İçerikler - Sayfa 386

Sosyal Alışveriş Teorisi (İng: "Social Exchange Theory"), insan ilişkilerinin nasıl kurulduğunu, sürdürüldüğünü ve sonlandırıldığını açıklamaya çalışan sosyopsikolojik bir bakış açısıdır. Teori, insan ilişkilerini ve etkileşimlerini sonuç odaklı sosyal davranışlar olarak ele alır.

Bu teoriye göre; insan, çevre veya toplum ile etkileşime girmeye çalışan insanların davranışları fayda-maliyet analizlerine göre şekillenir. Buna göre tüm insan ilişkileri ilişkinin potansiyel fayda (ödül) ve risklerinin (ceza) öznel olarak karşılaştırılması sonucunda kurulur. Daha basit bir ifadeyle, bir ilişkiden elde edilen fayda, ilişkinin maliyetinden daha fazla ise insanlar ilişkiyi sürdürme eğiliminde olacaktır. Aksine, maliyetlerin faydalardan daha yüksek olduğu bir durumda insanlar, etkileşime direnme veya ilişkiyi sonlandırma eğiliminde olacaktır.

Ekosistemler, canlı organizmalar ve bu organizmaların abiyotik (cansız) çevrelerinden oluşan bir topluluklardır. Birçok okyanusun kayalık kıyılarında bulunan gelgit havuzları gibi küçük veya Brezilya'daki Amazon Yağmur Ormanları gibi son derece büyük olabilirler.

Ekosistemler, ortamlarına göre tatlı su, deniz ve karasal ekosistemler olmak üzere üç geniş kategoriye ayrılır. Bu üç kategori içinde de çevre habitatı ve mevcut organizmalara bağlı olarak ayrı ekosistem tipleri yer almaktadır.

Algıda seçicilik, seçici dikkat veya seçici maruz kalma, kişinin görmek istediklerini görüp, duymak istediklerini duyup, diğer örnekleri veya uyaranları görmezden gelmesine dayalı bir bilişsel çarpıtmadır. Daha teknik tanımıyla algıda seçicilik, uyaranların (genel olarak "olan bitenin"), bu uyaranları algılayan kimsenin beklentileri çerçevesinde görülmesine, dinlenilmesine veya odaklanılmasına sebep olan, son derece yaygın bir bilişsel çarpıtmadır. Bu görme, dinleme veya odaklanma eylemi sırasında ilgili uyarandan gelen, arkaplan sesi ve periferal görüşümüz içinde bulunan dikkat dağıtıcı imgeler, önemsiz veya mevcut bilgilerimizle çelişen bilgiler bilinçli veya bilinçdışı bir süreç ile göz ardı edilir.

Gerçekleşmesini beklediğimiz bir şeye odaklanmamızı (veya bu "şeyi" algılamamızı) sağlayan algıda seçicilik, önyargılar, ilgi alanları, arzu ve korkular ile belirlenir ve "gerçeğe", taraflı ve kısmî bir yorum getirir. Algıda seçiciliği belirleyen bir başka faktör ise duygulardır. Duygularımız çerçevesinde gerçek dünya ile hemen hemen aynı bir alternatif senaryo yaratabilir; bu senaryoyu "gerçek" olarak algılayabiliriz.

Kırmızı sazan (İng: "red herring"), insanları aldatıcı bir şekilde önemli bir konudan uzaklaştırmayı amaçlayan bilgilere verilen genel isimdir. Bu safsataya, bir yazarın okuyucunun dikkatini ana karakterden yan karaktere kaydırması şeklinde kullanıldığında edebi; bir kimseye bir soru sorulduğunda konuyla alakasız bilgiler sunması şeklinde kullanıldığında ise retorik olmak üzere iki şekilde başvurulabilir.

Retorik konusunda kırmızı sazan kullanımı, genellikle "kırmızı sazan safsatası" ismiyle anılır. Bir kimsenin tartışılan konuyu değiştirmek, cevap vermekten kaçınmak veya tartışmaya farklı bir yön vermek amaçlarıyla alakasız bilgi sunması üzerine meydana gelen kırmızı sazan safsatası, bir mantık safsatası olarak ele alınmaktadır. Örneğin bir siyasetçiye belirli bir politika hakkında ne düşündüğü sorulduğunda siyasetçi, ilgili bir başka konudaki hislerini paylaşarak sorulan soruya aslında bir cevabı olmadığını gizleyebilir.

Hayvan popülasyonlarının dinamiği alanında kullanılan kavramlar, insan nüfus artışına da uygulanabilmektedir ve insanlar, çevrelerini değiştirme kabiliyetleri bakımından sanıldığı kadar benzersiz değildir. Örneğin kunduzlar da tıpkı insanlar gibi inşa ettikleri barajlarla akarsu ortamını değiştirebilmektedir. Buna karşın insanları diğer türlerden ayıran ana konu, diğer türlerin zararı pahasına çevrelerinin taşıma kapasitesini artırabilmeleridir. Yani bir insan belirli bir bölgenin besin kapasitesini tarım gibi faaliyetlerle yükseltebilir.

Dünya'nın barındırdığı insan nüfusu ve buna bağlı olarak kaynak kullanımı hızla artmaktadır. Bu artış, Dünya'nın insan nüfusu bağlamında kapasitesine yönelik endişeler doğurmaktadır. Uzun vadeli üstel büyüme; kıtlık, hastalık, büyük ölçekli ölüm gibi potansiyel risklerin yanında kalabalıklaşmanın bir etkisi olarak meydana gelecek suç artışı gibi sosyal sonuçları da gündeme getirmektedir.