Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Amfibiyenler (Amphibia)

Amfibiyenler (Amphibia)
Zonguldak'ta gözlemlediğimiz ova kurbağası (Pelophylax ridibundus).
Pedram Türkoğlu
Reklamı Kapat

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Tanım ve Genel Bilgiler

Genelde vücutları mukuslu ve nemli olan çift yaşamlı omurgalılardır. Yani hem karaya hem de suya uyum sağlamışlardır. Ayrıca gelişimlerinin belli bir evresinde akciğerleri gelişene kadar solungaç solunumu yaparak suda geçirirler. Metamorfoz (başkalaşım) geçirerek akciğer + deri solunumuna geçebilirler. Elbette bazı türlerde istisna vardır. Bazı ufak semender ve kurbağa türleri sadece deri solunumu yapar. Sürüngenler, amfibiyenlerin aksine tamamen kara hayatına uyum sağlamışlardır. Yumurtaları sert bir kabuk ile örtülüdür ve üremek için sulak ortama ihtiyaç duymazlar. Bilinen en küçük amfibiyen, Yeni Gine'de yaşayan 7.7 mm boyutu ile Paedophryne amauensis türüdür. Bilinen en iri amfibiyen ise 1.8 m boyunda Çin dev semenderi (Andrias davidianus) türüdür. Bu canlı hakkındaki içeriğimize buradan ulaşabilirsiniz. Orta Permiyen'de yaşamış 9 metrelik Prionosuchus plummeri türünden evrimleştiği düşünülüyor.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Yaklaşık 370 milyon yıl önce Devoniyen'de Sarcopterygii grubu kemikli ve akciğerli balıklardan ayrılarak evrimleştikleri anlaşılmıştır. O dönemin ilkin amfibiyenleri, körelmiş akciğerlerleri olan kemikli balık sölekant benzeri morfolojiye sahipti. Ardından amfibiyenler, Karbonifer ve Permiyen Devri'nde ise farklılaşarak baskın hale geldiler. Daha sonra sürüngenler ve diğer omurgalılar avantajlı hale gelerek, amfibiyenlerin boyutları ve çeşitlilikleri geri planda kaldı. Çünkü ekolojik nişleri onlar tarafından ele geçirilmişti. Günümüze kadar sadece Lissamphibia alt sınıfı hayatta kalmayı başarabilmiştir. Günümüzde hayatta olan amfibiyenlerin %90'ı kurbağa türüdür.

Dünya'da bulunan 3 büyük amfibiyen takımı Anura olarak bilinen kurbağalar, Urodela diye bilinen semenderler ve Apoda ismindeki ayaksızlardır. Apoda takımın Caecilian isimli canlılar, gözleri iyi görmeyen yılan şeklindeki uzuvsuz amfibiyenlerdir. Bazı kaynaklarda "kertenkelemsigiller" şeklinde tanımlanırlar; ancak sürüngenler içerisindeki kertenkeleler ile karıştırılamamalıdırlar.

Fotoğrafta gördüğünüz Yonahlossee semenderi. Bilimsel adıyla Plethodon yonahlossee. Son derece renkli bir amfibi olan bu canlının davranışları hakkında pek fazla bilgi bulunmuyor. Bilindiği kadarıyla daha çok Kuzey Amerika'da bulunan canlı, yetişkinken kimyasallara karşı oldukça duyarlıdır. Ortamdaki kimyasal değişimlerini çok hassas bir şekilde algılayarak buna göre hareket edebilir. Türün larva evresi yoktur, doğrudan yetişkin hale geçer. Yani bu türün minik semenderleri, yetişkinlerin ufak bir versiyonu gibidir; yetişkinlerden çok da farklı gözükmez. Bu, semenderlerde pek sık rastlanan bir durum değildir. Ayrıca türün dişilerinin erkeklerden bariz bir şekilde iri olduğu bilinmektedir.
Fotoğrafta gördüğünüz Yonahlossee semenderi. Bilimsel adıyla Plethodon yonahlossee. Son derece renkli bir amfibi olan bu canlının davranışları hakkında pek fazla bilgi bulunmuyor. Bilindiği kadarıyla daha çok Kuzey Amerika'da bulunan canlı, yetişkinken kimyasallara karşı oldukça duyarlıdır. Ortamdaki kimyasal değişimlerini çok hassas bir şekilde algılayarak buna göre hareket edebilir. Türün larva evresi yoktur, doğrudan yetişkin hale geçer. Yani bu türün minik semenderleri, yetişkinlerin ufak bir versiyonu gibidir; yetişkinlerden çok da farklı gözükmez. Bu, semenderlerde pek sık rastlanan bir durum değildir. Ayrıca türün dişilerinin erkeklerden bariz bir şekilde iri olduğu bilinmektedir.
Wikimedia

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Kutuplar ve bazı çöller hariç Dünya'nın neredeyse her yerinde bulunurlar.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

Nesilleri hızla azalmaktadır ve ekolojik açıdan çeşitliliği en dramatik düşen taksonlardan biridir.

Davranış ve Etoloji

Bazı semenderler gibi fossorial olan türleri bulunur. Yani hayatlarının büyük bölümünü yer altında delikler açarak geçirerek yaşayanlar. Vokal iletişimde özellikle kurbağalar çok başarılıdır. Akciğerlerinden gelen hava, ses tellerinde ve hava keselerinde titreşim yaratarak cinsel seçilime yönelik iletişim kurarlar. Ayrıca bazı türleri zehirlidir (poisonous). Herhangi bir avcı tarafından yenildiğinde, avcıyı zehirleyebilirler. İngilizce "venom" ve "poison" Türkçe'de tek anlamda kullanılsa da aralarındaki farkı anlattığımız yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

Diyet ve Metabolizma

Etçildirler ve hareket eden küçük canlıların hepsini yiyebilirler. Sevdikleri besinler arasında örümcekler, böcekler ve solucanlar bulunur.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/09/2020 18:26:28 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7686

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Psikoloji
Duygu
Transkripsiyon
Anatomi
Hastalık Yayılımı
Hastalıkların Tedavisi
Tutarlılık
Doktor
Evrimsel Antropoloji
Metabolizma
Doğum
Hayvan Davranışları
Kök Hücre
Hidrotermal Baca
Bilgi
Biliş
Süpernova
Moleküler Biyoloji
Karanlık Enerji
Kanat
Bilimkurgu
Kimyasal Evrim
Hasta
Atom
Sürüngen
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“İki insan, hiçbir zaman birebir aynı kitabı okumamıştır.”
Edmund Wilson
Geri Bildirim Gönder