Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Işığa Bakınca Hapşırmak: Güneş'e Baktığımızda Neden Hapşırırız?

Fotik Hapşırma Refleksi'ne Dair Bilmeniz Gerekenler...

Işığa Bakınca Hapşırmak: Güneş'e Baktığımızda Neden Hapşırırız? Business Insider
4 dakika
44,207
Tüm Reklamları Kapat

Hapşırma Nedir?

Hapşırma, burun mukozasını rahatsız eden parçacıklar sebebiyle yarı-otonom olarak gelişen ve ciğerlerdeki havanın çok hızlı bir şekilde burun ve ağızdan dışarı çıkması durumudur. Hapşırığın hızı saatte 160 kilometreye kadar ulaşabilir.

Hapşırmaya çalıştığınız fakat bir türlü hapşıramadığınız zamanlarda büyüklerinizden "Kafanı havaya kaldır ve ışığa bak." diye bir tavsiye almış olabilirsiniz. Eğer bu tavsiyeyi uyguladıysanız işe yaradığını da görmüş olabilirsiniz. Bu tavsiyenin çalışıyor olma nedeni, özünde bilimsel bir temele dayanıyor olmasıdır.

İyi ama ışık neden hapşırmamıza yardımcı oluyor? Işık ile hapşırmanın ne tür bir ilişkisi var? Işık, beyinde nasıl bir aktiviteye sebep oluyor ki kişide hapşırma gerçekleşiyor?

Tüm Reklamları Kapat

Fotik Hapşırma

Işığa bakınca hapşırmaya fotik hapşırma adı veriliyor. 1950 yılında bu konu üzerinde çalışmaya başlayan Fransız araştırmacı Sedan, fotik hapşırma alanında çalışan ilk bilim insanı olmuştur. Sedan, hastalarının retinalarını muayene etmek amacıyla gözlerine oftalmoskop (göz aynası) ile bakarken kişilerin hapşırmaya meyilli olduklarını fark etmiştir. Bunun üzerine altı hasta üzerinde yaptığı çalışmada, hastaların hapşırma eğilimlerinin güneş ışığına, fotoğraf makinelerinin flaşına ve ultraviyole ışığına bağlı olduğunu fark etmiştir. Sedan, bu olayı şöyle açıklamıştır:

Hapşırma isteği sadece hastalar parlak ışığa maruz kalınca gerçekleşiyor. Eğer ışık yanıp sönerse hapşırma gerçekleşmiyor.

Sedan, tıp literatüründe ışıkla ilgili bir tartışma olmadığı için bu durumun oldukça nadir olduğunu düşündü. Ancak bir süre sonra 1964 yılında doktor H.C. Everett, bu olaya "fotik hapşırma refleksi" adını verdi ve Neurology dergisinde bu konu hakkında makalesini yayımladı. Everett, dünya nüfusunun yüzde 17 ile 35 arasında bir kısmının bu sendromdan etkilendiğini tahmin ediyordu. Twitter üzerinden yaptığımız ankette, takipçilerimiz arasında bundan biraz daha fazla (%44 dolaylarında) fotik hapşırma refleksine sahip okur olduğunu tespit ettik (YouTube takipçilerimiz arasında yaptığımız ankette ise oran %33 civarında çıktı); ancak soruyu soruş biçimimiz de buna neden olmuş olabilir:

Işığın hapşırma üzerindeki etkisi sadece geçtiğimiz yüzyılda sorgulanmamıştır. Yunan filozof Aristoteles kendi kitabında bu konuya yer vermiştir. Aristoteles, ders verdiği öğrencilerine şu soruyu sormuştur:

Güneşin ısısından dolayı hapşırıyor isek, neden ateşin ısısı bizi etkilemiyor?

Bu sorudan da anlaşılacağı gibi, Aristoteles ışığa bakınca yaşanan hapşırmayı parlaklığa değil de ısıya bağlanmıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Aristoteles'ten önce de hapşırmanın ışık veya ısıyla olan ilişkisi üzerine düşüncelerin MÖ 3. yüzyıl öncesine kadar dayandığı bilinmektedir. Anlaşılacağı üzere hapşırmanın sebepleri insanoğlunun yüzyıllardır, hatta milenyumlardır ilgisini çekmiştir.

Fotik Hapşırmaya Getirilen Açıklamalar

Parlak ışık sebebi ile hapşırmaya yol açan gen, otozomal genler üzerinde (yani cinsiyetle ilgisi olmayan bir kromozomda) bulunmakta ve dominant bir gen olarak nitelendirilmektedir.

2010 yılında Nicholas Eriksson'ın önderliğinde bir grup genetikçi bu reflektsten sorumlu iki adet tek nükleotit polimorfizm (SNP) tespit etmişti. Bunlardan biri rs10427255 diğeri ise rs11856995 olarak isimlendirilmektedir. Bu SNP'lerden biri ışığın neden olduğu epileptik nöbetlerde yer aldığı bilinen bir genin yakınında bulunduğundan iki sendrom arasında bir çeşit biyolojik bağ olabileceği ihtimalini arttırmaktadır.

