Bir kriz sırasında hızlı bir şekilde yapılan bilimin, "iyi bilim" olduğunu nereden bilebiliriz? Bu soru, özellikle de COVID-19 aşısının yaygın kullanıma girmesiyle yeni bir önem kazandı. Araştırmacılar, aşıları bir yıldan kısa bir sürede geliştirmeyi başardılar ve bu, bundan önceki rekor aşı üretim süresi olan olan 4 yıllık rekoru zorlanmadan kırmayı başardı.^[1][2] Ama bu kadar hızlı bir teknolojik gelişim, bulaşıcı hastalık uzmanları aşıların güvenli söylemesine rağmen, insanların aşı olmaktan korkmasına veya uzak durmasına neden olabiliyor.^[3][4][5]

Bilim insanları, Challenger uzay mekiği patlamasından tutun da 2020 Kaliforniya orman yangınlarına kadar her türlü krizde baskı altına alınıp, konuyla ilgili cevaplar bulmaya çağrılıyorlar.^[6][7] Bu çağrıya kulak veren bilim insanları, bir yandan "düzenli" araştırma modundan "kriz" araştırması moduna geçerken ve uzun çalışma saatlerine, zihinsel olarak zorlu görevlere ve üzerlerindeki yoğun gözetleme baskısına ayak uydurmaya çalışırken, diğer yandan da katı bilimsel standartları korumak zorunda kalıyorlar. Neyse ki, kriz şartlarında üretilen bilim de normal koşullarda üretilen sonuçlar kadar sağlam ve güvenli olabilir.^[8]

Şifre, kişiler arasında "sır" olarak tutulan ve kimlik ispatında kullanılan basit bir kavramdır. Bin yıllardır şifreleri kendimizi başkalarına tanıtmak için kullandık; son yıllarda ise kendimizi bilgisayar sistemlerine tanıtmakta kullanıyoruz.

Bilgi Teknolojileri alanında şifreler, 1960'larda kullanıcı erişimlerini terminallerle sağlayan, merkezi olarak çalışan büyük bilgisayarlarla, yani ana bilgisayarlarda kullanılmaya başlanmıştır.^[1] Bugünse şifreler, ATM'lerde girdiğimiz PIN'lerden bilgisayarımıza veya internet sitelerine giriş yapmaya kadar birçok yerde karşımıza çıkmaktadır.

Ahlaken çelişkili bir eyleme dair karar verme sürecinde beynimiz nasıl çalışıyor? Farklı ahlaki duruşlar sergilediğimizde beynimizde farklı mekanizmalar devreye giriyor mu? Eğer öyleyse, bu durum ahlak teorilerine dair bir yargıda bulunmak için yeterli gerekçeyi sağlıyor mu?

Joshua Greene ve beraberinde bir araştırmacı ekibi, 2000'li yılların başından itibaren, farklı ahlaki karar verme süreçlerinin insan beyninde farklı mekanizmalara işaret edip etmediğini inceleyen bir araştırma yürüttüler.

Entomofoji (böcek yeme), kültürel ve biyolojik olarak böceklerin besin kaynağı olarak tüketilmesidir. Bilimsel olarak böcekler var olan tek eklembacaklılar olmasalar da, "entomofoji" sözcüğü kültürel olarak eklembacaklı tüm hayvanları tüketmeyi kapsar. İnsanların böcek yeme uygulaması tıpta ve biyolojik çalışmalarda antropo-entomofaji olarak da tanımlanır. Günümüzde Asya, Afrika ve Latin Amerika başta olmak üzere ortalama 2 milyar insan 1900'den fazla böcek türünü besin olarak tüketmektedir.

Böceklerin besin kaynağı olarak görülmesinin ana nedeni, özellikle de gelişmemiş ülkelerde beslenme sorunlarını gidermek, ulaşılamayan et, süt ve tahıllardan almaları gereken besin değerlerini alabilmek içindir. Genelde en sık tüketim oranı %31 ile Coleoptera (Kın Kanatlılar), %18 ile Lepidoptera (Pul Kanatlılar), %14 ile Hymenoptera (Zar Kanatlılar), %13 ile Orthoptera (Düz Kanatlılar), ve %10 ile Hemiptera (Yarım Kanatlılar) takımındandır.^[1][2]

Opioidler, gelincikgiller familyasındaki Papaver somniferum bitkisinden elde edilir.^[1] Bu bitki aynı zamanda "haşhaş" olarak da adlandırılır. İngilizcede "opiate" kelimesi haşhaş bitkisinden doğal olarak elde edilen ilaçlar için kullanılırken, "opioid" kelimesi sentetik ya da yarı sentetik olanlar için kullanılır; ancak bu iki kelime bazen birbirleri yerine kullanılabilmektedir. Bu yazıda karışıklık olmaması açısından yalnızca afyon türevi ilaçların yaygın adı olan "opioid" kelimesi kullanılmıştır.

Tarih boyunca çeşitli nedenlerle tüketilen bu bitkinin günümüzdeki ana kullanım alanı ağrı kesicilerdir. Opioidler, aynı zamanda "narkotik analjezikler" olarak da adlandırılır. "Analjezik" kelimesi, "ağrı kesici" anlamına gelir. Opioidler, çok güçlü ağrı kesici etkiye sahiptir; bu nedenle orta ve yüksek şiddetteki ağrı sıkıntısı ile başvuran hastalara reçete edilir. Reçeteli kullanımı dışında, yarattığı "rahatlatıcı" ve "mutluluk verici" etkiler nedeniyle uyuşturucu madde olarak sıklıkla kullanılmaktadır. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri'nde "opioid epidemisi" olarak tanımlanan bu yüksek miktardaki yasadışı kullanım, doz aşımıyla beraber ölüme kadar gidebilen ciddi sıkıntılara sebebiyet vermektedir.