Körler Rüya Görebilir mi? Körlük, Simsiyah Görmek mi Demek?

438 B görüntülenme17.12.2020
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıMavi Renkteki Birçok Canlıda, Mavi Rengi Oluşturan Pigmentler Bulunmaz!
Derinlemesine

Özet

Video, körlüğün nereden kaynaklandığını, göz ile beynin rollerini, kör görüş (blindsight) gibi nörobilimsel olguları, doğuştan ve sonradan körlüğün farklarını, Charles Bonnet sendromu gibi halüsinasyon olgularını ve körlerin rüya deneyimlerini açıklıyor. Ayrıca körlüğün biyolojik, psikolojik ve sosyolojik boyutlarına değinerek yanlış algıları düzeltiyor ve kapsayıcı toplum tasarımının önemini vurguluyor.

Terimler

  • Fobi

    Fobiler zaten tanım gereği rasyonel olmayan korkular anlamına geliyor.

  • Göz

    Göz dediğimiz organ görme işini yapan organ değil. Göz dediğimiz o, bu etraftan gelen görsel veri toplayan bir sensör aslında. Yani gözümüzle görmüyoruz, gözümüz görsel veri topluyor ve beyne iletiyor.

  • Optik sinir

    Göz ile beyin arasındaki bağlantıyı sağlayan optik sinirde bir sorun veya hasar olması (görsel veri optik sinir üzerinden beyine ulaştıktan sonra...), yani gözden gelen verinin beyine iletilmesini sağlayan sinir.

  • Görsel veri işleyen beyin bölgeleri / görsel işleme

    Görsel veri optik sinir üzerinden beyine ulaştıktan sonra beyinde birkaç farklı noktada, birkaç farklı açıdan işleniyor... Çünkü beyinde veriler geldiği zaman, beynin bir kısmı bunun şeklini istiyor, bir kısmı sınırlarını, kenarlarını işliyor, bir kısmı rengini işliyor, bir kısmı onun yarattığı bu duyguları işliyor. Yani beynin sadece bir bölgesi bütün görüntüden sorumlu değil. Beyinde birçok farklı nokta ve alt bölge var görsel veri işleyen.

  • Bilincin zor problemi

    Sinir sinyallerinin nasıl olup da bu kadar gerçekçi bir görüntüye dönüşebildiği ne, şu anda henüz kimse tam olarak bilmiyor. Buna bilincin zor problemi adını veriyoruz.

  • Kör görüş (blindsight)

    Kör görüşe sahip olan bireyler kendilerine ne gördükleri sorulduğunda hiçbir şey göremedikleri cevabını veriyorlar. Çünkü resmi anlamıyla, gerçek tanımıyla kör. Ancak bu kişilerin gözlerinin önüne bir cisim getirildiğinde... kişiler hiçbir şey göremediklerini söylüyorlar her zamanki gibi. Ama ne görüyor olabilecekleri sorulduğunda, yani bir tahminde bulunmaları istendiğinde sarı bir yıldız gördüklerini söylüyorlar. Bu inanılmaz bir özellik... bu tür bir kör görüş gözde veya optik sinirde değil, hatta görüntü işleme bölgesinin tamamında değil, sadece beyindeki farklı bölgelerden bir tanesinin düzgün çalışmaması sonucunda görsel verinin beyinde görüntüye dönüşememesinden kaynaklanan çok ilginç ve sıradışı bir durum. Çünkü beyinde veriler geldiği zaman, beynin bir kısmı bunun şeklini istiyor... bunları birleştirme noktasında sorun yaşıyor. Dolayısıyla bu kişilerde görsel bir deneyim yaşanmıyor. Ancak gözden gelen veriler neredeyse tamamen işlendiği için... bu verilerden gelen bir kısım bilgi bilince ulaşabilmiş oluyor. Bu kişiler normalde rastgele tahmin edecek olsalar... yüzde 95-96 isabetle kendilerine gösterilen cisimlerin ne olduğunu tahmin edebiliyorlar. Çünkü aslında büyük oranda görüyorlar ama o veri görsel bir görüntüye dönüşemiyor.

