Yeni Soru Sor
Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Sorulara Dön
Anonim
Anonim Üye
0

Neden bazı hayvanlarda üreme mevsimle sınırlıdır?

1,127 görüntülenme
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Tüm Reklamları Kapat
1 Cevap
Ufuk Derin
Öğrenci-Okur

Memeli hayvanların hemen hepsinde bazı cinsel döngüler mevcuttur, bu döngüler dahilinde çiftleşme dönemleri belirlenir. Buna estrous cycle (östrus döngüsü) denir.

Östrus Döngüsü, temel olarak 4 kısımdan ve alt kısımlardan oluşur: Proestrus, Estrus, Metestrus, Diestrus. Bunlara kısaca bakacak olursak, Proestrus döneminde dişilerin yumurtalıklarındaki foliküllerden bir ya da birkaçı büyümeye başlar. Her türde gelişen folikül sayısı farklıdır. Bu faz 1-3 hafta arası sürer. Östrojen hormonu etkisinde uterus gelişmeye başlar. Bazı hayvanlarda vajinadan kan gelimi gözlenebilir. Ancak dişi, bu etapta üremeye hazır değildir.

Estrus döneminde dişi, kaba tabiriyle, "ateşli", bilimsel tabiriyle ise "çiftleşmek için istekli" duruma gelir. Gonadotropik hormonların etkisi bu noktada başlar ve foliküllerin gelişimi sırasında, bu dönemde, östrojen miktarı en üst düzeye çıkar. Vücutta fizyolojik ve gözlenebilir değişimler olur ve dişi, cinsel olarak hazır hale gelmeye başlar. Bu noktada, ilginç bir şekilde lordosis refleksi denen bir olay sebebiyle, dişiler arka ayaklarını havaya kaldırmaya ya da bükmeye meyilli olurlar. Bu, dişi insan türünde sıklıkla gözlenebileceği gibi, diğer memelilerde de gözlenebilir. Bu noktada ilginç bir durum karşımıza çıkar: Bazı türlerde, yumurtanın yumurtalıktan ayrılıp kanala düşmesi, kendiliğinden olurken (inek ve insanda olduğu gibi), bazı türlerde bu cinsel birleşme olduktan sonra gerçekleşir (örneğin kedilerde). Yani yumurtanın kanala bırakılması (ovulation), cinsel birleşmenin (copulation) gerçekleşmesi ile olur. Eğer kedi gibi cinsel birleşmeyele tetiklenen ovulasyon durumu olan hayvanlarda, cinsel birleşme gerçekleşmeze, Estrus dönemi günlerce sürebilir, ta ki birleşme gerçekleşene kadar.

Tüm Reklamları Kapat

Metestrus döneminde östrojen salgısı azalır ve corpus luteum denen yapının aktif hale gelmesiyle yüksek etkinlikteki bir hormonal dönem başlar. Progestrone hormonu salgılanmaya başlar. Yaklaşık 1-5 gün sürer. Östrojen seviyesinin düşmesine bağlı olarak, bazı türlerde kanama gözlenebilir.

Diestrus döneminde ise progesterone hormonu düzeyi maksimuma çıkar. Bu sırada, gerek cinsel birleşmeyle tetiklenen ovulasyon sonucu, gerekse de otomatik olarak gerçekleşen ovulasyon sonucu, spermlerin yumurtayla birleşmesi (döllenme) gerçekleşmezse, corpus luteum'un etkisiyle cinsel döngü durdurulur ve iptal edilir. Bu dönemde kalınlaşan yapılar vücut dışına atılır ve kanamanın en şiddetli görüldüğü yer bu kısımdır.

İşte bu dönemler, türden türe oldukça değişebilmektedir. Genellikle göreceli olarak küçük olan hayvanlarda, östrus döngüsü daha sıklıkla tekrarlanır. Hayvanın ebatları büyüdükçe, döngünün tekrarlanması seyrekleşir. Kedilerde bu dönem 3 ila 7 hafta arası sürebilir. Ayrıca evcilleştirmenin etkisinde bu dönemlerin süreleri değişebilir.

Bazı türler, bir senede birden fazla defa bu döngüye girebilirler. Kedi, inek, evcil domuz ve insan, bu hayvanlardan bazılarıdır. Bunlara polyestrous hayvanlar denir. Mevsimlere göre cinsel döngüleri değişen veya belirli mevsimlerde çiftleşen türlerde ise, bir mevsim içerisinde (yani yaklaşık 2-4 aylık sürede) birden fazla kez döngüye girilebilir. Örneğin günlerin daha kısa olduğu sonbahar-kış döneminde cinsel olarak aktif olan hayvanlar; koyun, keçi, geyik, tilki ve benzeridir. Günlerin uzun olduğu dönemlerde aktif olan hayvanlara örnek olarak ise atlar ve hamsterlar olarak gösterilebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Bazı hayvanlarda döngüye yılda sadece 2 kez girilir (diestrous). Bu hayvanların en güzel örneği, köpeklerdir.

