Şüphe safsatası, bir şeyin doğru olduğuna inanılmanın güç olması dolayısıyla o şeyin yanlış olduğunu düşünme yanılgısıdır. Şüphe safsatasına düşen bir kişi, örneğin bilimsel bir teorinin nasıl çalıştığını veya neden doğru olduğunu anlayamıyor olması nedeniyle o teorinin yanlış olması gerektiğini savunabilir.

İnsanlar genelde şüphe safsatısını kendilerinin hâlihazırda katılmadığı, bilimsel olarak geçerli teorileri çürütmeye çalışmak ya da bilimsel hiçbir temeli olmayan, sahtebilimsel teorileri desteklemek amacıyla kullanırlar; bu yüzden bu yanılgıyı anlamak önemlidir.^[1][2] Bu bakımdan, bu yazıda şüphe safsatası hakkında daha fazla bilgi edinecek ve kullanıldığında nasıl bir karşılık verebileceğinizi öğreneceksiniz.

Takvimler, gök cisimlerinin hareketlerinden elde edilen veriler kullanılarak zamanın tanzim edilmesine ve önemli görülen olayların kayıt altında tutulmasına yönelik geliştirilmiş sistemlerdir. Türk toplumları da bu sistemlerden yararlanmış, farklı dönemlerde çeşitli takvim türlerini tercih etmiştir. Kullanılan takvim sistemlerinin değiştirilmesi dinî veya mali sebeplerle gerçekleştirilmiş, astronomi alanında yeni bulgular elde edildikçe takvimler düzenlenmiştir.

Türk toplumunun kullandığı takvim sistemlerine bakılarak çağlar içinde diğer toplumlarla kurulan etkileşimin izini sürmek mümkündür. Örneğin Türkler, 12 hayvanlı takvimle Asya toplumlarını ve Celâli takvimiyle Fars toplumunu etkilemiş, öte yandan hicri takvime geçişte İslamiyet'ten, miladi takvime geçişte ise Avrupa toplumlarından etkilenmiştir. Takvimler çeşitli sebeplerle değiştirilip düzenlense de esas amaçları her zaman gündelik yaşamı ve bürokratik işleri planlamak olmuş, bu sağlanırken içeriklerine kültürel unsurlar da yansımıştır.

Obezite, anormal veya aşırı yağ birikimi olarak tanımlanan karmaşık, çok faktörlü ve büyük ölçüde önlenebilir olan kronik bir hastalıktır. Kilogram cinsinden ağırlığın, metre cinsinden boyun karesine (kg/m²) bölünmesiyle hesaplanan beden kütle indeksi (BKİ), obeziteyi sınıflandırmak için günümüzde en yaygın kullanılan kriterdir.^[1] BKİ'si 30 kg/m²'ye eşit veya daha yüksek olan kişiler "obez" olarak sınıflandırılır.^[2]

Obezitenin temel nedeni, artan enerji alımının ve azalan enerji harcamasının kombinasyonunun neden olduğu uzun vadeli bir enerji dengesizliğidir. Son 50 yılda obezite prevelansı dünya çapında pandemik boyutlarda artış göstermiştir.^[3] Artışlar devam ederse, 2030 yılına kadar dünya yetişkin nüfusunun tahminen %38'inin fazla kilolu ve %20'sinin obez olması beklenmektedir.^[4]

Homo sapiens türünün son 30 milyon yıldaki atalarının neredeyse tamamı mavi rengi görebilmektedir; dolayısıyla insanlar da var oldukları son 300.000 yılın tamamında mavi rengi görebilecek fizyolojik ve bilişsel donanıma sahiplerdir.^[1]

"Mavi rengi görememek" kalıbı, çeşitli bağlamlarda "dilde mavi renk için bir sözcük bulunmaması" ile eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. "Güçlü Sapir–Whorf Hipotezi" olarak bilinen hipotez çerçevesinde, dilde bulunmayan sözcüklere ait düşünceler üretilemeyeceği iddia edilse de, bu hipotez yanlışlanmış ve dilbilimciler tarafından terk edilmiş bir hipotezdir.^[2][3] Dolayısıyla "bir renge ait spesifik bir sözcüğün dil içinde bulunmaması" ile "bir rengi görememek" tamamen farklı kavramlardır.

Bir kişiye ait fotoğraf veya video üzerine, bir başka kişinin yüzünün veya jest/mimiklerinin yapay zeka teknolojileri yardımıyla hipergerçekçi bir şekilde oturtulması olarak tanımlanabilecek deepfake, son yılların en ilgi çekici teknolojik gelişmelerinden biri olmayı başardı. Yapay zekâ çalışmalarında elde edilen başarının neticesi olarak Deepfake, artık sıradan kullanıcıların dahi erişebildiği bir video manipülasyon tekniği haline geldi.

Gelgelelim, akademik felsefeciler bu durumdan pek hoşnut değiller. Peki, Deepfake'i felsefeciler için can sıkıcı yapan unsurlar neler? Deepfake, felsefi açıdan hangi tehlikelere yol açabilir?