  • Elektromanyetik spektrum ve renk

    Aslında spektrumda doğrudan siyah renk diye bir şey yok, beyaz renk diye de bir şey yok. Aslına bakarsanız kırmızı, sarı, yeşil, hiçbir renk yok. Bunların hepsi en nihayetinde elektromanyetik spektrumun farklı dalga boylarına karşılık geliyor. Yani belli bir dalga boyunun üzerinde ben sarıyı değil, ama o dalga boyu gözünüze ulaştığında ve beyninize iletildiğinde, beyin o dalga boyundaki sinyalleri sarı olarak algılıyor. İşte eğer ki bu dalga boylarının hepsi aynı anda gelecek olursa, beyin onu beyaz olarak algılıyor. Yani renk dediğimiz şey, etrafımızdaki cisimlerden gözümüze gelen ışığın farklı dalga boylarını beynimizin nasıl yorumladığı ile ilgili bir şey. Dolayısıyla bu açıdan bakıldığında siyah ve beyaza da teknik olarak renk diyebiliriz. Sonuçta beynimiz ışığın varlığı ve yokluğu bu şekilde değerlendiriyor.

  • Siyah algısı ile karanlık farkı

    Görebilen kişiler körlük üzerine kafa yorduklarında ne yazık ki bunu siyah bir boşluk görmek gibi düşünüyorlar, o şekilde betimliyorlar veya algılıyorlar. Ama bu çok yanlış bir yaklaşım. Çünkü siyah dediğimiz şey, renk spektrumundaki, ışık spektrumundaki bütün renklerin soğurulması sonucunda gözümüze çok az bir ışığın gelmesi, hiçbir rengin gelmemesi sonucunda beynin bu rengi nasıl algıladığı ile ortaya çıkan bir şey. İşte kritik noktada bu; körler siyah bir perde görmüyorlar, körler hiçbir şeyi görmüyorlar. Görme dediğimiz işlev bu kişilerde bulunmuyor.

  • Göz kapaklarıyla kapama deneyimi

    İki gözünüzü birden kapattığınızda gördüğünüz şey olarak düşünmelisiniz. Çünkü siz iki gözünüzü kapattığınızda görmeye tiniz, beyninizin görsel veri işleme tesisi ortadan kalkmıyor. Tek olan şey göz kapaklarınızın gözünüzün üzerine kapanması sonucunda dışarıdan gelen ışığın beynimize tam olarak iletilememesi. Yani ışık-göz bağlantısını koparıyorsunuz göz kapağında. Bu körlük değil ki. Hatta... eğer güçlü bir ışık varsa üzerinizde gözünüzü kapattığınızda tam olarak siyah değil, pembemsi bir kırmızı da görebilirsiniz. Bu, göz kapaklarınızdaki kılcal damarların, dokuların, derinin ve diğer parçaların gözünüze yansımasından kaynaklanıyor.

  • Doğuştan körlük

    Eğer ki kör bir birey doğuştan kör ise, bu kişilerin beyinlerinde görme dediğimiz olguya dair süreçler işlemediği için, kişiler rüya görürken yani beyinlerindeki belirli bölgelerden veriler çağırıp, onlar bir deneyime dönüştürülürken, bu kişilerde görmeye dayalı hiçbir rüya oluşabiliyor. Bu kişiler rüyalarında dokunmaya dayalı, işitmeye dayalı, koklamaya dayalı yani deneyimlere bildikleri diğer duyulara dayalı rüyalar görüyorlar.