Birtakım hayvanlar ise, döngüye senede sadece 1 defa girer. Bu hayvanlara örnek olarak, ayıları, bir grup tilkiyi, kurtları verebiliriz.

Bir grup hayvan ise bu döngüye hiçbir zaman girmezler ve herhangi bir anda cinsel birleşimde bulunabilirler. Bu hayvanların en bilineni, tavşanlardır.

Kedilerin Östrus Döngüsü'nün, "ateşli" kısmı olan estrus dönemi, 14-21 gün sürer ve ovulasyon, cinsel birleşmeyle tetiklenir. Eğer cinsel birleşme olmazsa, kediler interestrus denen bir bekleme dönemine girer ve yumurtaları vücuttan atmazlar, ta ki bir birleşme olana kadar. Eğer cinsel birleşme olur; ancak gebelik gerçekleşmezse, döngüye 3 haftada bir tekrar girilir. Aslen kediler polyestrus hayvanlardır ve döngüye senede birkaç defa girebilirler.

Kedilerde "ateşli" estrus dönemi genellikle ilkbaharda başlar ve sonbaharın sonlarında sona erer. Bu dönemler, her 2 haftada bir tekrarlanır ve her biri 4-7 gün sürer. Bu sürede, birden fazla erkek, dişiye çekilecektir. Erkekler, dişi için mücadele ederler ve kazanan, dişiyi alır. Kediler, ilk önce kazanan erkeği reddeder, ancak zamanla erkeğin yaklaşmasına izin verirler. Dişiler, bu dönemde oldukça sık bir şekilde inleme ve bağırma davranışı gösterebilir, ayrıca erkekle birleşme sırasında da acı belirtisi olarak bağırabilirler. Bunun sebebi, erkeğin penisinde bulunan çıkıntılardır. Bu çıkıntılar, dişiye bir miktar acı vermekle birlikte, ovulasyonu tetikler. Ayrıca bu geriye dönük çıkıntılar, daha önceki bir çiftleşme sonrası kalan spermleri temizler. Dişi, çiftleşme sonrası vajinasını temizler ve eğer bu dönemde bir erkek çiftleşmek isteyecek olursa, saldırgan ve hırçın tavırlar sergiler. Çiftleşmeden 20-30 dakika sonra, döngü tekrar başa sarılır ve dişi, yeniden çiftleşmek için hazırlanır.

Kedilerde birden fazla ve bu kadar sık çiftleşmenin olma sebebi, ovulasyon çiftleşme ile tetiklendiği için, ilk çiftleşme olana kadar yumurtanın kanallarda bulunamamasıdır. Hatta kimi zaman ilk çiftleşmede ovulasyon tetiklenemez. Böylece, daha sonraki çiftleşmelerde üreme şansı çok daha yüksektir. Ayrıca bir kedinin doğurduğu yavruların babaları, farklı farklı olabilir, çünkü döngü çok hızlı bir şekilde tekrarlanır ve farklı yumurtalar, farklı spermlerle döllenebilir.

Evrimsel olarak bu dönemin neden ilkbahar dönemine geldiğine bakacak olursak; muhtemelen çiftleşmenin gerçekleşebileceği ılık mevsimlerin bu zamana denk gelmesini sebep olarak gösterebiliriz. Zira kediler, doğal ortamları olan sokaklarda veya parklarda çiftleşebileceklerdir (kedilerin evcil hayvanlar olduğunu unutmayalım) ve bunu, soğuk kış günlerinde yapamazlar. İnsanların, Mart Ayı'nı özellikle fark etmelerinin sebebi ise, daha çok algıda seçiciliktir. Zira kediler kış ayı hariç bütün mevsimlerde çiftleşebilirler, ancak uzun bir kışın ardından, kedilerin ilk çiftleşmeye başlaması, muhtemelen insanların ilgisini çekmektedir. Halbuki yazın veya sonbaharın başlarında çiftleşen kediler de bolca görülebilmektedir. Ancak bunlar, artık kedilerin çiftleşmesine alışmış insanların dikkatini çekmez. Benzer şekilde, yaz aylarında birçok kedi çiftleşme sürecini tamamlayacağı ve yavrularının bakımına odaklanacağı için, kışa yaklaşılan zamanlarda çiftleşen kedi sayısı da azalmaktadır. Bu yüzden insanların çiftleşen kedi görme sıklığı da azalacaktır.

162 görüntülenme

Kaynaklar

  1. Yazar Yok. Evrim Ağacı. (12 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 12 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
1
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close