Sorulara Dön
0
Biyoloji & Genetik

Bağışıklık sistemi nasıl çalışır?

Kolay gelsin arkadaşlar! Arkadaşlar bağışıklık sistemini biraz acar misiniz? Mesela bağışıklık sistemi akyuvarlar dışarıdan gelen tehlikleri nasıl anlayıp mücadele veriyorlar ya da antikorlar madem hücre her kimyasalla etkileaiyorsa ya antikor, bağışıklık sistemi ve akyuvarlar nasıl savaşıyor mikroplarla?

2
Teşekkür
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
2 Cevap

Bağışıklık sistemi, vücudun bütünlüğünü bozan veya vücuda giren yabancı (canlı veya cansız) herhangi bir cismi yakalayıp etkisiz hale getirmekte rol oynayan bir sistemdir.

Diyelim eliniz kesildi veya vücudunuza bir virüs girdi. Her halükarda derhal bölgeye kan, lenf veya dokular arası boşlukta dolaşan çeşitli farklı bağışıklık sistemi hücrelerinden bazıları toplanır.

Aslında amaç "olay mahalli"ni kordon altına almak ve yabancı cismi sabitlemektir.

Bunun en ilkel örnekleri sölenterlerde görülür. Basitçe vücutlarına delici bir cisim veya bir mikrop girdiğinde bu noktaya çeşitli enzimler içeren yoğun mukus dokusu dolar. Bu mukus hem deliği tıkayarak burdan giriş çıkışı önler hem de içeri yabancı canlı veya cansız bir cisim girmiş ise onu sarmalayıp paketleyerek ilerlemesini veya yayılmasını önler. Bu paketlenen cisim de enzimlerce eritilir, yok edilir.

Zamanla mikroplar hayatta kalmak için yeni stratejiler geliştirmiş, kompleks canlılar da çeşitlenen mikroplarla mücadele için daha spesifik bağışıklık hücreleri oluşturmuşlar.

Insanda virüs örneği üzerinden gidecek olursak:

Virüsler insanda virüsün çeşidine bağlı olarak ağız, burun, cinsel organlar, kan, göz gibi bir açıklıktan içeri girerler. Bu yollar üzerindeki bir hücreye bağlanır ve kendi genetik materyalini organizmanın hücre mekanizmalarını kullanarak çoğaltmaya başlar. Bununla birlikte derhal oraya bağışıklık hücreleri toplaşır. Bu bağışıklık hücrelerinden bazıları virüsü komple içine alır ve küçük parçalara ayırır veya organizmanın hücresi tarafından üretilen virüs parçalarını alır. Bu küçük parçaları da kendi vücudunun dışarısında doğru uzantılar şeklinde çıkartır. Bu uzantılara gelip başka bağışıklık hücreleri bağlanır ve yoklamaya başlar. Acaba bu bildikleri, daha önce gördükleri bir yabancının bir parçası mı, yoksa yeni birşey mi? Eğer repertuarlarında olan bir parça ise ve o bağlanan hücre bunu tanırsa ( burada adeta bir anahtar kilit ilişkisi vardır) bu anahtar kendini çoğaltmaya başlar (klonlama). Böylece doğru anahtardan çok sayıda üretilir ve vücuda yayılır, hatta belki kan ve lenf sisteminde daha önceden üretilmiş aynı anahtarlar dolaşıyordur. böylece vücut bu virüsü hareketsiz hale getirip, sabitler ve kurtulmuş olur.

Virüs daha önceden vücut tarafından tanınmıyorsa o zaman yeni yeni anahtarlar üretilmesi ve bunun tüm vücuda yayılması gerekecektir. Burada bağışıklık sistemi ve virüs yarışa girer ve işte bağışıklık sistemi sayıca üstünlüğü sağlayacak konuma gelene kadar tüm enerjisini buna yatırır ve bu zorlu bir hastalık sürecidir.

Bazen virüs çetin çıkar, onu yenicem diye uğraşan bağışıklık sistemi o kadar çok çalışır ve yeni hücre ve enzimleri bölgeye yollar ki (cytokine storm) bu bağışıklık hücreleri o dokuyu bozar ve kendine zarar verir ve İşler kontrolden çıkar.

Ama her halükarda bağışıklık sistemi derhal tepki verir. Hatta her türlü mikrop için ayrı özelleşmiş bağışıklık hücreleri (parazitler için eozinofiller; bakteriler için nötrofiller; virüsler için makrofajlar ve NKler vs) sürekli vücutta devriye gezer ve iş başındadırlar. Virüsü de yakalayıp lize eder yani eritir yok ederler.

1
Teşekkür (1)
Paylaş
1

Bağışıklık Sistemi Nedir? İşleyişi Nasıldır?

