Neden 5 Parmağımız Var?

Bizim ve Aşina Olduğumuz Türlerin Neden 4 veya 6 Değil de 5 Parmağı Var?

Neden 5 Parmağımız Var? Corriculo
 BerilDursunkaya 2. Yazar Beril Dursunkaya
4 dakika
25,481 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Evrimsel biyoloji dahilinde homoloji, atasal bir türün özelliklerinin torun türlerde de bulunması anlamına gelir. Aslında daha teknik tanımı, bunun tersinden yapılır: türlerdeki benzer karakterlerin, ortak atalardan miras alınması durumudur. Fakat atadan toruna doğru düşünmek daha kolaydır. Örneğin yarasalar ile kuşlar kanatlarını ortak bir atadan almamışlardır. Yarasalar ile kuşların ortak atası kabaca 296 milyon yıl önce yaşamıştır ve bu ortak ata, dinozorlardan bile önce yaşamış, kanatları olmayan, uçamayan bir ortak atadır. Dolayısıyla bu iki grubun kanat yapısı homolog değildir. Öte yandan kargalar ile serçelerin ortak atası 44.1 milyon yıl önce yaşamış bir başka atasal kuş türüdür. Onun da kanatları vardır; dolayısıyla torunlarına kendisininkine benzer (ancak tabii ki evrimsel süreçte farklılaşmış) kanatlar bırakmıştır. Dolayısıyla bu iki kanat yapısı, homolog organlardır.

Peki ya parmak sayısı? Neden çok sayıda canlıda 5 parmak bulunur? Neden 4 ya da 6 değil? Aslında ilk olarak şu "çok sayıda canlı" tanımlanmalıdır. Çok sayıda canlıda 5 parmak bulunuyor gibi gelmesi, canlılığa dair halk olarak çok az bilgiye sahip olmamızdır. Aslında 5-parmaklı uzuv yapısı çeneli omurgalı hayvanların sadece belirli bir alt grubunda görülür. Bu alt-grupta amfibiler (kurbalağalar, semenderler, vb.) ile amniyotlar (kuşlar, memeliler ve sürüngenler) bulunur. Bu alt-grupta toplamda 27400 civarında tür bulunmaktadır.. Bu, tüm ökaryotik (gelişmiş hücre yapısına sahip) türlerin %0.3 civarına eşittir. Tüm Hayvanlar Alemi'nin ise %0.4 civarına eşittir. Dolayısıyla "canlılığın çoğu" derken ne kast ettiğimiz iyi anlaşılmalıdır.

Homoloji, parmak sayısının nedenini büyük oranda vermektedir. Yapılan araştırmalar, bu çeneli omurgalıların 5-parmak taşıyan alt grubunun yaklaşık 340 milyon yıl kadar önce, Alt Karbonifer Periyodu denen jeolojik zamanda yaşamış bir ortak atayı paylaştıklarını göstermektedir. Ancak bundan gerisine gittiğimizde, yine 4 uzuvlu (2 kol benzeri, 2 bacak benzeri üye) hayvanlarda 6, 7 ve hatta 8 parmak yapısına rastlanmaktadır! Dolayısıyla 360 milyon yıl kadar önce, parmak yapıları ilk evrimleşirken, geniş bir çeşitlilik söz konusudur. Bunlardan 5 parmaklılar seçilerek günümüze kadar ulaşmayı başarmıştır. Yukarıda saydığımız tüm hayvan grupları (ki insan da buna dahildir), bu evrimsel avantaja sahip 5 parmaklı ortak atanın soyundan geldiği için, 5-parmak yapısını miras almıştır. İşte bu, homolojidir.

Reklamı Kapat

Peki neden 5 parmak? Buna dair de evrimsel ve paleontolojik analizler bazı bilgiler vermektedir. Fosil tarihinde ne zaman 5 parmak sayısından sapma görülse, bu canlılar neredeyse istisnasız olarak her zaman sucul (sularda yaşayan) hayvanlar olmaktadır. Ancak karasal hayvanlarda neredeyse her zaman 5-parmak yapısı görülmektedir. Şu anda baskın olan hipotez, 5 parmağın vücudu yerden kaldırmak ve ileriye ittirmek için fiziksel kuvvetler açısından oldukça verimli olduğu yönündedir. Dolayısıyla bu düzen, kendisinden önce gelen çok daha geniş bir çeşitlilik arasından seçilerek günümüze kadar ulaşmıştır. Ancak bazı soyu tükenmiş denizel sürüngenlerde (ichtyosaurlar), pentadaktili (5-parmaklılık) durumundan sapılarak hekzadaktili (6-parmaklılık) veya oktodaktili (8-parmaklılık) evrimleşmiştir. Bu canlıların soyu, 65 milyon yıl önce dinozorlarla birlikte tükenmiştir.

