Yeni Soru Sor
Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Sorulara Dön
6

Bir şeye eleştiri yapıldığı zaman "o zaman daha iyisini yap da beğenelim" demek hangi tür mantık safsatasıdır?

Ve bir eleştiriye karşı bunu söylemek bir mantık safsatası mıdır?
1,484 görüntülenme
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Tüm Reklamları Kapat
6 Cevap
Çağrı Mert Bakırcı
Evrim Ağacı Kurucusu

Bu çok güzel bir soru ve benim de çok fazla üzerinde düşündüğüm bir konu. O yüzden birazcık aklımdan geçenleri izah etmeye çalışacağım:

İlk olarak, sorunuza direkt cevabı vereyim: Bildiğim kadarıyla bu tür bir argümanın tam karşılığı olan bir safsata yok; ama bana kalırsa, bu tür bir argümanı tu quoque (Sen de) safsatası altına yerleştirebiliriz gibime geliyor. En nihayetinde "Sen de yap, ancak o zaman argümanın geçerli olur." tarzı bir tutum var.

Şüphecinin El Kitabı'nda da anlattığımız gibi, bir safsataya uygun düşen her argüman, illâ o safsatayı yapma hatasına düşüyor demek değildir. Argümanın ve bağlamın nitel analizi de yapılmalıdır. Örneğin bir kişi "Evrim Ağacı neden Kurzgesagt kalitesinde video çekemiyor." dediğinde, eğer ki savunma "Siz de video yapın da anlarsınız." olursa, burada aslında yanıt vermekle uğraşılmıyor olsa da, özünde video çeken herkes arasında bilineceği üzere, Kurzgesagt kanalının düzeyinde bir iş yapmak için ya bizzat grafik tasarımcı olmanız gerekir ya da çok geniş bir ekiple çalışmanız gerekir (Kurzgesagt'ın 30 çalışanına karşılık, Evrim Ağacı'nda videoları 2 kişi hazırlamaktadır). Yani "Siz de video yapın da anlarsınız." cevabı, videolar ile uğraşanlar arasında yaygın olarak bilinen ve bariz olarak görünen, yüksek kaliteli animasyon hazırlamanın teknik ve maddi zorluklarına işaret etmektedir. Bunların izah edilmesi elbette daha iyi bir argüman olurdu; ancak her eleştiriyi tek tek ve detaylıca yanıtlamak çok zor olduğundan, bu tür serzenişler arada sırada istemsiz olarak açığa çıkabiliyor (sadece Evrim Ağacı'nda değil, göz önünde olan ve iyi işler yapan birçok kişi, ekip ve kurumda).

Tüm Reklamları Kapat

Bu, "Siz de video yapın da anlarsınız." argümanının bir safsata olmadığını göstermez belki; ancak o cümlenin sarf edilmesine neden olan argümanın veya eleştirinin bağlamı, o argümanın/eleştirinin konu edindiği sahanın (bu durumda videografi, grafik tasarım ve bilim anlatıcılarının maddi gücü gibi alanların) detayları ile birleştirildiğinde, aslında oldukça yerinde bir serzeniş olarak görülebilir. Nihayetinde bir işi tutkuyla yapan birisi, o sahayı elbette bilecektir ve daha iyisinin nasıl yapılacağını da kestirebilecektir; ama bunu yapamıyorsa, mutlaka engel olan bazı faktörler olmalıdır. Yani işin niyet ve tutarlılık tarafına da bakmak gerekiyor gibime geliyor.

İşte bu noktada, yapıcı eleştiri ve yıkıcı eleştiri konusu da karşımıza çıkıyor. Dikkat ederseniz, bu sorunun soruluşunda da "Bir şeye eleştiri yapıldığı zaman" diyerek başlanmış. Yani ortada karşılıklı bir argüman gelişimi (bir "münazara") bulunduğunu söylemek zor. Taraflardan biri, öznel bir yargıda (yani çoğu durumda duygusal bir tespitte) bulunuyor, diğer tarafın savunması ise mantık felsefesi ile analiz ediliyor. Bu, bana haksızlık gibi geliyor.

Eleştiri yapma cüretine sahip olan birinin, yapıcı eleştiri üretebilme olgunluğuna da sahip olması gerektiğine inananlardanım. Aksi takdirde insanların art niyetli veya baştansavmacı olduklarını, dolayısıyla düşüncelerinin (ve eleştirilerinin) dinlenmeyi hak etmediğini düşünenlerdenim. Yani nasıl ki saygı, kazanılan bir şeyse; eleştirinin dinlenme talebi de kazanılan bir değer olarak görülmeli. Şimdi burada yapıcı eleştirinin tüm detaylarına girmeyeceğim, buradaki yazıda kapsamlı bir şekilde anlatmıştım. Ancak eğer taraflardan biri, karşılıklı etkileşimi bir eleştiri ile açacaksa, uygun bir cevap alabilmek için (hele ki tanımadığı insanlarla etkileşeceği zaman) doğru tonu ve tavrı tutturmalı gibime geliyor. Bu, çok da karmaşık bir işlem değil; en nihayetinde her birimiz kapıdan dışarı adımımızı attığımız anda yazılı olmayan sosyal kontratlara göre davranıyoruz; bunu internet ortamında da yapabilmek gerekiyor.

