Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Larry Brilliant, Çiçek Hastalığını Yok Etmemize Yardımcı Oldu. Şimdi, Koronavirüs Hakkında Önerileri Var!

Koronavirüsü Yok Etmek İstiyorsak, Çiçek Hastalığı ve Çocuk Felci Deneyimlerimizden Ders Almalı, Toplumu "Toplum Sağlığına" Dahil Etmeli, Yaygın Test Uygulamalı ve Sıra Dışı Düşünmeliyiz!

Larry Brilliant, Çiçek Hastalığını Yok Etmemize Yardımcı Oldu. Şimdi, Koronavirüs Hakkında Önerileri Var!
6 dakika
10,237
  • Epidemiyoloji
  • Viroloji
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 2 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Daha önce kimsenin bilmediği bir virüs, sadece aylar içinde dünya genelinde yayılıyorsa, bilimin bazı zor sorulara çok hızlı yanıtlar bulması gerekiyor: COVID-19 ne hızda çoğalıyor? Kaç insan hastalanacak? Sağlık sistemimiz bu yeni hastalığın yayılma hızı karşısında ne kadar dayanıklı olabilecek? Bu cevapları beklerken, çoğumuz gelecekte olacakları ve ne yapacağımızı bilmeden, umarız sosyal mesafeyi de koruyarak, oturup haberleri takip ediyoruz.

Bunun daha önce yaşanmamış bir olay olduğunu düşünebilirsiniz; fakat hiç de öyle değil! COVID-19 sadece bu küresel salgın hastalıklarının en son yayılanı. Farklı yollarla yayılan diğer virüslerin sebep olduğu küresel salgınlarda, dünya halklarının nasıl bir araya geldikleri ve bu hastalıklarla nasıl başa çıktıkları, güncel salgınların çözümü açısından ders niteliği taşıyabilir.

Bu Reklamı Kapat

Larry Brilliant, tüm meslek hayatını salgın hastalıklarla savaşmakla geçirdi. 1970'li yıllarda Dünya Sağlık Örgütü için çalıştığı sırada, çiçek hastalığının kökünün kurutulmasında katkıları oldu. Çiçek hastalığı, tarihimizde başarıyla kökü kurutulmuş tek insan hastalığı olarak yerini koruyor.

COVID-19 ile çiçek hastalığı, bulaşma şekilleri açısından birbirinden farklıdır. Çiçek hastalığı, sadece insandan insana geçebilen, yani antroponozis sınıfı bir bulaşıcı hastalıktır. Çiçek hastalığının ilk kez 3-4 bin yıl önce Doğu Afrika'da ortaya çıktığı düşünülmektedir. Buna rağmen bu hastalık, sadece 20. yüzyılda 300 milyon insanın canını almıştır!

Bu Reklamı Kapat

COVID-19 ise, çiçek hastalığının aksine hayvan bir taşıyıcıdan insana geçmektedir. Yani zoonosis sınıfı bir bulaşıcı hastalıktır. (Yarasalardan kaynaklandığına dair güçlü kanıtlar var.) Bu durum göz önüne alındığında, bu hastalığın kökünü kurutma açısından ufak bir umudumuz var. Bu ufak umut ise hem hasta insanları hem de hasta hayvanları aşılayabilmektir. İnsanlar, yine de halk sağlığı imkanlarını kullanarak dünya genelinde virüsle savaşmaya devam edebilir.

Koronavirüs, İlk Salgın Değil!

Brilliant'ın Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ile olan hikayesi, 1970'lerde, sadece 27 yaşındayken başlıyor. Toplum sağlığı konusundaki çalışmalarıyla daha genç yaşta dikkatleri üzerine toplayan Dr. Brilliant (ki soyadı da "parlak zeka", "harika" anlamına geliyor), "hippi" olarak yaşadığı gençlik zamanlarında, bir festival palyaçosu olan arkadaşının tavsiyesi üzerine önce Nepal'e, sonra Hindistan'a giderek buralarda toplum sağlığı üzerine çalışmalarda bulundu.

Burada ülkenin en meşhur gurularından birinin yanında çalışan Brilliant, bir gün guru tarafından çağrıldı. Guru, Brilliant'ın Dünya Sağlık Örgütü'nün çiçek hastalığını yok etmek için 10 yıllığına topladığı bir ekibe katılmasını istediğini söyledi. Dünya Sağlık Örgütü'ne ilk gittiği günü şöyle anlatıyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Onlara gittim ve 'Ben, Himalayalar'da yaşayan bir doktorum. Gurum da Himalayalar'da yaşıyor. O, beni size gönderdi ve Tanrı'nın bize çiçek hastalığını yok etmekte yardımcı olacağını söyledi.' dedim. Beni kovdular. Sonra geri gittim. Yine kovdular. Nihayetinde bir gün bir telgraf aldım: 'Pazartesi günü gel ve WHO'da işe başla.' diyordu.

Dr. Brilliant, 1973 yılında WHO'ya katılarak, Çiçek Hastalığı Yok Etme Kampanyası'nın en genç hekimlerinden biri olarak tarihe geçti. O dönemde Hindistan'da çoğu çocuk olan 250.000 civarında çiçek hastası vardı. Brilliant, gittiği köylerden bazılarında ölülerin bedenlerinin sanki odundan yapılmışçasına istiflendiğini gördüğünü söylüyor.

Gözleri, hastalık nedeniyle kör olmuştu. İnsanlar çocuklarının etrafına toplanıyordu, anneler çocuklarını bana getirip 'Doktor, çocuğumu iyileştir!' diye yalvarıyordu. Ama yapabileceğimiz hiçbir şey yoktu. Tedavisi olmayan, çok bulaşıcı ve çok öldürücü bir hastalıktı.

Hastalığa yakalananların 3'te 1'i ölüyordu. Ama bunu yapmadan önce, hastalığı ortalamada 7 diğer insana daha bulaştırıyorlardı. Hastalığı önlemenin tek yolu, enfekte olmuş birinin etrafındaki her bir insanı aşılamaktı. Ancak böylesi kalabalık bir ülkede, henüz semptomları oluşmayan hastaları tespit etmek o kadar da kolay değildi.

Tek tek sokaklarda dolaşıp, insanlara çiçek hastalığının fotoğraflarını gösterip, bu semptomları gösteren kişiler görüp görmediklerini sormaları gerekiyordu. İnsanlar oralı olmadığında, eğer 1 vaka bulacak olurlarsa kendilerine 1000 ruble para ödeneceği söyleniyordu. Bu şekilde Hindistan'daki sağlık görevlileri 100 milyon haneyi tek tek, defalarca taramak zorunda kalıyorlardı; çünkü o zamanlarda modern bilgisayarlar, takip sistemleri ve cep telefonları yoktu.

Bu nedenle çok radikal bir karar almak zorunda kaldılar: Bir festival düzenlediler. Fillerin, tören geçidinin ve davulların olduğu törene çocuklar akın akın geldiler ve bu sayede tüm çocukları tek bir noktada test edip aşılamaları mümkün oldu. Dünya Sağlık Örgütü'nün bu uygulamadan haberi yoktu ve doğal olarak resmi protokolün bir parçası değildi. Ama işe yaradı!

Eğer bazı kuralları ihlal etmemiş olsaydık, çiçek hastalığını bu kadar hızlı yok etmemiz mümkün olmazdı.

16 Ekim 1975 günü, 2 yaşındaki bir çocuk, Variola major virüsü teşhisi konulan son hasta oldu. Brilliant şöyle anlatıyor:

Bu Reklamı Kapat

Derisindeki pullu yapılar dökülmüştü. Vücudunda kalan son virüsleri de öksürdü. Ağzından saçılan parçalar yere düştü. Güneş, o virüsleri pişirerek yok etti ve... Bitmişti. İnsanlık tarihindeki en kötü hastalıklarından birini son ânı oydu.

Çocuk Felci

Bu başarıdan ilham alan toplum sağlığı çalışanları, 1988 yılında ikinci bir düşmanı alt etmeyi kafaya koydular: Çocuk felci. Sadece o yıl içinde 300.000'den kişiyi felç eden ölümcül bir virüs... Bu savaş çok daha seri ve güçlü bir şekilde verildi ve çocuk felci, sadece 14 yıl içinde 118 ülkeden tamamen silindi.

Ama sonra... 2003 yılında Müslüman liderlerle Nijeryalı yöneticiler arasındaki güvensizlik, çocuk felci aşısının "Batılı güçler" tarafından Müslümanları kısırlaştırmak için oynanan bir oyun olduğu iddiaları yayıldı. Çocuk felci programı karşıtı fetvalar yayınlayan imamlar, yeni bir çocuk felci salgınını başlatmış oldular.

