İçerikler - Sayfa 263

Bilgi İşleme Kuramı, bilginin edinilmesi, depolanması ve kullanılmasında yer alan zihinsel süreçleri inceleyen, bilişsel (kognitif) psikoloji alanına ait bir kuramdır. Bu kuram, bilginin kişinin zihninde bir aşamadan diğerine aktarılırken takip ettiği akışa odaklanır.

Bu kurama göre, insan zihni bilgisayarlar gibi bir bilgi işleyici olarak görülür. Bu model, olayların kodlama, depolama ve geri çağırma gibi aşamalarda işlenen ayrık bilgi parçalarından oluştuğunu öne sürer. Farklı türdeki bilgi işleme süreçlerini ve bunların gerçek dünyadaki örneklerini inceleyerek, zihinlerimizin nasıl çalıştığını ve belirli görevlerin neden diğerlerinden daha fazla çaba gerektirdiğini daha iyi anlayabiliriz. Bu bilgi, eğitim uygulamalarını iyileştirmek ve daha iyi problem çözme teknikleri tasarlamak için çok değerlidir.

Fizikte potansiyel enerji, iş yapabilme "potansiyeli" olarak ifade edilir. Potansiyel enerji, bazı alt başlıklara ayrılır: Bir cisim diğer bir cisme olan uzaklığına göre bir potansiyel enerjiye sahip olabileceği gibi, elektrik yükünden dolayı, kendi içerisindeki stresten dolayı ya da başka bir faktörden dolayı da bir potansiyel enerjiye sahip olabilir.

Bunu kavramsal olarak algılamak önemlidir. Çünkü diğer fiziksel tanımlara göre biraz daha farklı ve soyut algılanabilir. Burada "potansiyel" kelimesine yüklediğimiz anlam oldukça önemlidir. TDK'de "potansiyel" kelimesi, "Gizli kalmış, henüz varlığı ortaya çıkmamış olan, gizil" ya da "Kullanılmaya hazır" şeklinde tanımlanmıştır ve fizikte de gerçekten buna yakın bir anlam taşır. Aslında tanımlarla bir anlam yüklemeden önce, ne olduğunu görerek, kendi içimizde bir anlam kazandırmak daha faydalı olabilir. Bunu yapmak için de onun ne gibi tanımlara sahip olduğunu görmemiz gerekir. Potansiyel enerjinin en bilinen çeşitleri şöyle sıralanabilir:

Orta çağ Avrupa'sının katedrallerinin camları bazen tuhaf görünebilir. Bazı katedrallerin pencere camlarının yere yakın olan kısmının uzak olan kısma göre daha kalın olduğunu gözlemlemiş olabilirsiniz. Peki bu, katı camın eridiği anlamına mı geliyor?

Bu durumu gören bazı internet kullanıcıları, hatta kimya öğretmenleri camın aslında aşırı soğutulmuş bir sıvı (İng: "supercooled liquid") olduğunu söylüyor.

Geceleyin gökyüzüne baktığımızda, gökyüzümüzü mahveden ışık kirliliği altındaysak, birkaç tane görebildiğimiz fakat temiz bir gökyüzünde yüzlercesine tanık olduğumuz yıldızlar binlerce yıldır dikkatimizi çekiyor. Bu yaptığımız gözlemde attığımız ilk bilimsel adım ise onları parlaklıklarına göre sıralamaya çalışmak oldu. Bazıları diğerlerinden daha parlak görünüyor, bazılarının ise parlaklıkları değişiyor gibi duruyordu. Bu nedenle, yıldızların parlaklıklarını sıralamak için bir sistem geliştirdik.

Yıldızların parlaklıklarını ifade ederken kadir (İng: "magnitude") değerini kullanırız. Kadir değeri ne kadar fazlaysa, yıldız o kadar sönüktür. Örneğin 1. kadirden bir yıldız, 2. kadirden bir yıldızdan daha parlaktır. Aralarındaki fark ise logaritmik olarak katlanarak artar. 2. kadirden olan bir yıldız 3. kadirden olan bir yıldızdan 2.512 kat daha parlaktır ve bu şekilde gider. Örneğin yaz üçgeninin bir parçası olan Deneb, 1.25 kadirlik bir yıldızdır. Gösterim olarak $1^m.25$ olarak yazılır. Buradaki $m$ harfi İngilizce "magnitude" (büyüklük-kadir) kelimesinden gelir.

Fizikte işi, cisme bir kuvvetin etkimesi sonucunda yer değiştirme ile aynı doğrultuda olan kuvvet bileşeninin neden olduğu enerji değişimi olarak ifade ederiz. Fizikte iş, gündelik iş kavramından oldukça farklıdır. Eğer kuvvet, yer değiştirme ile aynı yönlü ise pozitif iş yapmış; zıt yönlü ise negatif iş yapmış olur. İşin birimi $N.m$ yani Joule'dür.

Fizikte iş tanımı, diğer konularla karşılaştırıldığında belki de en çok kafa karıştıranıdır. Gündelik hayattaki iş kavramımıza oldukça ters düşmesi nedeniyle çoğunlukla yanlış anlaşılır. Hiç kuşkusuz bu konudaki en kafa karıştırıcı örneklerden biri, yerden alınıp belirli bir yüksekliğe çıkarılan çanta örneğidir. Bariz bir şekilde bunu yapmak için bir miktar enerji harcarsınız. Hatta defalarca tekrarlarsanız yorulacağınız oldukça aşikardır. Ama bu hareket yer çekimi üzerinde hiçbir iş yapmaz!