Bu konuda çok az sayıda laboratuvar çalışması vardır. Ancak Harrold Morris isimli Cleveland'da yaşayan bir doktor bu konuyla ilgili ilginç bir vaka tespit etti: 55 yaşındaki bir kadın, hapşırmalarını "basit hapşırma" olarak belirtti ancak bu hapşırmaların ışık parlaklığıyla bir ilgisi olabileceğini hiç düşünmemişti. Bu vakanın daha iyi anlaşılabilmesi için Morris, hastanın gözlerinin içerisine çeşitli yollarla ışık tuttu. Hastanın gözüne 15 Hertz ışık tutulduğunda hapşırmaya başladığı gözlendi. İlk hapşırma ışık tutulduktan 9.9 saniye sonra geldi. Raporlara göre parlamalar hasta üzerinde art arda iki kez hapşırmaya neden oldu. Bazı denemelerde ise hastanın art arda üç kere hapşırdığı görüldü.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Araştırmacıların topladığı bilgilere rağmen gözdeki ışık etkisinin neden hapşırmaya yol açtığı tam olarak bilinmiyor. Fakat ihtimallerden biri, gözlerle burnu birbirine bağlayan beşinci kafa siniri ya da üç ikiz siniri (trigeminal) üzerinde yoğunlaşıyor.
Araştırmacıların topladığı bilgilere rağmen gözdeki ışık etkisinin neden hapşırmaya yol açtığı tam olarak bilinmiyor. Fakat ihtimallerden biri, gözlerle burnu birbirine bağlayan beşinci kafa siniri ya da üç ikiz siniri (trigeminal) üzerinde yoğunlaşıyor.
Veritasium (YouTube)

Fakat araştırmacıların topladığı bilgilere rağmen gözdeki ışık etkisinin neden hapşırmaya yol açtığı tam olarak bilinmiyor. Fakat ihtimallerden biri, gözlerle burnu birbirine bağlayan beşinci kafa siniri ya da üç ikiz siniri (trigeminal) üzerinde yoğunlaşıyor. Bir başka ihtimal ise, parasempatik genelleme adı verilen bir işlemin sonucu olabilir. Karanlıktan aydınlığa geçtiğimiz zaman göz bebeklerimizin daralmasının sonucu olarak burun mukoza zarlarından salgıların salgılanması uyarılabilir ve tıkanıklık meydana gelebilir. Bunun sonucunda ise hapşırma gerçekleşebilir.

Işık kaynaklı hapşırma basit ve önemsiz gibi görünse de Benbow’un 1991’de yazdığı mektupta belirttiği gibi, bu refleks belli koşullarda tehlikeli durumlara yol açabilir. Örneğin, uzun süre karanlık bir tünelde araba sürdükten sonra gün ışığına çıkmak hapşırma refleksini tetikleyebilir ve bu durum hapşırma sırasında yaşanan anlık körlükle birleştiğinde trafik kazası riskini arttırabilir.

Eğer hapşırırken kalbinizin durup durmadığını merak ediyorsanız, buradaki yazımızı okuyabilirsiniz.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
56
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 18
  • Merak Uyandırıcı! 10
  • Muhteşem! 8
  • İnanılmaz 7
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Bilim Budur! 1
  • Üzücü! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Jason G. Goldman. Why Looking At The Light Makes Us Sneeze. (24 Haziran 2015). Alındığı Tarih: 23 Aralık 2018. Alındığı Yer: BBC Future | Arşiv Bağlantısı
  • Helix. Do You Sneeze When You Look At A Bright Light? This Gene Might Explain Why. (15 Kasım 2017). Alındığı Tarih: 6 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Helix | Arşiv Bağlantısı
  • N. Eriksson, et al. (2010). Web-Based, Participant-Driven Studies Yield Novel Genetic Associations For Common Traits. PLOS Genetics. | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/07/2024 20:30:19 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7520

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kontrol
Ağrı
Sağlık
Foton
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Elektromanyetik
Yaşam
Yanlış
Kök Hücre
İyi
Tercih
Doğa Yasaları
Genel Halk
Doğal
Viral
Evrimleşme
Nöroloji
Felsefe
Teleskop
Renk
Nükleotit
Güç
Uterus
Vejetaryen
Mikrobiyota
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Gündem
Bağlantı
Ekle
Soru Sor
Stiller
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. E. Bakırcı, et al. Işığa Bakınca Hapşırmak: Güneş'e Baktığımızda Neden Hapşırırız?. (24 Aralık 2018). Alındığı Tarih: 24 Temmuz 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/7520
Bakırcı, Ç. E., Özdil, A. Ş. (2018, December 24). Işığa Bakınca Hapşırmak: Güneş'e Baktığımızda Neden Hapşırırız?. Evrim Ağacı. Retrieved July 24, 2024. from https://evrimagaci.org/s/7520
Ç. E. Bakırcı, et al. “Işığa Bakınca Hapşırmak: Güneş'e Baktığımızda Neden Hapşırırız?.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Evrim Ağacı, 24 Dec. 2018, https://evrimagaci.org/s/7520.
Bakırcı, Çınar Ege. Özdil, Ayşegül Şenyiğit. “Işığa Bakınca Hapşırmak: Güneş'e Baktığımızda Neden Hapşırırız?.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Evrim Ağacı, December 24, 2018. https://evrimagaci.org/s/7520.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close