Bağışıklık sistemi; vücudu enfeksiyonlara ve diğer hastalıklara karşı koruyan, karmaşık ve çok katmanlı bir sistemdir. Bağışıklık sisteminde vücudun o güne kadar karşılaştığı tüm antijenlerin (mikropların) kaydı tutulur; bu mikroplarla bir daha karşılaşıldığında, bağışıklık sistemi mikropları tanıyarak devreye girer ve hastalık oluşturmalarının önüne geçer.

Bağışıklık sistemine dâhil olan birçok organ ve organizma, birlikte çalışarak vücudun savunma sistemini ayakta tutar. Akyuvarlar (lökositler) bağışıklık sisteminin en önemli bileşenlerinden biridir. Akyuvarların vücudun direncini düşüren organizmaları devre dışı bırakan, bağışıklık kazanmada yüksek etkili farklı çeşitleri bulunur.

Doğuştan Gelen Bağışıklık Sistemi Nedir?

Tüm insanlar, yapısal bir bozukluğun olmadığı durumlarda, doğuştan gelen (doğal) bağışıklık sistemine sahip olarak doğar. Örneğin; tüm vücudumuzu kaplayan derimiz, doğuştan gelen bağışıklık sisteminin önemli bir parçasıdır ve bizi dış etkenlere karşı korur. Doğal bağışıklık sistemi, vücuda giren yabancı maddeleri algılayarak vücudu enfeksiyonlara karşı koruma görevine sahiptir.

Edinilmiş Bağışıklık Sistemi Nedir?

Edinilmiş bağışıklık sistemi ise kişinin hayatı boyunca çeşitli hastalıklar ve yabancı mikroorganizmalarla karşılaştıkça geliştirmeye devam ettiği bağışıklık sistemidir. Edinilmiş bağışıklık sistemi sürekli olarak güncellenir. Aşılar, edinilmiş bağışıklık sistemine katkıda bulunarak vücudu hastalıklara karşı daha dirençli hale getirir.

Bağışıklık Sistemi Organları ve Görevleri Nelerdir?

Bağışıklık sistemi; vücuttaki pek çok sistemin, organın ve proteinin birlikte çalıştığı bir sistemdir. Bu sistemlerden herhangi birinde bir problem olması halinde bağışıklık sistemi fonksiyonlarında bozulmalar ortaya çıkabilir. Bağışıklık sisteminin temel ögeleri; beyaz kan hücreleri olan lökositler (akyuvarlar), antikorlar, lenfatik sistem, kemik iliği, dalak ve timüstür.

Beyaz Kan Hücreleri/Lökositler (Akyuvarlar)

Beyaz kan hücreleri, kemik iliğinde üretilen ve zararlı mikroorganizmaların tanımlanıp yok edilmesini sağlayan hücrelerdir. Bu hücreler kan damarları yoluyla tüm vücut dokularında sürekli olarak dolaşır ve yabancı mikroorganizmaların varlığına karşı vücudu tarar. Bakteri, virüs, parazit ya da mantar gibi herhangi bir zararlı yabancı mikroorganizma ile karşılaştığında, çoğalarak bağışıklık sistemini harekete geçirir ve diğer bağışıklık hücrelerinin de çoğalması için onları uyarır.

Antikorlar

Antikorlar, vücudun mikroplar ve onların ürettiği toksinler ile savaşmak için oluşturduğu bağışıklığın bir parçasıdır. Vücudun bir hastalığa karşı antikor oluşturması, bu antikorlar vücutta kaldığı sürece, çoğunlukla kişinin o hastalığa ikinci kez yakalanmasının önüne geçer. Toplum sağlığını tehdit eden ve salgına dönüşen hastalıklara karşı kullanılan aşıların büyük bir kısmı da bu şekilde çalışır.

Lenfatik Sistem

Lenfatik sistem; lenf damarları, tüm lenfatik dokular ve lenf bezlerinden oluşan, vücudun tamamına yayılmış olan bir bağışıklık sistemi ögesidir. Lenf bezleri boyun, koltuk altları ve kasıklarda yer alır. Vücuttaki sıvı dengesini sağlama ve bakterilerle savaşma gibi görevleri vardır.

Dalak

Karın bölgesinin sol üst tarafında yer alan dalak; kanın süzülmesini ve kandaki eski, zarar görmüş kırmızı kan hücreleriyle beraber mikropların elimine edilmesini sağlar. Ayrıca antikor ve lenfositlerin üretiminden de sorumludur.

Kemik İliği

Kemiklerin içinde bulunan süngersi dokuya kemik iliği denir. Kemik iliği; kırmızı ve beyaz kan hücreleri ile kanımızın pıhtılaşmasıyla görevli trombositlerin (kan pulcuklarının) üretiminden sorumludur.

Timüs

Timüs; göğüs bölgesinde, akciğerler ile boğaz arasında bulunan bir bezdir. Yaş ilerledikçe küçülür. T lenfositleri denen beyaz kan hücrelerinin üretilmesinden sorumludur.

1
Teşekkür (1)
Paylaş
1

Kaynaklar

Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın