Soru & Cevap: Soru Sor, Cevap Al

Tahmin yürütmeye pek de gerek yok aslında. Sismolojik tarihte Marmara bölgesinde bulunan şehirler (özellikle kıyı şeridi) konuma göre az ya da çok etkilenebiliyor. Bahsedilen ve beklenen bu deprem ise İzmit'i kesinlikle etkileyecektir. Ancak jeologların tahmini 1999 depremi sonrası İzmit'teki fayın enerji boşaltımı sayesinde  yıkıcılık düzeyinin 1999 depremi kadar olmayacağı yönünde tahminler var.

Yapabileceğin en sağlıklı şey, bu sevgiyi olduğu gibi kabul edip karşılıklı bir ilişkiymiş gibi davranmamak. Bir futbolcuya hayranlık duymak normal ve çoğu zaman zararsız. Önemli olan bu duygunun hayatında nereye oturduğu.

Psikolojide buna parasosyal ilişki deniyor. Medyada sürekli gördüğümüz biriyle, onu tanıyormuş gibi bir yakınlık kurarız. Beynimiz tanıdık yüzleri, sesleri ve tekrar eden görüntüleri sosyal yakınlık olarak işler. Messi'nin maçlarını, röportajlarını, ailesiyle fotoğraflarını izledikçe tanıdığın biri gibi hissetmen bu yüzden şaşırtıcı değil. Ama bu ilişki tek yönlü. O seni tanımıyor, sen onun hayatının sadece sahneye yansıyan küçük bir kısmını biliyorsun.

Pratikte işe yarayanlar şunlar:

• Hayranlığı yaşa. Maç izle, tarihçesini oku, onun oyununu çözmeye çalış. Bu keyif veriyorsa bastırmana gerek yok.
• Hayran topluluklarına katıl. Aynı şeyi sevenlerle konuşmak, tek başına beslenen bir bağdan çok daha dengeli bir sosyal destek sağlar.
• Hayranlığı bir yöne çevir. Onu çekici kılan şey çalışkanlığı, sakin oyun aklı ya da azmiyse, bunu kendi hayatında nasıl deneyebileceğini düşün. Futbol oynamak, antrenman yapmak, bir şey öğrenmek gibi.
• Gerçekçi bir buluşma imkânı varsa değerlendir. Stadyumda maç izlemek, bir etkinliğe gitmek mümkün olabilir. Birebir tanışma beklentisi ise büyük ihtimalle hayal kırıklığı getirir.

Dikkat etmen gereken işaretler de var. Onunla ilgili düşünceler gerçek ilişkilerinin, okulunun ya da uykunun önüne geçiyorsa, para ve zaman harcaması kontrolden çıkıyorsa, onun hayatındaki olaylar ruh halini günlerce belirliyorsa, bu hayranlığın artık sana iyi gelmediğini gösterir. O zaman bir uzmanla konuşmak mantıklı olur.

Özetle, birini uzaktan sevmek yanlış değil. Sağlıklı olan, bu sevginin keyif verdiği ve gerçek hayattaki bağlarının yerini almadığı hâl.

Kısa cevap: Kendi araştırmam yok, bir lise öğretmeniyim ve birleşik alan teorisini sınıfta anlatan, popüler bilim yazan biri olarak takip ediyorum. Düşüncem de şu: fikir çok güzel, ama henüz deneyle doğrulanmış bir "birleşik teori" yok. 🙂

Neyin birleştiği biliniyor? Elektrik ve manyetizma Maxwell ile tek çatı altına girdi. Sonra elektromanyetik kuvvet ile zayıf nükleer kuvvet, elektrozayıf kuramda birleşti ve bu kuramın öngördüğü W ve Z bozonları deneyde bulundu. Güçlü kuvvet bunlarla birlikte Standart Model'de yer alıyor, ama gerçek anlamda tek bir kuvvet olarak birleşmiş değil. Büyük Birleşik Kuramlar (GUT) üç kuvvetin çok yüksek enerjide birleşebileceğini öneriyor, fakat bu kuramların en basit biçimlerinin öngördüğü proton bozunması şimdiye kadar gözlenmedi ve proton ömrüne konan alt sınırlar çok yüksek.

Asıl zor kısım yerçekimi. Genel görelilik yerçekimini uzay-zamanın eğriliği olarak, diğer üç kuvvet ise kuantum alan kuramı diliyle anlatıyor. İkisini tutarlı biçimde birleştiren, yani kuantum kütleçekimi kuramı henüz yok. Sicim kuramı ve döngü kuantum kütleçekimi başlıca adaylar, ama ikisi de şu an deneysel olarak sınanamıyor. Sınanabilirlik de burada kilit nokta: matematiksel olarak zarif bir kuram, deneyle desteklenmedikçe fizik bilgisi sayılmaz, aday olarak kalır.

Benim görüşüm. Birleştirme arayışı fiziğin en verimli sezgilerinden biri, tarih de bunu haklı çıkardı. Yine de "her şeyin kuramı" adı biraz fazla iddialı. Öğrencilerime de söylediğim gibi, güzel görünmesi doğru olduğunu göstermez. Bu yüzden herhangi bir birleşik kuram duyduğumda önce şunu soruyorum: sınanabilir bir öngörüsü var mı? Cevap hayırsa, ilginç bir hipotez olarak saklıyorum.