüzün durduğunu anlayacak ve baş dönmeniz sona erecektir.

İsterseniz bu durumu küçük bir deneyle siz de tecrübe edebilirsiniz. (Etrafınızda zarar verici bir objenin olmadığına dikkat ediniz.)

  • Sağ tarafınıza doğru hızlıca 5-10 kez kendi etrafınızda dönün ve durun. Durduğunuzda tıpkı yukarıda anlatıldığı gibi baş dönmesi yaşayacaksınız.
  • Yukarıdaki aşamayı yapıp baş dönmeniz geçtikten sonra, birinci aşamayı tekrarlayın ancak durduğunuz anda bu kez solunuza doğru aynı sayı kadar dönün, durduğunuzda başınızın dönmediğini göreceksiniz.

İkinci durumda endolenfinizi tersi yönde hareket ettirdiğiniz için iki etki birbirini yok edecektir.

Kendi etrafınızda belirli bir süre döndüğünüzde muhtemelen baş dönmesi ya da vertigo halini tecrübe edersiniz. Hatta bazı insanlar koltuktan çok hızlı bir şekilde kalktıklarında başları döner. Baş dönmesi durumunda, muhtemelen vücudunuzun hareketi algılayan bir kısmı beyninize yanlış sinyal göndermiş demektir. İç kulağımızdaki şaşırtıcı sistem baş dönmesi durumunun açıklayıcısıdır.

Astronotların sık sık başları döner çünkü Dünya’nın yerçekimine maruz kalmazlar. Arabanın içinde birden yüksekten aşağıya indiğinizde ya da roller coastera bindiğinizde karnınızda oluşan hissi hatırlayın. Bu hissin sürekli olduğunu hayal edin. Çünkü uzayda herhangi bir yerçekimi yoktur, dolayısıyla otolitik organlar iyi çalışmazlar, yani “yukarı” ya da “aşağı” anlamsız gelir. Dalgıçlar da aynı durumu yaşarlar. Buoyancy (batmama) otolitik organları tıpkı yer çekimi olmayan durumdaki gibi etkiler. Bu yüzden, bir dalgıç su atında yönleri karıştırır ve görsel bir işaret olmadan hangi yönün yukarı, hangi yönün aşağı olduğunu anlayamaz.

kuvvetinin doğrudan bir etkisi olmamakla beraber bu yapıların verdikleri sinir iletilerini karıştırtmasıyla beraber baş dönmesi görülebilmektedir.Sonuç olarak bir akrobasi pilotunun baş dönmesi deneyimini yaşamasının nedeni temelde G kuvveti değil ani konum değişikliği olarak değerlendilebilir.

176 görüntülenme
Puan Ver
1
Puan Ver
Teşekkür (1)
Paylaş
1
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Düşünmeden harekete geçmek ölümcüldür; harekete geçmeden düşünmekse boşuna...”
Mary Beard