Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

İnsan doğasını anlamak; davranışlarımızın, duygularımızın ve sosyal yapımızın evrimsel tarihini keşfetmek için yaşayan en yakın kuzenlerimizi yani bonobo ve şempanzeleri incelemek şüphesiz en etkili yöntemlerden biri.

Nedendir bilinmez ama muhtemelen sayılarının oldukça az olması, keşfinin şempanzelerden sonra olması ve şüphesiz temel sebep olan davranışlarının günümüz insanının değer yargılarına bazı hususlarda ters düşmesi bakımından bonobolar sürekli göz ardı edilmiştir. Bonobonun keşif öyküsünü Frans de Waal şöyle anlatmaktadır:

Olgunluğa erişmemiş hayvanlarda kafatası kemiklerinin birleştiği yerlerde boşluklar olur. Bu kafatasında boşluk yoktu. Bunun alışılmadık ölçüde küçük bir şempanzeye ait olduğu sonucuna varan Alman anatomist Ernst Schwarz, yeni bir alttür bulduğunu ilan etti. Çok geçmeden anatomik farklılıklar, bonoboyu tümüyle yeni bir tür mertebesine yükseltecek kadar önemli bulundu: Pan paniscus (İçimizdeki Maymun, s.19-20).

Grup içi çatışmaların ve gruplar arası savaşların, doğamızın bir parçası olduğu söylenmiş ve daima şempanzelerin gerek alfa erkek veya alfa dişi olmak uğruna yaptığı hararetli kavgalar gerekse dişiler için verdiği amansız mücadeleler örnek verilmiştir. Buna karşın en az şempanzeler kadar yakın kuzenlerimiz olan bonoboların, çok daha barışçıl, rekabetin daha az olduğu ve kısmen cinsellik üzerine kurulu bir yaşantıları vardır. Şempanzelerden daha kalabalık gruplar halinde yaşarlar ve çok daha fazla sosyaldirler. Bonobolar panseksüeldir ve sosyal yapı büyük ölçüde bunun üzerine inşa edilmiştir. Bu yapı dişiler ve erkekler arasındaki çatışmayı azaltmakta büyük rol oynar. Bununla beraber gruba katılan yeni bir birey şempanzelere nazaran daha sıcak karşılanır ve yaşanan çatışmalar nadiren ölümcül olur.

Bonobolarda Cinsel Yaşam ve Çeşitlilik

Diğer türlerin aksine cinsellik, bonoboların sosyal yaşamının bir parçasıdır ve sosyal yaşam, cinsellik olmadan düşünülemez. Bu cinsel davranışlar sadece dişi-erkek arasında değil, erkek-erkek, dişi-dişi arasında ve hatta yavrular ile olabilir. Dişiler arasında görülen genito-genital (GG) sürtünmenin yanı sıra, erkekler arasında yalancı cinsel birleşmeye ve penis eskrimi denilen çeşitli aktivitelere rastlanır. Bonoboların bu yaşamı insan-merkezci bir bakış açısı ile değerlendirilmemelidir. Her ne kadar insan doğasına ve değer yargılarına ters düşüyor gibi görünse de bonobolar çeşitli duygu ve davranışlarını bu cinsel yollarla ifade eder.

Pek çok türde cinsel davranış apayrı bir kategoriyken, bonobolarda toplumsal ilişkilerin bir parçası haline gelmiş durumdadır ve bu yalnız karşı cinsler arasında geçerli değildir. Bonobolarda her türlü partner kombinasyonu görülür: erkek-erkek, erkek-dişi, dişi-dişi, erkek-yavru, dişi-yavru. (Bonobo ve Ateist, s. 68).

Cinselliğe Bağlı Sosyal Yaşam

Bonobolar, şempanzelerin aksine anaerkil toplumlardır ve dişiler sosyal hayatın merkezindedir. Erkekler ise filopatriktir (doğduğu topluluğu terk etmez) ve annelerine bağlı bir yaşam sürer. Dişilerin bu güçlü konumunun sebebi büyük ölçüde erkekler arası ittifakın güçlü olmamasından kaynaklanmaktadır. Erkekler arası ittifakın güçlü olduğu şempanzelerde bekleneceği üzere erkekler daha güçlü konumdadır. Dişilerinin erkeklere kafa tuttuğu, peşinden kovaladığı ve hatta elinden zorla yiyeceğini aldığı gözlemlenen bonoboların barışçıl hayatlarında, erkeklerin, çiftleşmediği dişilerin çocuklarını öldürme davranışı, şempanzelerin aksine, gözlenmez çünkü yavruların babalarının kim olduğu muallaktır ve bir yavruyu öldürme girişiminde bulunan bir erkeğin kendi çocuğunu öldürme ihtimali vardır. İşte bu sebeple bonobo dişileri yavruları için fazla endişe duymazlar.

Bonobonun cinsel özellikleri, bu cinsel yaşamın bize de hitap ettiği anlamına gelmez fakat barışçıllıkları ve eşitçillikleri, bizim sosyal yapımız ile ilgili kuvvetli fikirler verebilir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 0
  • 0
  • 0
  • 1
  • 0
  • 0
  • 0
  • 2
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Frans de Waal. (2014). İçimizdeki Maymun - Biz Neden Biziz?. ISBN: 978-975-342-687-9. Yayın Evi: Metis Bilim.
  • Frans de Waal. (2018). Bonobo Ve Ateist - Primatlar Arasında İnsanı Aramak. ISBN: 978-975-342-106-5. Yayın Evi: Metis Bilim.
  • Frans de Waal, et al. (2013). Köken Ağacı. ISBN: 978-605-106-761-2. Yayın Evi: Alfa Bilim.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/08/2019 15:19:57 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7567

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Geçici ve ufak bir güvenlik için temel özgürlüklerinden feragat edenler ne güvenliği, ne de özgürlüğü hak ederler.”
Benjamin Franklin
Geri Bildirim Gönder