  • Sonradan körlük

    Körlerin hepsi doğuştan kör değil. Bir kısmı çeşitli hastalıklar dolayısıyla, çeşitli sorunlar dolayısıyla görme yetisini ömrünün belli bir noktasında yitirmiş kişiler. Buna sonradan körlük diyoruz. Bu tür bireylerde ömürlerinin belli bir kısmına kadar görme yetisinin bulunduğunu, sonrasında ise çeşitli hastalıklar veya sorunlar nedeniyle görme yetisinin yavaş yavaş veya bir anda bozulduğunu ve tamamen ortadan kalktığını veya çok ciddi anlamda azaldığını görüyoruz. Eğer ki bir kişi sonradan kör olduysa, bu kişiler ömürlerinin belli bir kısmına kadar görme yetisine sahip oldukları için... kör olduktan sonra da görüntüye dayalı rüyalar görmeye devam edebiliyorlar. Hatta... bu kişilerin rüyalarında gördükleri görsel verilerin adeta görebildikleri zamandan bile gerçekçi, o dönemlerden bile canlı olduğu ve ne yazık ki uyandıklarında kimi zaman bir hüsran, bir hayal kırıklığı deneyimledikleri oluyor.

  • Yasal körlük

    Yasal körlükte kişiler... bu bir bulanıklık, belli bir cisim, hatta belli uzaktaki cisimleri net bir şekilde bile görüyor olabilirler. Ancak yakın mesafedeki cisimleri ve hareketleri çok iyi algılayamadıkları için veya gözlerinin önünde çok ciddi ışık patlamaları olduğu için bu kişiler yasal kör olarak değerlendirilebilir.

  • Işık algısı körlüğü

    Bazı körler, ışığın varlığını ve yokluğunu, ışığın sıcaklığından ötürü, gözlerinde belli bir miktarda işlenebiliyor olmasından ötürü algılayabiliyorlar. Ancak görüntü oluşturamıyorlar veya cisimleri algılayamıyorlar.

  • Kaz Bone sendromu

    Kaz Bone sendromu isimli bir sendrom. Bu kişiler kör olduktan sonra görüntülü halüsinasyonlar görmeye başlayabiliyorlar. Bu çok detaylı ve ayrı bir konu. Ancak tıpkı kolu kesilen bireylerde veya bir uzvu yitirmiş bireylerde hayalet ağrı dediğimiz Phantom Pain olgusu olması gibi, sonradan kör olmuş bireylerde de görsel veri işleme becerisi bir noktaya kadar bulunduğu için bu kişilerde sahte görüntüler, yani halüsinasyonlar oluşabiliyorlar. Bu bir zihin hastalığına, bir zihin sorununa işaret etmez. Tamamen görsellerinin sonradan işlenmesiyle gelmesinden kaynaklı bir sorun.

  • Hayalet ağrı (Phantom Pain)

    Tıpkı kolu kesilen bireylerde veya bir uzvu yitirmiş bireylerde hayalet ağrı dediğimiz Phantom Pain olgusu olması gibi... (eksik uzuvla ilgili hissedilen ağrı olgusu; videoda körlükle ilgili benzetme olarak kullanılmıştır).

  • Rüya

    Rüya görürken... beyinlerindeki belirli bölgelerden veriler çağırıp, onlar bir deneyime dönüştürülürken... Doğuştan körlerde bu süreç görmeye dair işlemediği için görmeye dayalı rüyalar oluşmuyor; sonradan kör olanlar ise daha önceki görsel deneyimlerinden ötürü görüntüye dayalı rüyalar görmeye devam edebiliyorlar.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Kör insanlar karanlıkta siyah bir perde görüyorlar.

    Körlük genellikle görme işleminin yokluğudur; birçok kör birey gerçek anlamda hiçbir görsel deneyim yaşamaz, siyah bir perde görmekten farklıdır.

  • Göz görmek demektir; görüş tamamen gözün işidir.

    Göz bir sensördür; görme, optik sinir yoluyla beynin çeşitli bölgelerinde işlenen verilerin bilinçte bir görüntüye dönüşmesiyle gerçekleşir.

  • Gözleri kapatmak körlüğü taklit eder.

    Göz kapakları üzerinden ışık sızabilir ve beyin görsel yollarını kullanmaya devam eder; gerçek körlük, görsel işlem süreçlerinin beyinde çalışmamasıyla farklılık gösterir.

  • Sonradan görme kaybı sonrası görülen görsel halüsinasyonlar zihinsel hastalık belirtisidir.

    Bu tür halüsinasyonlar (örneğin Charles Bonnet sendromu) görsel sistemin nörolojik tepkileri olup mutlaka psikiyatrik bir hastalık anlamına gelmez.

