Soruyu "bilimin işleyiş sistemi mi, bilim insanları mı" diye okudum. Kanıtlar ağırlıklı olarak sistemi gösteriyor, ama sistemi bilim insanları oluşturup sürdürdüğü için ikisini tamamen ayırmak da mümkün değil. Bireylerin "daha çalışkan" ya da "daha dürüst" olması tek başına sorunu çözmüyor, çünkü teşvikler davranışı biçimlendiriyor.
Yavaşlama gerçek mi? Kısmen. Bloom ve arkadaşları (2020), aynı ilerlemeyi sürdürmek için gereken araştırmacı sayısının ve harcamanın yıllar içinde ciddi biçimde arttığını, yani araştırma verimliliğinin düştüğünü gösterdi. Park, Leahey ve Funk (2023) ise makalelerin ve patentlerin zaman içinde daha az "yıkıcı", yani mevcut bilgiyi yerinden oynatma ihtimali daha düşük hale geldiğini bildirdi. Bunun bir kısmı doğal, kolay keşifler önce yapılıyor. Ama ölçülen değişimin ne kadarının yöntemden, ne kadarının gerçek yavaşlamadan kaynaklandığı hâlâ tartışmalı.
Sistem tarafı:
- Terfi, hibe ve itibar büyük ölçüde yayın sayısına bağlı. Bu da hızlı, güvenli ve artımlı işleri ödüllendiriyor, riskli ve uzun soluklu soruları cezalandırıyor.
- Smaldino ve McElreath (2016) bir modelle, kimse kasıtlı hile yapmasa bile düşük titizlikli çalışmaların seçilim yoluyla çoğalabileceğini gösterdi. Yani yöntemi zayıf laboratuvarlar daha çok yayın üretip kendi "soyunu" yayıyor. Doğadaki seçilimin akademik versiyonu bu, ve doğa gibi ahlaka bakmıyor.
- Hibe yazmak, hakem süreçleri ve bürokrasi araştırma süresini yiyor. Olumsuz sonuçların yayımlanamaması da boşa giden emeği görünmez kılıyor.
Biz tarafı: Bilim insanları da hakem, jüri üyesi ve dergi editörü olarak bu kuralları yazıyor ve uyguluyor. Prestijli dergi peşinde koşmak, tanıdık konuya sığınmak, kendi alanımızın dışındaki fikirlere şüpheyle bakmak bireysel tercihler. Ama bu tercihlerin çoğu, kariyerini kaybetmemek isteyen bir insanın rasyonel tepkisi.
Özetle sorun "kötü bireyler" değil, bireyleri yanlış şeye yönlendiren teşvik yapısı. Çözüm de ikisinde birden aranmalı. Kurumlar yayın sayısı yerine kaliteyi ve tekrarlanabilirliği ödüllendirmeli, bilim insanları da hakemlik ve değerlendirme pratiklerinde bu değişimi talep etmeli.
Eğer "ekosistem" ile doğal ekosistemleri kastettiyseniz, o ayrı bir soru. Bu durumda iklim ve biyoçeşitlilik krizinin bilimin hızını değil, bilimin ürettiği uyarılara toplumun verdiği tepkiyi yavaşlattığı söylenebilir (Ripple vd., 2017).
Kaynaklar
-
Nicholas Bloom, Charles I. Jones, John Van Reenen, Michael Webb. Are Ideas Getting Harder To Find?. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Michael Park, Erin Leahey, Russell J. Funk. Papers And Patents Are Becoming Less Disruptive Over Time. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Paul E. Smaldino, Richard McElreath. The Natural Selection Of Bad Science. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı