Akademik çalışmalarının büyük bir kısmı yerel dergilerde yayınlanmış botanik makalelerinden oluşan, Sorularla İslamiyet sitesinin yazarlarından olan ve eserleri arasında "Bediüzzaman Said Nursi’nin Tesbitleri Işığında Millî ve Manevî Problemlerimizin Hal Çareleri" gibi çalışmalar bulunan Adem Tatlı, TÜBİTAK'ın "Ansiklopedi" adını verdiği kısımda "Biyolojik Evrim" konusunda bir girdi yayınladı.

Bu yazımızda, yazarın girdi boyunca yaptığı tüm hataları tek tek teşhis edecek ve bunların bilimsel doğrularını, akademik kaynaklarıyla birlikte öğreneceğiz.

Düş çalışması (İng: "dreamwork" veya "dream-work"), 1899 yılında Sigmund Freud tarafından psikoterapi çevresine sunulan bir kavramdır. Freud, bir hastanın zihinsel yapısını anlamak için rüyalarından faydalanarak anlam üretilebileceği fikrini ortaya attı. Freud’un bu konuda ortaya attığı fikirler başlangıçta çok fazla ilgi toplamasa da daha sonradan popülerlik kazanarak günümüze kadar ulaştı.

Freud, bu kavramı rüyadaki gizli içeriklerin açık içeriğe dönüştürülmesine atıfta bulunmak için kullanmıştır. Teoriye göre rüyalar, insanın günlük yaşamdaki duygu, düşünce veya hatırlarının devamıdır. Bu bakımdan düş çalışmasının, rüyaların ve onların barındırdığı içsel anlamı keşfetme süreci olduğunu söylenebilir. Düş çalışması, çoğunlukla rüyadaki sansürü aşmakla ilgilidir.

D vitamini vücutta birçok fonksiyonu olan, yağda çözünebilen bir vitamindir. Besinlerde sınırlı miktarlarda bulunan D vitamini, büyük oranda insan derisinin güneşin ultraviyole B ışınlarına (UVB) maruz kalmasıyla sentezlenmektedir. Deri hücrelerinde bulunan 7-dehidrokolesterolden (7-DHC) UVB ışınları katkısıyla pre-vitamin D oluşmakta ve kolekalsiferole (pro-vitamin D) dönüşmektedir. Pro-vitamin D, karaciğerde inaktif D3 vitamini olan kalsidiole ve böbrekte aktif D3 vitamini olan kalsitriole çevrilmektedir.

İnsanlar için D vitamini kaynakları deriden sentezlenen kolekalsiferol ve besinlerle alınan ergokalsiferoldür. Besinlerde az miktarlarda bulunan D vitamini, yağlı balıklarda diğer besinlere göre bir miktar daha fazla bulunmaktadır. Normal koşullarda D vitamininin %90-95'i, güneş ışınlarının etkisiyle deride sentezlenmektedir.^[1]

Bir konserde olduğunuzu hayal edin. Hemen yanınızda bulunan arkadaşınıza, çalmaya başlayan ve çok sevdiğiniz şarkıya dair bir şey söylemek istediniz ancak sesinizi net bir şekilde duyması mümkün değil çünkü çevrenizde çok fazla gürültü var. Sizi anlaması için yapacağınız şey çok basit ve herkesin belki de her gün deneyimlediği bir şey: yüksek sesle konuşmak ya da bağırmak. Bu örnekte bunu gayet bilinçli yapıyor olsak da aslında ses yüksekliğimizi bilinçsiz bir biçimde çevreye göre ayarladığımızı iddia etsem buna inanır mıydınız?

Lombard Etkisi (İng. Lombard Effect) adı verilen fenomen tam da bunu açıklıyor. 2022 yılında Nature dergisinde yayınlanmış olan bir makaleye göre bu etkinin tam olarak tanımı “gürültünün varlığına bağlı olarak kişinin ses şiddetini bilinçsiz bir biçimde ayarlamaya olan eğilimi”.^[2] Bu etki aslında çok uzun yıllardır bildiğimiz bir olgu olmasına rağmen hala keşfedilmeyi bekleyen birçok gizem barındırmakta. 1909 yılında cerrah Étienne Lombard tarafından “istemsiz ses yükseltme semptomu” adıyla tanımlanan bu özellik her geçen yıl farklı canlılarda da tespit edilerek vokalizasyon üzerine yapılan çalışmalarda bir referans noktası oluşturuyor.^[4]

"Bu sizin beyniniz.", "Bu ise uyuşturucu etkisi altında beyniniz." tarzı kamu spotlarının bir başka türü olarak düşünebileceğiniz "Bu sizin beyniniz.", "Bu ise Tanrı'yı düşünürken beyniniz." tarzı bir yaklaşımı takip ederek dini deneyimler ve beyin ilişkisi üzerine çalışan Andrew Newberg, Tanrı Beyninizi Nasıl Değiştirir? (İng: "How God Changes Your Brain") kitabında şu sözlere yer veriyor:^[1]

Dini deneyimlerin beynin iki basit fonksiyonuna (özbakım: "Bir tür ve bir birey olarak nasıl hayatta kalıyoruz?", özaşkınlık: "Tür olarak nasıl evrim geçiriyoruz ve değişiyoruz?") hitap ettiğini belirten Newberg, araştırma ekibi ile dua ve meditasyon gibi dini ritüellerde bulunan bireylerin beyinlerini görüntüledi. Eğer beyinde "ruhla ilgili" bir kısım varsa, bunun beynin tümünde bulunması gerektiğini düşünen takım, çalışmalarında iki alana odaklandı.