  • Siyah ve beyaz diğer renkler gibi saf spektral renktir.

    Renkler elektromanyetik dalga boylarının beynin yorumlanmasıdır; siyah ve beyaz, ışığın yokluğu veya tüm dalga boylarının birlikte algılanması bağlamında ortaya çıkan algısal durumlardır.

  • Blindsight tamamen hiçbir bilgi vermez; kör kişi hiçbir şekilde doğru tahmin yapamaz.

    Blindsight vakalarında kişiler bilinçli olarak hiçbir şey görmediklerini söylerken bile, gösterilen objeleri veya hareketleri yüksek oranlarda tahmin edebilir çünkü bazı görsel veriler bilinçdışında işlenir.

  • Körlük tek tip ve herkes için aynı deneyimdir.

    Körlük birçok alt türü ve farklı dereceleri olan bir durumdur (doğuştan/sonradan, yasal/fonksiyonel, ışık algısı vs.) ve bireyler arasında deneyim farklılıkları vardır.

Sorular

  • Körlük nedir ve nasıl oluşur?

    Körlük; gözdeki hasar, optik sinirdeki sorunlar veya beynin görsel işlem bölgelerindeki hasarlar gibi çeşitli nedenlerle oluşabilir; ayrıca biyokimyasal bozukluklar da etkilidir.

  • Körler ne görüyorlar?

    Kör bireylerin deneyimi hastalığın tipine göre değişir; bazıları hiç görsel deneyim yaşamazken (özellikle doğuştan kör olanlar), bazıları ışık algısı ya da kısmi görsel bilgiler algılayabilir.

  • Körler siyah bir perde mi görürler?

    Hayır; körlük genellikle 'siyah bir perde' görmek değil, görme işleminin beyinde gerçekleşmemesi ve dolayısıyla görsel algının yokluğudur.

  • Kör görüş (blindsight) nedir?

    Blindsight, kişinin bilinçli olarak görmediğini söylemesine rağmen görsel uyarılara ilişkin tahminlerde veya tepkilerde yüksek başarı göstermesi durumudur; beynin bazı görsel işleme yollarının bilinçdışında çalışmasıyla ilgilidir.

  • Doğuştan kör olanlar rüya görür mü ve rüyaları nasıl olur?

    Doğuştan kör olanlar rüyalarında görsel öğeler yaşamazlar; rüyaları genellikle dokunma, işitme, koku gibi diğer duyusal deneyimlere dayanır.

  • Sonradan kör olanlar rüyalarında görsel deneyimler yaşayabilir mi?

    Evet; yaşamlarının bir döneminde görmüş olan kişiler rüyalarında görsel içerikleri görmeye devam edebilir ve bu rüyalar çoğunlukla canlı olabilir.

  • Sonradan kör olanlarda neden görsel halüsinasyonlar görülür?

    Görsel işlem sisteminin kısmi işlevi veya beklenmedik durumu sonucu (örneğin baskı, hasar) beyinde sahte görüntüler oluşabilir; bu Charles Bonnet benzeri bir olgudur ve doğrudan psikiyatrik hastalık anlamına gelmez.

  • Gözleri kapatmak körlük deneyimini taklit eder mi?

    Hayır; kapalı göz kapakları üzerinden ışık sızabilir ve beyin hâlâ görsel yolları kullanıyor olabilir, dolayısıyla gerçek körlük deneyimi bundan farklıdır.

  • Renkler nedir, siyah ve beyaz gerçek renkler midir?

    Renkler elektromanyetik dalga boylarının beynin yorumlanmasıdır; siyah ve beyaz doğrudan spektral değil, ışık yokluğu veya çokluğu şeklinde algılanan durumlardır.

  • Körlük sadece biyolojik bir konu mudur yoksa sosyolojik etkileri de var mı?

    Körlük hem biyolojik/sinirbilimsel bir konu hem de güçlü psikolojik ve sosyolojik boyutları olan bir durumdur; toplum ve altyapı planlamasında kapsayıcı düzenlemeler gerektirir.

