Yeni Nesil Yapay Zekâ Gelecekteki Uzay Üslerinin Haritasını Çıkarmaya Yardımcı Olabilir mi?

Başarılı bir yolculuk planlamak zor olabilir, hedef uzay olduğunda ise iş çok daha zorlaşır. Uzay görevleri henüz fırlatılmadan önce bile olağanüstü miktarda bilimsel hazırlık ve veri analizi gerektirir. Bu süreç yıllar sürebilir. Uzay ajansları Ay'da kalıcı bir varlık kurmak için yarışırken bu bilgileri tek bir sistemde birleştiren yapay zekâ görev planlamasını çok daha verimli hâle getirebilir.

Bu sistemlerden birini Ohio State Üniversitesinde inşaat, çevre ve jeodezi mühendisliği alanında doktora adayı olan Gokce Inal geliştirdi. Sistem, bilim insanlarının olası Ay iniş bölgelerini değerlendirmesine yardımcı olmak üzere tasarlanmış bir yapay zekâ çerçevesi. Aynı zamanda gelecekteki mürettebatın karşılaşabileceği tehlikeleri belirliyor ve bilimsel açıdan değerli jeolojik yapılar için yeni bölgeleri tarıyor.

Inal, çalışmanın hedefini şöyle anlattı:

Yapay zekâ sistemleri, uzay keşfi için kritik araçlar hâline gelecek. Gelecekteki görevlerin gerektireceği milyonlarca görüntüyü ve veri kümesini insanların analiz etmesine yardımcı olacaklar. Bu çalışma, yapay zekâ ile gezegen bilimi arasında bir köprü olmayı amaçlıyor.

Ay'a iniş bugün hiç olmadığı kadar zor. Yine de Inal'ın LUMINA adını verdiği modelin ön sonuçları, karmaşık Ay gözlemleri yapma konusunda güçlü bir yetenek gösteriyor. Model ayrıca aday iniş bölgeleri için bilimsel açıdan anlamlı görev yorumları üretebiliyor. Bu yetenekler, görev planlayıcılarının su buzu ve diğer kaynaklar bakımından zengin bölgeleri bulmasına yardımcı olabilir.

Inal'a göre LUMINA, Ay arazisini tanımlayıp bilimsel soruları yanıtlayabilen bir görsel-dil temel modeli olan LLaVA-LE üzerine kuruldu. Bu model daha önce geliştirilmişti. LUMINA ise ekibin araştırmasını bir adım ileri taşıyor. Çok adımlı analizleri planlayıp yürütebilen, olası iniş bölgelerini değerlendiren ve önerilerinin ardındaki kanıtları açıklayan bir çerçeve kullanıyor.

Inal, LUMINA'yı Ay görevlerinin hedeflerine katkı sağlamak için geliştirdi. Ancak yapay zekâ modelini yarı özerk bir makine olarak değil, nihai kararları görev planlayıcılarıyla birlikte veren bir karar destek sistemi olarak görüyor. Inal bu farkı şöyle ifade etti:

Yapay zekâ araçlarının çoğu pasif araçlar. Bir soru soruyorsunuz ve bir yanıt alıyorsunuz. Biz ise bir sorun üzerinde uzmanlarla birlikte çalışabilen etkin bir bilimsel asistana doğru ilerliyoruz.

Inal bulgularını yakın zamanda Amerikan Astronomi Derneğinin 58. Yıllık Gezegen Bilimleri Bölümü Toplantısında (DPS 58) sundu.

Çalışmanın temel hedeflerinden biri, etmenli sistemlerin gelecekteki uzay keşiflerine destek olarak kullanılabileceği bir yol açmak. Ancak LUMINA'nın yetenekleri yalnızca Ay yüzeyindeki verileri yorumlamakla sınırlı değil. Araştırmanın ortak yazarı ve Ohio State Üniversitesinde inşaat, çevre ve jeodezi mühendisliği profesörü olan Alper Yilmaz'a göre model, Dünya dahil pek çok gezegen cisminin yüzeyini haritalamada da araştırma ve keşif amaçlı kullanılabilir.

Yilmaz, uzay keşfi için geliştirilen harita modellerinin durumunu şöyle özetledi:

Uzay keşfi için geliştirilen GPT benzeri harita modelleri pek yok. Bu yüzden çabamız, bir modeli Mars ya da bazı asteroitler gibi diğer yüzeylere de uygulanabilir hâle getirmeyi hedefliyor.

Yeni veri kümeleri gelişmiş hâle geldikçe görev planlayıcılarının bunlar arasında arama yapmasına yardımcı olacak daha verimli araçlara ihtiyaç duyulacak. Yilmaz'a göre bu araçlar olmadan gelecekteki mürettebatın inmesi ya da inceleme yapması için en iyi yerleri ayırt etmeye çalışmak samanlıkta iğne aramaya benzer.

Yilmaz, insan denetiminin önemini de şöyle vurguladı:

İnsanlar son derece sert bir ortama inecek. Bu yüzden bir şeyleri doğrulayıp sorgulayabilen ve daha iyi iletişim kurmamıza yardımcı olan bir çift göz daha olması değerli.

Sistem gelişmeye devam ederken ekip, onu yeni ve yüksek kaliteli Ay verileriyle test etmeyi planlıyor. Ayrıca sistemin görev planlamasını ne kadar iyi desteklediğini daha ayrıntılı biçimde değerlendirecek.

Inal, NASA'nın Artemis programının bu çalışma için önemli fırsatlar sunduğunu belirtti:

NASA'nın Artemis programı araştırmamız için önemli fırsatlar yaratıyor. Yeni Ay verileri ortaya çıktıkça, programın sonuçları bizimki gibi sistemleri geliştirebilir ve gelecekteki görev planlamasını daha iyi destekleyebilir.