Bir de "O zaman daha iyisini yap da beğenelim!" tepkisi, illâ eleştiriye cevap vermekten kaçınmak olarak görülmemeli. Aynı mesajı, bu şekilde hırçın olmayan bir biçimde verecek olsaydık mesela: "Eleştiriniz için çok teşekkürler. Ne yazık ki şu anda elimizden gelenin en iyisi bu; umuyoruz ileride, sizin eleştirinizi de tatmin edecek şekilde geliştirebiliriz. Eğer o zamana dek beklemek istemezseniz, belki zatıaliniz bizimkinden daha iyi bir iş çıkaracak ve daha geniş bir kitleyi tatmin edecektir." dendiğini hayal edelim. Bu, bana kalırsa son derece yerinde bir cevap. Neden? Çünkü bir eleştiriye hedef olan biri, illâ eleştiriyi kabul etmek veya uygulamak zorunda değil. Bırakın bunu, eleştiri sahibiyle irtibat kurmak bile istemeyebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Uzun lafın kısası şu: Eleştiriyi mantıksal olarak incelemiyorsak, cevabı da bu yüksek standarda tabi tutmamalıyız. Eğer tutacaksak, eleştiriyi de tutmalıyız - ki bu tip bir durumda, vakaların %99'unda, eleştiri sahibinin argümanının gerçekten de hatalı olduğunun gösterilebileceğini düşünüyorum (ve deneyimlerim de bunu gösteriyor).

Özellikle de büyük oranda gönüllülük içeren, sosyal tarafı daha ağır basan, tam profesyonel ve tam kurumsal olmayan işlerde buna özellikle dikkat edilmesi gerektiğine inanıyorum. Başkalarının fikirlerini de okumak için sabırsızlanıyorum.

469 görüntülenme
14
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Ufuk Derin
Skeptik

Tevfik Uyar, bunu "eleştiri hakkı safsatası" olarak tanımlamıştı. Ad hominem'in bir alt türü olması lazım. Herhangi bir eleştiri yapıldığında, ürünü ortaya çıkaran ya da onu beğenenlerce eleştiri yapan kişiye "daha iyisini yap da görelim" denildiği durumlarda kullanılır. Sonuçta daha iyisini yapmak, eleştiri yapmak için bir zorunluluk değildir.

Biraz courtier's reply safsatası da barındırabilir bazı durumlarda. Courtier's reply (Yetkin olmama), karşınızdaki kişinin argümanına karşılık vermek yerine, onun bu konudaki yetkinliğini sorgulamanız şeklinde ortaya çıkar. Yani bahsettiğiniz durum için "Sen bu işin uzmanı değilsin, daha iyisini bile yapamazsın." denilebilir. Hatta içinde biraz "sen de" (Tu quoque) safsatası da barındırabilir. "Ben yapamadım ama sen de yapamadın, ne oldu?" Hatta iki taraf da işin uzmanı olsa bile "Daha iyisini yap o zaman!" denilebiliyor bazen. Birçok farklı mantık hatası içerebilen bir ifade. Ama genel olarak hepsi argümana değil de kişiye odaklandığı için "ad hominem" altında değerlendirebilir.

Ben ismin çok önemli olduğunu düşünmüyorum. Mantığı anlayalım, önemli olan o. Safsatanın ismini söylemeden de anlatmak mümkün.

Tüm Reklamları Kapat

Örneğin bir restorana gittiğimde yemeği beğenmezsem o yemeğin daha iyisini yapmam gerekmiyor ya da eleştiri yapmak için şef olmam gerekmiyor. Bir tartışma sırasında eleştiriyi yapan kişiye değil, argümanlara odaklanılmalı.

Safsata olmadığı durumlar da bulunabilir, söylemekte fayda var. Örneğin siz "Bak o öyle olmaz, yanlış yapıyorsun, o öyle yapılır mı?" diyorsanız karşıdaki kişi de "Hadi madem ben ben yanlış yapıyorum, doğrusunun nasıl yapılacağını biliyorsun madem, yap da görelim." diyebilir. Ama eğer böyle bir şey yapmıyorsanız "Ben, bu yemeği beğenmedim, bence tuzu fazla." diyorsanız bu durumda "Daha iyisini yap da beğenelim." demek safsata olacaktır. Sizin yemek yapamamanız o yemeğin fazla tuzlu olmasını değiştirmiyor. Yemeğin tuzunu eleştirmek için tat alma duyusu yeterlidir. Aynı şekilde bir müziği beğenmemiş olabilirim, bir tabloyu beğenmemiş olabilirim ya da bir filmi. Bunlar kişisel görüşler ve duyu organları ve zevkler ile ilgili.