Peki 5 parmaklı olmanın gerçekten avantajlı olduğu, doğrudan canlılar üzerinde yapılan biyomekanik analizlerle doğrulanmış mıdır? Henüz değil. Ne yazık ki günümüzde 6, 7 ya da 8 parmaklı canlılar bulmak imkansıza yakındır, dolayısıyla incelemek de mümkün olmamaktadır. Her ne kadar çoğu zaman bir uzvu yitirmek, yeni bir uzvu kazanmaya göre evrimsel açıdan çok daha kolay olsa da, günümüzde 6. parmak benzeri yapıların evrimleşme sürecinde olduğu canlılar görmek mümkündür: pandaların başparmakları ve köstebeklerin pençeleri, 6. parmak gibi görev alabilen, özelleşme/evrimleşme sürecinde olan parmak-benzeri yapılara sahiptirler. Bunlar üzerinde ilerleyen dönemde araştırmalar yapmak ve cevaplara ulaşmak mümkün olabilecektir.

Peki ya bilgisayar modelleri? Simülasyonlar? Robotik? Evet, bu alanlarda araştırmalar yapılmıştır. Robotlar üzerinde yapılan çalışmalar, 3 boyutlu ve kütleçekimsiz uzayda cisimleri manipüle etmek (değiştirmek, hareket ettirmek, vs.) için sadece 4 parmağın yeterli olduğunu göstermektedir. Ancak kütleçekimin de etkisi devreye girince, 5. bir parmağın dengeleyici görev görebileceği de gösterilmiştir. Bu nedenle biyomekanik olarak 5-parmak düzeninin avantajlı olduğu düşünülmektedir. Bu konuda araştırmalar devam ediyor olsa da, geometrik ve robotik analizler umut vaadetmektedir.

Son olarak, genetik ve evrim ne diyor? Parmaklarımızın sayısını belirleyen HOX genlerinin çok yüksek "pleyotropi" değerlerine sahip olduğu düşünülmektedir. Pleyotropi (pleiotropy), bir genin birden fazla özelliği etkilemesi durumudur. Dolayısıyla, evrimsel süreçte çeşitli mutasyonlar nedeniyle atasal karakter olan 5 parmaklılıktan sapılırsa, bu gendeki değişim diğer birçok sorunu da tetiklemektedir. Bu nedenle evrimsel süreçte bir defa 5 parmaklılık sabitlendikten sonra, tüm torunlarda evrimsel süreç tarafından sıkıca korunmuştur. 

2016'nın Ağustos ayında Dr. Neil Shubin ve ekibi, yüzgeçlerin ve parmakların oluşumunda iki genin, hoxa13 ve hoxd13, etkili olduğunu bulmuştur. Institut de Recherches Cliniques de Montréal Genetik ve Gelişim Araştırma Ünitesi direktörü ve Montreal Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde doçant olan Dr. Marie Kmita şöyle söylüyor: 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Gelişim sırasında, farelerde ve insanlarda, hoxa11 ve hoxa13 genleri farklı eklem tomurcuklarında aktive edilirken, balıklarda bu genler gelişen yüzgecin örtüşen bölgelerinde aktive ediliyorlar.

Unutmamak gerekiyor ki, genetik mutasyonlar nedeniyle 6 parmaklı insanlar da sıklıkla görülmektedir; hatta bunlar arasından işlevsel özelliklere sahip 6-parmaklılık bile görülmektedir! Dolayısıyla gelecekte 5-parmak düzeninden evrimsel olarak sapma ihtimali bulunmaktadır; ancak bu olasılık düşüktür ve bu nedenle seçilim süreci, 5-parmak düzenini korumaya meyillidir. Ancak çok güçlü bir seçilimsel baskının doğması, 6-parmak düzenini avantajlı konuma geçirebilir ve hızlı bir değişim görülebilir. Pandalarda ve köstebeklerde gördüğümüz budur.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 7
  • Tebrikler! 7
  • Bilim Budur! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • İnanılmaz 2
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/12/2021 03:12:33 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3182

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Astrofotoğrafçılık
Göğüs
Makroevrim
Mit
Yaşam
Hafıza
Protein
Bitki
Toprak
Yatay Gen Transferi
Hava
Çiftleşme
Kimyasal
Çevre
Nükleer
Retrovirüs
Factchecking
Kozmoloji
Karar
Genetik
Akciğer
Kanser
Hayvanlar
Eczacılık
Elektron
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et