İçerikler - Sayfa 395

Tırmandırıcılık veya tırmandırma (İng: "brinkmanship"), olumlu bir sonuç elde etmek amacıyla değişken angajmanları aktif çatışmanın eşiğine getirmeyi içeren bir stratejidir. Tırmandırıcılığın bir örneği, önemli bir müzakere sırasında karşı tarafa tüm taleplerinizi hemen kabul etmezlerse müzakereden tamamen çekileceğinizi söylemektir

Tırmandırıcılık, oyun teorisi kapsamında ele alınan ve uluslararası politika, yüksek riskli ihtilaflar, iş görüşmeleri ve hatta küçük ölçekli kişiler arası çatışmalar gibi çeşitli alanlarda sıklıkla kullanılan bir stratejidir ve anlaşılması son derece önemlidir. Makalemizde tırmandırıcılık stratejisi hakkında daha fazla bilgi edinecek, nasıl uygulayabileceğinizi ve size karşı uygulandığında neler yapabileceğinizi öğreneceksiniz.

Sürtünme kuvveti, cismin hareket karşı olan direncidir. Genel fizikteki sürtünmeyi, iki katı yüzeyin birbirine göre olan hareketi sırasında ortaya çıkan direnç olarak kullanacağız. Fakat sürtünme kuvveti sadece katı cisimler arasında olmaz, birbirleri arasında kayan cisimlerde ve akışkan katmanları arasında da gerçekleşir.

Her ne kadar lise konu anlatımlarda problemi kolaylaştırmak için ihmal edilen unsur olarak akıllarda yer etmiş olsa da, sürtünme gündelik hayatta tecrübe ettiğimiz birçok olayın temelinde yer alır. Örneğin sürtünme kuvveti olmadan ayakta duramaz ya da koşamayız. Araçlar hareket edemez, çünkü hareket için tekerlerin yola sürtünüp onu itebilmesi gerekir. Birçok hareket, sürtünmenin varlığını mutlak kılar. Yani sürtünme, ekstra bir durum değil, doğal olarak var olan ve varlığı etrafımızdakileri açıklamamız için gerekli olan bir kuvvettir.

Şu zamana kadar fizik hakkında konuşurken hep tek bir gözlemcimiz vardı, dolayısıyla olayları açıklamak kolaydı. Fakat gerçek dünyada farklı noktalarda farklı gözlemciler bulunabilir. Bunların, gördükleri olaylar karşısında birbirleriyle anlaşması oldukça önemli. İşte tam olarak bu noktada karşımıza bağıl hız ve bağıl ivme kavramları çıkıyor ya da bir başka deyişle göreli hız ve göreli ivme.

Örneğin iki aracın aynı yol üzerinde, aynı doğrultuda ilerlediği durumu ele alalım. Bu araçlardan birisi 50 km/sa, diğeri de 70 km/sa hızla ilerliyor olsun. Dikkat edin! Hızları neye göre tanımladık? Dışarıdan bakan birisi için! Hiç kuşkusuz bu değerler, o kişinin gözlemleridir. Şimdi 50 km/sa süratle giden araçtaki kişiyi düşünün. Onun göreceği şey, önündeki aracın kendinden 20 km/sa süratle uzaklaştığı olacaktır!

Düzgün dairesel hareketten bahsederken, merkezcil ivmeye değinmiştik. Şimdi bu tür bir harekete benzer bir harekette ivmenin ne şekilde olduğunu inceleyelim. Bunu daha kolay anlamak için ivmeyi iki parçaya ayıracağız: teğetsel ivme veradyal ivme(ya da dikine ivme).

Aşağıdaki şekildeki gibi bir yörüngede hareket eden parçacığımız olsun. Bu gezegenler etrafından dolanarak yörüngesini değiştiren bir uzay aracı ya da kıvrımlı bir yolda ilerleyen araç olabilir.

Bu yazı dizimizde şu ana dek hep doğrusal bir hareketten konuştuk. Lakin hareket daima doğrusal olmak zorunda değildir, hatta çoğu durumda değildir. Bunun en basit örneği merkezcil ivme tarafından sağlanan düzgün dairesel harekettir. Hiç kuşkusuz bir cisim bir nokta etrafında dairesel bir hareket yapabilir. Bu nokta etrafında sabit bir süratle (dikkat edin hız demiyoruz) yapılan dairesel harekete, düzgün dairesel hareket denir.

Eğer hatırlayacak olursanız sürat ve hız arasındaki farktan bahsetmiştik. Sürat, hızın skaler karşılığıydı. Dairesel bir hareket sırasında, aşağıdaki animasyonda olduğu gibi sürat her ne kadar sabit kalsa da hız değişir. Çünkü hareket vektörünün yönü dairesel bir hareketi sağlayabilmek adına değişmektedir.