322 görüntülenme
5
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Muhsin Alperen Yılmaz
Skeptik Sapienstroglodytes

Merhabalar. Öncelikle soru için teşekkürler. Sorduğunuz sorunun cevabı: “Niyetine göre değişir”

Eleştiri yapılırken (bu herhangi bir konu üzerine olabilir) takınılan tavır ve verilen altyazı çok önemlidir. Örneğin, herhangi bir konuda bir şeyler için çaba göstermiş birine “Bunu böyle yapsaydın keşke, çünkü anlaşılmıyor” demek de bir eleştiridir; “Nasıl böyle bir şey yapabilirsin? Ben bile hiçbir şey anlayamadım!” demek de bir eleştiridir. İlkinde kişi, eleştirinin doğasına uygun bir biçimde emeğini doğru bir yere kanalize etmeye çalışacak ve size teşekkür edecektir (burada tarafların insancıl ve medeni bireyler olduğunu varsayıyorum tabii) Ancak ikincisinde yapıcı olmadığınız için ve verilen emeğe adeta “mirasyedi” muamalesi yapacağınız için emek sahibi kişi tarafından olumlu olmayan dönüt alabilirsiniz. Bu dönüt bir safsata değildir. Bu dönüt bir yerde had bildirmektir ve yine bir yerde desteklenmeyi hakedebilecek düzeyde bir harekettir.

Tüm Reklamları Kapat

199 görüntülenme
1
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Serdar Kuş
Serdar Kuş
1,909 UP
Developer

Ben eleştirinin her türlüsünü dikkate alma taraftarıyım. Yetkinliği olmayan birinden saçma yorum gelebilir. Ama bu bir veridir, yaptığınız şey hakkında bir geri bildirimdir. Yaptığınız şey her neyse, size ürünün belli bir kitle üzerindeki etkilerini ölçümleme fırsatı veren güzel bir datadır. Dikkate alınır alınmaz farklı konu. Benim için eleştiri her zaman eleştiridir veri her zaman veridir.

2
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Esat Kudret
Esat Kudret
120K UP
Akıl yürütmeyi öğrenmeye çalışan bir öğretmenim.

Kanımca burada illaki bir safsata aramaya gerek yok.

İnsanımız bedbaht, itilmiş, kakılmış ve kendini hem sosyal hem siyasal alanda değersiz hissediyor. Ekonomik koşulu muhtemeldir ki bu değersizlik hissini ete kemiğe bürüyor.

Ve bütün bu olumsuzluklara rağmen bir uğraşın içinde. Kendince haklı olarak da bir övgü, hak edilmemiş de olsa " kredi olarak" bir onay bekliyor.

Tüm Reklamları Kapat

Genelleme yapacak verim yok fakat otuz yıllık öğretmenlik deneyimim bana bunu söyletiyor. Yanılabilirim de...

Bazen en geri öğrencime fazladan not verdiğimde gerek diğer öğrencilerimden gerekse meslektaşlarımdan hep eleştiri almışımdır.

Eleştirilerine yönelik tek cevabım hep derdimin eşitliği değil adaleti sağlamaya yönelik olduğudur.

Her şeyden yoksun öğrencimin kendinden kaynaklı olmayan engellerini ( barınma, beslenme, aileye maddi katkı amaçlı sorumluluk üstlenme, yokluk, yoksulluk vb) utancım sayarak her biri için fazladan, her bir şeye sahip olandan , onun hakkını yemeden vermişimdir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu krediyi verdiğim her öğrencim her kabul gören eyleminin onaylanmasını, teşvik edilmeyi hep benzeri argümanla talep etmiştir. Hiç birine bu güne kadar hayır dememişimdir. Fakat yol göstermekten de geri durmamışımdır.

Soruya mevzu bahis örnek muhtemeldir ki buna benzer koşulların, kredi talep eden ve başarısızlığa tahammülü olmayan yurdum insanının bir örneklemi.

Bu krediyi verebilmeliyiz. Bu asgari seviyede hem emek demokrasisinin hem de emeğe saygının bir gereği.

Bu soruya ve eleştirilere vesile olanın bunun farkında olmaması bir suç değil bir kusurdur. Fakat bunu nedenleri ile tespit edebilenin bu kusuru ( sorun sorunu görenindir ) yaklaşımı ile ele almayıp bu duruma illaki safsata sözlüğünden bir kulp takma derdine düşmesi, her şeyi bir kenara bırakalım, şık değildir. Umarım haddimi aşmamışımdır. Sevgiyle.

2
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close