İçerikler - Sayfa 298

Evrenin geometrisini belirleyen parametre, evrenin yoğunluğudur. Eğer evrenin yoğunluğu, kritik yoğunluk değerinden fazlaysa evrenin geometrisi kapalı bir geometri; kritik yoğunluktan azsa açık bir geometridir. Tam olarak kritik yoğunluğa eşit miktarda yoğunluk olması durumundaysa evrenin geometrisi düz olacaktır. Peki evrenin yoğunluğu nasıl ölçülür?

Evrenin belirli bir bölgesini alıp tartıya koyma imkânımız olmasa da belirli yöntemler sayesinde bu bölgenin kütlesini tahmin edebiliriz. Sonra bu yöntemi her bölgeye uygulayarak toplam yoğunluğu bulmaya çalışırız. Fakat bu pek de pratik bir yöntem değildir. Çünkü öncelikle bir şeyin kütlesini ölçebilmek için, o nesneyi görebilmeniz gerekir.

Gizli öncül; tartışmacının argümana kesin olarak doğruymuş gibi dahil ettiği, tartışmalı veya sağlam kanıtlarla desteklenmeyen bir varsayımdır. Örneğin tartışmacı, "Bu ahlaka aykırı yasayla ilgili sorun, olumsuz sonuçlar doğuracak olmasıdır." dediğinde, yasanın ahlaka aykırı olduğu önermesi tartışmalıysa veya ciddi kanıtlarla desteklenmiyorsa; yasanın ahlaksız olduğu düşüncesi, "gizli bir öncül" olarak kabul edilebilir.

Gizli öncüller, mantıksal olarak kusurlu veya zayıf olmalarına rağmen argümanın bir parçası olduğundan kesin olarak doğruymuş gibi kabul edilir. Bu yüzden gizli öncüllere hatalı ön kabul de denebilir. Gizli öncüller, genellikle retorik amaçlarla kullanılır. Örneğin insanlar; tartışmaları amaçlarına uygun bir çerçeveye oturtmak için sundukları argümanların tartışmalı bir kısmını, ispat yükünü yerine getirmeden doğruymuş gibi sunabilirler.

HMC Group Marketing Inc. firması, 17 Kasım 2023 tarihinde Listeria kontaminasyonu sebebiyle yaşanan salgın sonrası ürünlerini sahadan geri çektiğini duyurdu. Soruşturmayı CDC (Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi) ile FDA (ABD Gıda ve İlaç Kurumu) birlikte yürüttü.

CDC'in duyurusunda, 17 Kasım itibariyle ABD'de California, Colarado, Kansas, Illinois, Michigan, Ohio ve Florida eyaletlerinde 11 vakanın etkilendiği bir Listeria salgını raporlandı. Salgından, tespit edilenden daha fazla sayıda eyaletin ve kişinin etkilendiği düşünülüyor. Çünkü birçok salgında olduğu gibi, bazı vakalar tıbbi yardıma gereksinim duymadan iyileşmiş olabilir veya başvurdukları sağlık merkezlerinde Listeria testi yapılmamış olabilir.

Görelilik ve evrensellik konseptleri, bilimde ve felsefede neredeyse her konuda karşımıza çıkıyor. Antik Yunan'ın ünlü filozoflarından Protagoras ve Platon'un metafizik anlayışlarındaki tartışmadan, aydınlanma filozofları Kant ve Nietzsche'nin etik görüşlerine ve buna ek olarak evrene bakış açımızı tamamen değiştiren iki büyük fizikçi Newton ve Einstein'ın evren hakkındaki teorilerine kadar birçok yerde görelilik ve evrensellik ayrımına gidiyoruz. Evrene, bilgi hakkındaki düşüncelerimize, ahlak kurallarımıza farklı şekilde bakmamızı sağlayan bu konsept ikilemi; dil hakkındaki bilimsel ve felsefi tartışmalarda da karşımıza çıkıyor.

Bu yazıda ise dil ile ilgili görelilikçi ve evrenselci iki farklı teoriyi inceleyerek "Kullandığımız diller mi düşüncelerimizi etkiliyor, yoksa düşüncelerimiz mi dilimizi etkiliyor?" sorusuna yanıt arayacağız. İlk olarak şunu söylemeliyiz ki sorduğumuz sorudaki düşünce kelimesini kullanırken yalnızca tek bir zihinsel süreci kastetmiyoruz. Daha kapsayıcı bir şekilde bilişsel yeteneklerimizi ve hayata karşı bakış açımızı, kısacası zihnimizi "düşünce" kelimesiyle ifade ediyoruz. Birbiri içine bu kadar geçmiş olan dil ve düşünce fenomenlerinden hangisinin diğerini etkilediğini kesin olarak bilmek oldukça zor olsa da birazdan açıklayacağımız teoriler belirli açılardan bu belirsizliğe bir açıklama sunuyor.