- Fotik Hapşırma Refleksi
Işığa bakınca hapşırma olayı. Yeni fark edilmiş bir olgu değil; Aristo bunun farkına varmış, 1950'de Sedan parlak ışığın hapşırma isteğini tetiklediğini göstermiş, 1964'te Everett halkta %17-35 arasında görüldüğünü raporlamış ve 2010'da Nicholas Eriksson ve ekibi genetik bağlantılar (belirli mutasyonlar) bulmuştur. Videoda ayrıca bu refleksin ışığın nörobiyolojik etkileri ile ilgili olduğu, parlak ışık olduğunda ortaya çıktığı ve ışık zayıfsa veya yanıp sönüyorsa çalışmadığı vurgulanmıştır.
- Hapşırma
Videoda genel olarak ele alınan refleks; örneğin ışığa bakınca tetiklenebilen özel bir hapşırma türü (fotik hapşırma) olduğu, hapşırma sırasında anlık körlük yaşanabildiği ve bu nedenle bazı koşullarda (ör. tünelden çıkıp güneşe çıkarken) tehlike yaratabileceği belirtilmiştir.
- Oftalmoskop (göz aynası)
Sedan'ın hastalarının gözlerini tedavi etmek için kullandığı alet; Sedan bu aleti kullanırken hastaların bazıları hapşırdığını fark etmiştir. Videoda 'oftalmoskop (ya da göz aynası) kullandığında bazılarının hapşırdığını fark etmişti' şeklinde anlatılmıştır.
- Tekil Nükleotit Çokbiçimliliği (SNP)
Tek bir nükleotitte meydana gelen mutasyonlara verilen ad. Videoda Eriksson ve ekibinin fotik hapşırma refleksi ile ilişkilendirdiği değişikliklerin 'bu şekilde tek bir nükleotitte meydana gelen mutasyonlara Tekil Nükleotit Çokbiçimliliği adını vermekteyiz' diye tanımlanmıştır.
- rs10427255 ve rs11856995
Eriksson ve ekibinin fotik hapşırma refleksi olan kişilerde genomalarda en az bir tanesinde mutasyon olduğunu fark ettiği iki spesifik SNP kimliği. Videoda bu iki tanımlayıcı isim doğrudan örnek olarak verilmiştir.
- Mutasyon
Videoda 'Bu mutasyonlar, evrimsel sürece katılan çeşitliliğin en büyük kaynaklarından birisidirler.' şeklinde tanımlanmış; ayrıca mutasyonun sonucu avantaj sağlarsa o bireylerin seçileceği ve popülasyonda yayılacağı; dezavantajlı ise bu bireylerin eleneceği; çoğu mutasyonun dikkate değer bir etkisi olmadığı için bu durumda popülasyon içinde mutasyonun çiftleşme ve yavrulama örüntülerine göre rastgele yayılabileceği anlatılmıştır.
- Genetik sürüklenme
Videoda mutasyonun dikkate değer bir etkisi yoksa popülasyon içinde bu mutasyonun çiftleşme ve yavrulama örüntülerine göre rastgele yayılabileceği belirtilmiş ve 'İşte bu yayılıma genetik sürüklenme adını veriyoruz.' şeklinde tanımlanmıştır.
- Epilepsiye yatkınlık
Fotik hapşırma ile ilişkili olabileceği düşünülen ilk teorilerden biri. Videoda 'an sözünü ettiğim mutasyonların yaşandığı genler, aynı zamanda epilepsi ile ilişkili genlerin bolca bulunduğu bir genom bölgesinde bulunuyorlar. Bu da bilim insanlarının iki olay arasında ilişki olabileceğini düşünmesine neden oluyor.' şeklinde açıklanmıştır.
- Trigeminal sinir (beşinci kafa siniri)
İkinci teoriye göre fotik hapşırma, trigeminal sinirde yaşanan sinyal karışmasına dayanıyor. Videoda 'aniden ışığa çıktığımızda gözden beyne iletilen sinirler, burundan gelen sinyallerle trigeminal sinir üzerinde birbirine karışıyor; yani biri, yok yere diğerini tetikliyor. Bu da burnun karıncalanmış hissini ve hapşırmayı getiriyor.' şeklinde açıklanmıştır.
