İçerikler - Sayfa 741

Sonradan anlama önyargısı (İng: "hindsight bias"), geçmiş hakkında düşünen insanların, belirli olayların yaşanma/gerçekleşme ihtimalini, o geçmiş zamanda yaşarken aynı olayların olayların yaşanma/gerçekleşme ihtimaline nazaran daha olası bulmasına yönelik bir bilişsel önyargıdır.^[1][2] Bir diğer deyişle insanlar, bir olay gerçekleştikten sonra, o olayın gerçekleşme ihtimalinin yüksek olduğunu "zaten başından beri bildiklerini/düşündüklerini" zannetmeye meyillilerdir.^[3] Halbuki bu kişilere o olay gerçekleşmeden önce olayın gerçekleşme ihtimali sorulduğunda, olay gerçekleştikten sonra yaptıkları geçmişe dönük olasılık değerlendirmesine göre çok daha düşük bir beklenti içerisinde oldukları görülmektedir.^[4] Bu nedenle insanlar, "Bunun olacağını biliyordum!" diyerek kendilerini kandırmaya açıktırlar.^[5]

Bu tür bir önyargıyı, geçmişten bugüne dek birçok sahada görmek mümkündür: Tarihçiler, belirli savaşların sonuçlarına yönelik tahminlerini yazarken, hekimler klinik deneylerin sonuçlarına yönelik tahminlerinden söz ederken, adalet sistemi içerisinde bireyler belirli kazaların gerçekleşme ihtimaline yönelik tahminlerini gözden geçirirken sıklıkla bu önyargıya kapılırlar.^[6][7]

Retro hareket (geri hareket, retrograt veya İngilizce olarak "retrograde motion"), bir gezegende gökyüzüne bakan bir gözlemcinin, diğer bir gezegeni, sistemdeki gezegenlerin normal hareket yönünün aksi yönde ilerliyormuş gibi görmesine verilen isimdir. Diğer cisimlerle aynı yönde yapılan hareketeyse prograt hareket adı verilir.

Gezegenler geceden geceye, arka plandaki yıldızlara göre, hafifçe doğuya kayar. Ancak kimi zaman gezegenler, bu hareketlerini tersine çevirirler! Geri dönüp de doğuya doğru olan rotalarına devam etmeden önce, birkaç aylığına batıya yönelebilirler. Onların bu batıya yönelme hareketine astronotlar geri hareket veya retro hareket (İng: "retrograde motion") adını veriyorlar. Bu durum, eski yıldız gözlemcilerini şaşırtsa da, artık geriye dönük hareketin Dünya'nın ve bu gezegenlerin Güneş etrafındaki hareketinin neden olduğu bir yanılsama olduğunu biliyoruz.

Gece her zaman gittiğimiz tarlayı kontrol etmek için yola koyulduk. Daha yolun başındayken yürüyen bir şey olduğunu fark ettik. Feneri doğrulttuk ama başlarda ne olduğunun farkına varamadık. Bir iki metre kadar yaklaştıktan sonra çulluk olduğunu fark ettik ve oldukça sevindik. Çünkü bu bölgede uzun zamandan beri göremediğimiz bir türdü. Biz de ertesi gün yine aynı saatte çulluğu çekmek için yeniden alana gittik. Ve yine aynı noktada çulluğa rastladık. Ekipmanlarımızın da yanımızda olmasından dolayı biraz daha temkinli davrandık. Çünkü kuşu biraz rahatsız edersek hemen başka noktaya konabilirdi bu yüzden elimizden geldiğince sessiz olduk. Fenerle çulluğu görebileceğimiz şekilde ortamı aydınlattık ve kayıt aldık. Yeterince kayıt aldıktan sonra, bu alanda fazla rahatsız olmaması için ortamı terk ettik.

Çulluk hemen hemen güvercin boyutlarında bir türdür. Çok zor görülen bir tür değildir fakat ülkemizde gün geçtikçe sayısının azaldığını ve eski zamanlara göre daha az görüldüğünü söyleyebiliriz. Avcılar tarafından sık sık avlanan türler arasında yerini bulmaktadır. Gaga uzunluğu yaklaşık olarak 5-6 santim kadardır. Ormanlarda ağaçların ve çalılıkların arasında, tarlalarda ve kuru yaprakların bulunduğu açık arazilerde görülebilirler. Böcek, kurt, solucan gibi canlı türleri ile beslenirler. Ülkemizde kış aylarında görülmektedirler. Mart ve Nisan aylarında Orta, doğu, kuzey Avrupa ve Rusya’ya göçerek kuluçkaya yatarlar. Orman içinde yoğun çalılıkların altında yumuşak toprağa açmış olduğu çukura 4-5 kadar yumurta bırakmaktadır. Kuluçka süresi 20 ile 23 gün arasındadır. Çok hareketli bir kuş türü olmamakla birlikte insanlarla karşılaştıklarında aniden havalanarak alandan uzaklaşır.

İnsan Genom Projesi (İng: "Human Genome Project" ya da HGP veya İGP), insanlık tarihindeki en büyük keşiflerden birisidir. İnsan Genom Projesi, gezegenin ve kozmosun dışarıya yönelik keşfinden ziyade türümüzün, Homo sapiens'in bütün genlerinin (ki bunların hepsine, bir arada "genom" adı verilir) sekanslarına bakıp, haritalarını çıkaran uluslararası bir araştırma ekibi tarafından yönlendirilen, "içeriye yönelik" bir keşif yolculuğuydu. 1 Ekim 1990'da başlanıp Nisan 2003'te tamamlanan İnsan Genom Projesi, ilk defa doğanın bir insan oluşturmak için kullandığı şablonu okuyabilmemizi sağlamıştı.

İnsan Genom Projesi, amacı insanların bütün genlerinin haritalandırılmasını ve anlaşılmasını tamamlamak olan, uluslararası ve ortak çalışmaya dayalı bir araştırma programıydı. Az önce de bahsettiğimiz gibi "genom" sözcüğü, bir türün bütün genlerini bir arada tanımlamak için kullanılan bir sözcüktür.

Elektromanyetizma, elektriksel yükleri ve onlarla ilişkili alan ve kuvvetleri inceleyen bilim dalıdır. Elektrik ve manyetizma, elektromanyetizmanın iki yönüdür.

Elektrik ve manyetizma, uzun bir süre boyunca ayrı kuvvetler olarak düşünülmüştü. Ancak 19. yüzyılda birbirleriyle ilişkili olgular olarak görülmeye başladı ve nihayetinde bunların gerçekten de aynı kuvvetin farklı parçaları olduğu keşfedildi.