OpenAI mart ayında, metin üreten en son yapay zekâsı olan geniş dil modeli GPT-4'ü halka sunduğunda model, asal sayıları belirlemede çok başarılıydı. Yapay zekâya toplamda 500 sayıdan oluşan bir dizi verildi ve bunların asal sayı olup olmadığı soruldu. GPT-4 %97,6 tutarlılık ile asal sayıları doğru belirledi. Ancak birkaç ay sonra, haziran ayında yapılan başka bir test çok farklı sonuçlar verdi. GPT-4, yapay zekâ araştırmacılarının kendisine sorduğu asal sayıların sadece %2,4 kadarını doğru bir şekilde belirleyebildi. Bu, doğrulukta tam tersine bir dönüş anlamına geliyordu.

Elde edilen bu bulgu, yapay zekâ modellerinin karmaşıklığına dikkat çekiyor: Yapay zekâ düz bir yörünge içerisinde her alanda eşit şekilde gelişmiyor. Gerçekte olan daha çok, hız tümsekleri ve sapaklarla dolu olan dolambaçlı bir yola benziyor.

Evren sonsuz da olsa genel olarak kabul edilen Big Bang kozmolojisine göre biz evrenin sadece bir parçasını görebiliriz; bu parçaya "Gözlemlenebilir Evren" adı verilir. Kozmolojik ufukta ne kadar uzağı görebildiğimizi açıklayan kabul görmüş üç adet tanım vardır. Bu yazının amacı da bu üç farklı tanımı çok da teknik olmayan yollarla anlatmak olacaktır.

Uzaktaki bir galaksiye baktığımız zaman, onun ışığının bize ulaşması milyonlarca (belki de milyarlarca) yıl sürer. Eğer kozmolojik ölçekte bir metre inşa edebilseydik, Dünya ile uzaktaki galaksiler arasındaki mesafeyi nicel olarak ölçebilirdik. Bu da bize Dünya ve galaksi arasındaki o anki mesafeyi verirdi. ("O anki" mesafe denmesinin sebebi, Evrenimizin genişlemesi ve birbirlerine yer çekimi ile bağlı olmayan iki cisim arasındaki mesafenin zamanla artmasıdır.)

Kompleks yapı ve dinamik işlevleriyle proteinler; geometrinin kilit önem taşıdığı basit yapıtaşlarının eşsiz kombinasyonlarıyla çok sayıda biyolojik görevi yerine getirir. Neredeyse sınırsız olan düzenleme seçenekleri sayesinde ilgili işlevlere dönüşüm ve özel protein tasarımları yapılabilir.

Journal of Applied Physics'te yayınlanan bir çalışmada Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden Markus Buehler proteinleri daha iyi anlayabilmek için "transformatör" olarak adlandırılan dikkat sinir ağları ile grafik sinir ağlarını birleştirdi. Bu yaklaşım mevcut olan proteinlerle birlikte doğanın henüz tasarlamadığı proteinlerin yapısını da tahmin edebilmemiz için geometrik derin öğrenmeyle dil modellerinin güçlü yönlerini birleştiriyor. Buehler, bu konuda şunları söylüyor:

Türdiriltimi (İng:"De-extinction") kavramı, belki de bilim dünyasının görmüş olduğu en olağandışı ve ilginç kavramlardan biridir. Nesli tükenmiş canlıları, bir nevi yeniden hayata döndürme fikri, ilk duyulduğunda hem ilginç hem de neredeyse imkânsız gibi gelebilir. Ancak genel kanının aksine, bu fikrin gerçekleştirilebilirlik potansiyeli vardır ve hatta bazı başarılar elde edilmiştir. 2023 yılı itibariyle, türdiriltimi oldukça popüler bir araştırma alanı haline gelmiştir ve aldığı yatırımlar sayesinde de hızla gelişmektedir. Türdiriltimi, gelecekte ekosistem mühendisliğinden yapay rahim teknolojilerine kadar hayatımızın her alanını etkileyecek bir bilimsel araştırma sahası olma yolunda önemli adımlar atmaktadır.

Türdiriltimi, 21. Yüzyılda popüler hale gelen bir kavram olmasına rağmen, kökenleri çok daha eski zamanlara dayanmaktadır. Bu konseptin izleri, 1900'lerin başlarına ve hatta Nazi Almanya'sı dönemine kadar gitmektedir. Kulağa ütopik bir olgu gibi geldiği için birçok insan, türdiriltiminin gerçekleştirilebilir olup olmadığı sorusunu sormaktadır. Nitekim tarih boyunca çeşitli türdiriltim projeleri gerçekleştirilmiş; bazıları başarılı olmuş, bazıları ise başarısızlıkla sonuçlanmıştır.

Empati, Covid-19 salgını sonrasında davranışsal sağlık desteği eksikliği, yaygınlaşan tükenmişlik hissi ve ruhsal sağlık sorunu yaşayan 50 milyon Amerikalının olduğu bir dönemde, muhtemelen en değerli insan kaynaklarından biridir.^[1][2]

Empati, sık sık birinin acısını anlamak ve o kişiye şefkat göstermekle ilgili bir kavram olan sempatiyle karıştırılsa da aslında kendini bir başkasının yerine koymakla ilgilidir. Bir başka deyişle empati; başka birisinin bakış açısını edinme, o kişinin deneyimsel gerçekliğini anlama ve bu gerçeği o kişiye tekrar iletme eylemidir. Bu eylem, yüksek miktarda zihinsel çaba ve toksik egodan arınmışlık gerektirir. Gerçek empati, kişinin kendi amaçlarından ve yargılarından bağımsızdır. Hassasiyet ve kabulleniş ile sunulduğunda empati, karşı tarafın belki de hayatlarında ilk kez kendisini gerçekten anlaşılmış hissetmesine yardımcı olur.