- Parasempatik genelleme
Üçüncü teori; videoda 'karanlıktan aydınlığa geçtiğimiz zaman göz bebeklerimizin daralması, aynı zamanda benzer bir parasempatik tepki olan burun mukoza zarlarının salgılarını uyarıyor olabilir. Bu da burun kıllarının uyarılmasına ve hapşırığa neden oluyor olabilir.' şeklinde tanımlanmıştır. Yani bir parasempatik (otonom sinir sistemi) tepkisinin genellenmesi sonucu farklı organlarda eşzamanlı tepkiler oluşması önerilmektedir.
- Göz bebeklerinin daralması
Karanlıktan aydınlığa geçildiğinde göz bebeklerinin küçülmesi olayı; videoda bu tepkinin aynı zamanda parasempatik sistem aracılığıyla burun mukoza salgılarını da uyarıyor olabileceği ve bunun hapşırmaya katkı sağlayabileceği ifade edilmiştir.
- Burun mukoza zarları
Videoda 'burun mukoza zarlarının salgılarını uyarıyor olabilir' şeklinde geçen ifade; burada mukoza zarlarının salgılarının uyarılması burun içindeki duyarlılığı artırarak burun kıllarının uyarılmasına ve hapşırığa neden olabileceği anlatılmıştır.
- Burun kıllarının uyarılması
Videoda parasempatik genelleme bağlamında geçen ve burun mukoza salgılarının uyarılması sonucu 'burun kıllarının uyarılmasına ve hapşırığa neden oluyor olabilir' şeklinde tanımlanan mekanizma.
- Nöral hata
Videoda fotik hapşırma refleksinin 'muhtemelen herhangi bir seçilim baskısı altında değil, sıradan bir nöral hata olarak oluşuyor' denilerek açıklanması; yani sinir sistemindeki yanlış bağlantılar veya karışmaların bu tür bir refleksi ortaya çıkarabileceği düşüncesi.
- Sinir yolakları
Videoda 'belki de onların sinir yolakları birbirinden yeterince ayrışık halde olduğu için herhangi bir hata oluşmuyordu; ancak bizim beynimiz sınırlı kafatasımız içinde irileşince, bazı sinir hatları birbiriyle karışmaya başladı.' şeklinde geçen ifade; burada sinir yolaklarının birbirine yakınlaşması veya ayrışmaması sinyal karışmalarına (ör. trigeminal karışma) yol açabileceği anlatılmaktadır.
- Anlık körlük
Hapşırma sırasında yaşanan kısa süreli görme kaybı; videoda bunun tünelden çıktıktan sonra güneşe çıkarken tetiklenen hapşırma ile birleştiğinde trafik kazası riskini artırabileceği örneği verilmiştir.
- Genom
Videoda 'fotik hapşırma refleksine sahip kişilerin genomlarındaki iki bölgeden en az 1 tanesinde bir mutasyon olduğunu fark etti' şeklinde geçen ifade; burada genom bir canlının tüm genetik materyali bağlamında kullanılmıştır (videoda ayrıntılı teknik tanımı verilmemekle birlikte genomalardaki belirli bölgelerden söz edilmektedir).
- Popülasyon
Videoda mutasyonların popülasyonda yayılması bağlamında kullanılmış; özellikle mutasyonun avantaj, dezavantaj veya nötr etkisine göre popülasyon içinde seçilme, elenme veya rastgele yayılma süreçleri açıklanırken kullanılmıştır.
- Seçilim baskısı
Videoda 'Öyleyse neden evrimleşti? Bilmiyoruz. Muhtemelen herhangi bir seçilim baskısı altında değil' şeklinde geçen ifade; burada seçilim baskısı, bir özelliğin evrimsel süreçte lehine veya aleyhine çalışacak doğal veya cinsel seçilim etkileri anlamında kullanılmıştır.