Çifte Bir Kozmik Patlama, Bilinen İlk "Süper Kilonova" Olabilir!

Gökbilimciler, iki kez patlamış gibi görünen çok uzak bir yıldız gözlemledi. Araştırmacılara göre bu olay, şimdiye kadar bilinen ilk "süper kilonova" olabilir. Astrophysical Journal Letters’ta 20 Aralık'ta yayımlanan çalışmada süperkilonova, bir süpernova ile bir nötron yıldızı birleşiminin ortaya çıkardığı melez bir patlama olarak tanımlanıyor.

Çalışmada yer almayan ve Maryland Üniversitesi College Park’ta gökbilimci olan Cole Miller, şöyle diyor:

Eğer bu gerçekten doğruysa bunun bu kadar heyecan verici olmasının nedeni, evrende daha önce hiç görmediğimiz türden nesneler ortaya çıkarıyor olmasıdır.

ABD’deki Lazer İnterferometre Kütleçekimsel Dalga Gözlemevi (LIGO) ile İtalya’daki Virgo dedektörü, ağustos ayında, yaklaşık 1,8 milyar ışık yılı uzaklıkta birleşen bir çift nötron yıldızından kaynaklanan uzay-zaman dalgalanmalarını tespit etti. Bu sinyalde dikkat çeken bir ayrıntı bulunuyordu. Nötron yıldızlarından en az biri, Güneş’ten daha düşük kütleye sahip gibi görünüyordu. Caltech’ten gökbilimci Mansi Kasliwal, "Bu gerçekten kafa karıştırıcıydı." diyor.

Yıldız fiziğine göre, büyük yıldızların süpernova patlamaları sonrası geriye kalan aşırı yoğun yıldız kalıntıları olan nötron yıldızlarının kütlesinin, Güneş’in kütlesinin yaklaşık 1,4 katından fazla olması gerekir. Üstelik bugüne kadar keşfedilen tüm nötron yıldızları Güneş’ten daha ağırdı.

Kasliwal ve ekibi, olayı Kaliforniya’daki Palomar Gözlemevi’nden takip etti. Birkaç saat içinde, birleşmenin gerçekleştiği yön ve mesafeyle örtüşen kırmızımsı bir ışık izi tespit ettiler. Takip eden günlerde, 11 farklı gözlemevi çeşitli dalga boylarında veri topladı.

Olay ilk bakışta, 2017’de gözlemlenen bir başka nötron yıldızı birleşmesine benziyordu. O dönemde onlarca gözlemevinin topladığı kapsamlı veriler, bu birleşmenin altın ve platin gibi ağır elementlerin oluştuğu, "kilonova" adı verilen bir patlamaya yol açtığını göstermişti.

Kasliwal’a göre yeni olay da kırmızımsıydı ve hızla sönüyordu. Bu nedenle sahip olduğu özellikleriyle 2017’deki olayla benzerlik gösteriyordu. Fakat günler geçtikçe cisim yeniden parlaklaşmaya başladı ve hidrojen içerdiğine dair işaretler ortaya çıktı, bu ise daha çok bir süpernovaya özgü bir özellikti.

Kasliwal, konuyla ilgili şu açıklamalarda bulunuyor:

İşte o zaman fark ettik ki bu iki parçayı bir araya koyduğunuzda ortaya çıkan şey bir süpernova içinde gerçekleşen bir kilonova olabilir. Başka bir deyişle: Bir süperkilonova.

Kasliwal ve meslektaşları, bir yıldızın süpernova patlamasıyla parçalandığını ve geriye hızla dönen bir nötron yıldızı bıraktığını öne sürüyor. Bu dönen nötron yıldızı daha sonra iki küçük nötron yıldızına ayrılmış olabilir ya da genç bir Güneş’in etrafındaki toz diskinden gezegenlerin oluşmasına benzer şekilde, dönen bir disk oluşturup bu diskten daha küçük nötron yıldızları meydana gelmiş olabilir. Her iki durumda da bu küçük nötron yıldızları birbirleriyle çarpışarak bir kilonova üretmiş olabilir.

Ancak Cole Miller henüz ikna olmuş değil. Miller’a göre kütleçekimsel dalga sinyalinin sebebi, dedektörlerin yanından geçen bir kamyon gibi Dünya kaynaklı bir gürültü de olabilir. LIGO’dan yapılacak ek analizler bu olasılığı netleştirecek. Ayrıca gözlenen ışık kaynağının gerçekten kütleçekimsel dalgalarla aynı olaya ait olup olmadığı da henüz kesin değil.

Miller, bu hipotezle ilgili şunları söylüyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

Mevcut kanıtlar, süperkilonova teorisine tüm varlığınızı ortaya koyacak kadar güçlü mü? Hayır. Ama ihtimal dahilinde.

Kasliwal da kanıtların daha güçlü olabileceğini şu sözlerle kabul ediyor:

Bunun kesin bir kanıttan ziyade, bir aday olduğunu özellikle vurgulamaya çalışıyoruz. Hipotezi doğrulamanın en iyi yolu, tercihen Dünya’ya daha yakın olmak üzere, benzer başka olaylar tespit etmek olurdu. Fakat bu tür keşiflerin gerçekleşmesi uzun zaman alabilir. Yeni gözlem, elektromanyetik ışınım ve kütleçekimsel dalgalarla birlikte izlenen, şimdiye kadar kaydedilmiş yalnızca ikinci kilonova olayı. Bu, doğanın böyle olayları sık sık üretmediği anlamına geliyor. Keşke her gün bir tane görebilsek. Ama doğa kendi bildiğini yapıyor ve bunlar görece nadir olaylar.