Ön Bilgiler

  • Temel nöroanatomi bilgisi (retina, optik sinir, korteks bölümleri)
  • Işık, elektromanyetik spektrum ve dalga boyları hakkında temel fizik bilgisi
  • Algı ve duyular arasındaki farkın kavranması (sensation vs perception)
  • Rüya ve bilinç durumlarına dair temel psikoloji bilgisi
  • Temel tıbbi terimler ve lezyon/ameliyat kavramlarına aşinalık

Kişiler

  • Muhammed

    Transkriptte 'En iyi Muhammed lt kapısını.' şeklinde geçen ve bağlamdan çıkarımı zor olan bir isim pasajı.

  • Kaz Bone

    Transkriptte 'Kaz Bone sendromu isimli bir sendrom' şeklinde geçiyor; sonradan kör olan bireylerde görülen görüntülü halüsinasyonlara atıf yapılıyor.

  • Charles Bonnet

    Transkriptte 'Kaz Bone sendromu' şeklinde geçen sendrom muhtemelen tıp literatüründeki 'Charles Bonnet sendromu'na işaret etmektedir; bu nedenle muhtemel asıl tarihi referans olarak eklendi.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Beynin düzgün çalışmadığı durumlarda oluşabilen körlüğü anlatmak

Normal olanı, düzgün çalışanı anlamak istiyorsak, normal olmadığını düşündüğümüz, düzgün çalışmadığına inandığımız mekanizmaları algılamamız gerekiyor. Dolayısıyla ben bugün size kedi köpek kılından veya fobiden söz etmeyeceğim; ancak beynin düzgün çalışmadığı bir durumda oluşabilen en sıradışı özelliklerden biri olarak körlüğü anlatmaya çalışacağım. Bugüne kadar bana körlükle ilgili birçok soru soruldu ve bu sorular aslında benim de çok uzunca bir süredir sorduğum üzerine çok ciddi okumalar yaptım.

Körlerin ne gördükleri ve rüyalarında görsel öğeler olup olmadığına dair iki soruyu bu videoda yanıtlamak

Rüya görürken bu rüyalarda görsel bir şeyler görebiliyorlar mı? İşte bu videoda temel olarak bu iki soruya cevap vermeye çalışacağım. Körlük nedir?

Kaz Bone sendromu — sonradan kör olmuş bireylerde görülen görüntülü halüsinasyonlar

Tamamen görsellerinin sonradan işlenmesiyle gelmesinden kaynaklı bir sorun. Ama dediğim gibi bu çok detaylı olduğu için bir ayrı videoya bırakıyorum bunu da. Ama bu nokta bizi üçüncü ve son sorumuza geçiriyor: Kör bireyler rüyalarında ne görüyorlar?

Körlük nedir, körlerin ne gördüğü ve rüyalarında ne tür deneyimler yaşadıkları hakkında genel olarak bilgi vermek

Bu ve rüyalarında ne tür deneyimler yaşıyorlar? Genel olarak size bunları anlatmaya çalışacağım. Umuyorum ki bu sizin beyne ve insanların özelliklerine, insanlara farklılıklarına bakış açınızı değiştiren çok önemli ve faydalı bir video olacaktır.

bilincin zor problemi

Bu sinir sinyallerinin nasıl olup da bu kadar gerçekçi bir görüntüye dönüşebildiği ne, şu anda henüz kimse tam olarak bilmiyor. Buna bilincin zor problemi adını veriyoruz ama bu başka bir videonun konusu. Burada önemli olan kritik nokta, gözden gelen verinin beyinde işlendikten sonra bilince ulaşması ve bu sayede görüntünün oluşması.

Çok detaylı olduğu belirtilen konunun (gelmesinden kaynaklı bir sorun ile ilgili) ayrıntılı açıklamasının ayrı bir videoda ele alınması

gelmesinden kaynaklı bir sorun. Ama dediğim gibi bu çok detaylı olduğu için bir ayrı videoya bırakıyorum bunu da. Ama bu nokta bizi üçüncü ve son sorumuza geçiriyor: Kör bireyler rüyalarında ne görüyorlar?