Bu tekil karar, çocuk felcinin toplamda 20 ülkeye yeniden yayılmasına neden oldu. Yani Nijerya'daki söylentiler ve nihayetinde gelen fetvalar, en az virüsün kendisi kadar ölümcüldü. Londra Hijyen ve Tropik Tıp Fakültesi Aşı Güven Projesi direktörü Heidi Larson şöyle anlatıyor:

Ülkede temel sağlık hizmetlerine bile erişim yokken, bu aşının kapınıza kadar, tekrar tekrar getirilebilmesi, halk arasında ister istemez şüphelere neden oluyordu.

Nijerya'daki bu vaka, bize bir gerçeği tekrar hatırlattı: Dünya bilimsel anlamda ne kadar ileri giderse gitsin, bir salgını durdurmanın anahtarı, toplumun güvenini kazanabilmekte yatmaktadır. Ve bu güven, tek bir çırpıda silinebilir.

Bu Reklamı Kapat

Bunu, CIA'in Usame Bin Ladin'i yakalama mücadelesi sırasında sahte aşı kampanyaları yapma hatasında görebiliyoruz. Bu raporların yayınlanması sonucu Pakistan'da çocuk felci aşısına karşı olanların sayısında patlama yaşandı. Çocuk felci aşısı uygulayan toplum sağlığı görevlilerine Taliban tarafından saldırılar düzenlendi. Bunun yankıları günümüzde halen devam ediyor.

Neyse ki sağlık görevlilerinin azimli çabaları sayesinde bilime olan güven yavaş yavaş da olsa geri kazanılıyor gibi gözüküyor. Çocuk felci virüsünün soy hatlarından 2'si tekrardan yok edildi; son 1 soy hattı daha kaldı.

Koronavirüsü Siyasi Oyunlarla Yenemeyiz!

2019-2020 yılında yayılan koronavirüs salgını sırasında da siyasi köşe kapmaca oyunu yine gündeme damgasını vuruyor. Brilliant, koronavirüse karşı halk ve hükümet tepkilerinin geçmişten hiçbir ders alınmadığını gösterdiğini söylüyor.

Hükümetler, halen yaygın test uygulamalarından uzak durarak (veya bunları yapmaya aktif olarak ilgi göstermeyerek), çocuk felci ve çiçek hastalığında bariz bir şekilde işe yarayan yöntemi uygulamaya koymuyorlar.

Bu Reklamı Kapat

Hastalığa sahip olan kişiden fazlasına test uygulamakta hiçbir hata yok. Modern tıpta diğer tüm hastalıklar için yaptığımız budur. Çünkü peşinde olduğumuz hastalığa sahip olan kişileri bulabilmek çok önemlidir.

ABD de başta olmak üzere tüm ülkeler test ve hastane kapasitelerini arttırmalı ve ülkelerinde en çok vakanın olduğu bölgelerde saha hastaneleri açmalıdır.

Ve gerekirse, sıra dışı yöntemlere de başvurulmalıdır. Belki bir fil veya karnavala ihtiyacınız olmaz; ancak Güney Kore'nin yaptığı gibi radikal şeffaflık bile yüz binlerce insanın hayatını kurtarabilir. Güney Kore, her bir hastanın tespit edildiği bölgedeki tüm vatandaşlara SMS göndererek onları yapmaları gerekenler konusunda bilgilendirmeyi seçti. Ayrıca ülke, yapılan hataları da açıkça bütün vatandaşlarına duyurdu.

Çocuk felci ve çiçek hastalığı yıllarımı düşününce şunu fark ediyorum: Bizi başarıya ulaştıran, "toplum sağlığı" kavramına "toplum"u geri dahil etmekti. Toplum güveni, toplum değeri ve toplum iradesi... Bunlar, bu mücadelenin anahtarı.
Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 37
  • Muhteşem! 9
  • Umut Verici! 9
  • Bilim Budur! 7
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • İnanılmaz 2
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Scientific American | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/10/2022 08:25:21 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8392

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Komplo Teorisi
Çocuklar İçin Bilim
Toprak
Vegan
Biyoçeşitlilik
Türkiye
İfade
Balık Çeşitliliği
Virüs
Taklit
Ölüm
Tardigrad
Genom
Cinsiyet Araştırmaları
Kilo
Su Ayısı
Dalga
Elektrokimya
Stres
Seçilim
Zooloji
Uçuş
Evrimsel Antropoloji
Hominidae
İklim Değişikliği
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.