Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
3
Puan Ver

Kendilerini aynada tanıyabilen hayvanlar hangileridir?

Örneğin son zamanlarda telefon filtreleri kullanarak kedileri korkutan kişiler görüyorum. Kediler önce ekrana bakıp sonra ekrandakinin kendisi ve sahibi olduğunu anlayıp geri bakıyorlar. Bunu algılayan başka hayvanlar da var mı? Evrimsel biyolojide bu özelliğin herhangi bir avantajı ya da dezavantajı var mı?

1
Teşekkür (3)
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Yüksek zeka kapasitesinin en önemli basamaklarından biri özfarkındalıktır. Özfarkındalık, bir canlının kendisini diğerlerinden ayırt edebilme yetisi olarak tanımlanabilir. Yani "kendini bilme" olgusudur. Bir zamanlar insanın kendini ayırt edebilen tek hayvan türü olduğuna inanılmışsa da, yapılan incelemeler sonucunda evrimsel süreçte bu seviyeye ulaşan birçok hayvan türü tespit edilmiştir.

Bunu test etmenin yolu aynada kendini tanıma testi (MSR) veya kırmızı nokta testi veya basitçe ayna testi olarak bilinen bir deneysel yöntemdir. Bu deneyin klasik versiyonunda bir hayvana uyuşturucu verilerek uyutulur ve sonrasında yüzüne (veya normalde göremediği bir yerine, örneğin sırtına) kırmızı bir nokta çizilir (kimi zamansa bir yapışkan yapıştırılır). Sonrasında hayvanın uyanması beklenir ve içinde ayna bulunan bir ortama bırakılır.

Aynada kendini inceleyen tür, eğer ki kırmızı noktanın (veya yapışkanın) kendine ait olmadığını fark edecek biçimde bu nokta (veya yapışkan) ile ilgilenirse, onu sökmeye çalışırsa, vb. davranışlar sergilerse, bu hayvanın kendi vücudunun ve benliğinin farkında olduğu sonucunu çıkarabiliriz. Aşağıda, bir insan bebeğinin bu teste tabi tutulması sonrası davranışlarını izleyebilirsiniz:

Öz farkındalığı olmayan türler, aynadaki yansımalarına genellikle korkuyla yaklaşırlar ve düşman olarak görürler. Zeka seviyesi ise bu noktada devreye girer: Aslında her hayvan aynadaki yansımasına önce korkuyla yaklaşır, insan da dahil olmak üzere... Ancak öz farkındalığı olabilecek kadar zeki hayvanlar, zamanla bu görüntüye alışırlar ve sonraki seferlerde korkmamaya, kendilerini tanımaya başlarlar. Öz farkındalığı olmayan hayvanlarsa, her seferinde benzer şekilde korkuyla yaklaşırlar.

Tabii öz farkındalık siyah ile beyaz şeklinde ayrılamaz. Gri bölgede kalan sayısız hayvan türü vardır. Bunlar, aynadaki yansımalarına alışsalar bile, o canlının kendileri olduğunu fark edemezler. Sadece birkaç seferden sonra, kendisine zarar veremeyecek bir unsur olduğunu anlayıp korkmayı bırakırlar.

Bu keşiften sonra insanları özel kılan şeyin "öz farkındalık" olmadığı, bunun yerine "öz öz farkındalık" olduğu ileri sürülmüştür; yani, "öz farkındalığı olduğunun farkında olma"... Bu konu da hararetli bir şekilde tartışılmakta ve herhangi bir bilimsel altyapısı olduğu sorgulanmaktadır. Ancak görünen o ki, kendimize atfettiğimiz "bizi özel kılan özellikleri" diğer türlerde keşfetmeyi sürdürdükçe, hedef tahtasını biraz daha kaydırarak kendimizi özel kılan yeni özellikler iddia etmeye devam edeceğiz. Yani bu "özel olma" yarışında, yarışın kurallarını koyan insanlar, her adımda kendini kayırmaya devam ediyor.

Bu testi geçebilmeyi başaran hayvanlardan en önde geleni şempanzelerdir. Genetik olarak en yakın kuzenlerimiz olan bonobolar ve şempanzeler, bırakın aynadaki yüzlerini tanımayı, fotoğraflarda bile kendilerini diğer bireyler arasında ayırt edebilmektedirler. Benzer şekilde saksağanlar, yunuslar, neredeyse tüm maymunlar, filler bunu çeşitli seviyelerde başarabilirler.

Bir insan bebeğinin bu teste tabi tutulması sonrası davranışlarını izlemek için: https://youtu.be/M2I0kwSua44

İnsanlar ve orangutanlar için: https://youtu.be/Okmkn30D0NU

Burada ise yunuslarda bu testin sonuçlarını görebilirsiniz: https://youtu.be/VR4-fvjyMtY

Sıçanlar için: https://evrimagaci.org/s/3789

Buna da bakabilirsiniz: https://en.wikipedia.org/wiki/Mirror_test

Puan Ver
4
Puan Ver
Teşekkür (4)
Paylaş
4

Kaynaklar

  1. Evrim Ağacı
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bir miktar konyak ile sarhoş olan bir maymun alkole asla dokunmaz. Bu açıdan, bir insandan daha bilge olduğu söylenebilir.”
Charles Darwin