- körgörüş
Bu muhteşem olaya "körgörüş" diyoruz. Körgörüşe sahip kişiler, resmen kör olmalarına rağmen, bazı nesnelerin şekli ve rengi gibi özelliklerini fark edebilirler. Bakın, "görebilirler" demiyorum, "fark edebilirler" diyorum. Çünkü bu kişilerin zihninde bizimkisi gibi bir görüntü canlanmıyor. Halen hiçbir şey görmüyorlar ... Onlar da hiçbir şey görmüyor ama bir sebeple bilinçleri, görüş alanlarında bir nesne olduğunu ve bu nesnenin ne olduğunu tespit edebiliyor.
- körlük
Her ne kadar körlük çoğu zaman göz hastalıklarından kaynaklansa da, körlüğün oluşabilmesi için illâ gözün arızalı olması gerekmiyor. "Hiçbir şey görmemek" demek birçoklarının sandığı gibi "simsiyah bir ekran görmek" demek değil. Siz radyo dalgalarını nasıl görüyorsanız veya atıyorum şu anda dirseğiniz ne görüyorsa, tam körler de, tam olarak onu görüyorlar. Yani hiçbir şey görmüyorlar.
- kortikal körlük
Gözden beyne görsel veriyi taşıyan optik sinir veya beyinde bu veriyi işleyen oksipital bölge dediğimiz kısmın bazı parçalarının hasarlı olması da körlüğe neden olabilir. Yani "göz" dediğimiz sensör çalışıyor olabilir ama bilgisayarın "işlemcisinde" bir sıkıntı olabilir. İşte bu tür körlüğe "kortikal körlük" diyoruz ve bu videoda odaklanacağımız kişiler de bunlar.
- optik sinir
Gözden beyne görsel veriyi taşıyan optik sinir.
- oksipital bölge / oksipital lob
Beyinde bu veriyi işleyen oksipital bölge dediğimiz kısım. Burası ... görsel işleme bölgesi veya oksipital loba doğru yol alıyor. Oksipital lob, asıl görüntü işlemenin yapıldığı yer.
- optik kiyazm
İki ayrı gözden gelen veriler "optik kiyazm" denen bir buluşma noktasında bir araya geliyor. Burada bu sinyaller, zıt yönlere gönderiliyor: Yani sağ gözden gelen veri sol beyne, sol gözden gelen sağ beyne gidiyor.
- talamus
Optik kiyazma gelen verilerin büyük bir kısmı talamusa da uğruyor. Talamusun çok sayıda görevi arasında uyarının bilince iletilip iletilmeyeceğine karar verme, farklı sistemlerden gelen verileri harmanlama ve Dünya'yı bir bütün olarak ve kesintisiz bir şekilde algılamamıza yardımcı olma da var. İşte burada iki gözden gelen veriler bir arada işleniyor ve gerekirse mesela kulaktan gelen verilerle harmanlanıyor.
- V1 (birincil görsel korteks)
Bu 6 birimden ilki olan V1, birincil görsel korteksiniz. İnsan da dahil tüm memeli hayvanlarda bu bölge var. Örüntü tespitini sağlayan, gözden gelen ve ara işlemden geçmiş verileri birleştiren bölge de bu. Mesela çalılar içinden size bakan iki gözün bir aslan olabileceği konusunda alarm zillerini çalan bölge de bu, bulutların size bir mesaj verdiğine inanmanıza neden olan, yani pareidoliaya neden olan da bu. Bu bölge, etrafınıza bakıp zihninizde görüntü üretebilmenizi sağlıyor. Hatta öyle ki V1 ile gözünüzün gördüğü bölge arasında neredeyse birebir bir ilişki var.
- pareidoliaya / pareidolia
Bulutların size bir mesaj verdiğine inanmanıza neden olan, yani pareidoliaya neden olan mekanizma V1 tarafından destekleniyor (yani bilinen örüntüleri görme eğilimi).
- yolak
Yolak dediğim şey, bir sinyalin takip ettiği ve kademeli olarak işlendiği nöronlar dizisine verdiğimiz bir isim.
- oksipitotemporal yolak (ventral yolak) / "ne yolağı"
V1'de işlenen veri, iki yolaktan birine gönderiliyor: Bunlardan biri oksipitotemporal (veya ventral) yolak. Birine "ne yolağı" deniyor. "Ne yolağı", baktığımız şeyin rengi ve şekli gibi özelliklerinin, yani "ne olduğunun" veya bazen de "nasıl olduğunun" analizini yapıyor.
- oksipitoperietal yolak (dorsal yolak) / "nerede yolağı"
Diğer yolak oksipitoperietal (veya dorsal) yolak, bilim insanlarının deyimiyle "nerede yolağı". "Nerede yolağı", gördüğümüz şeyin diğer nesnelere göre konumunu ve parçaları arasındaki ilişkiyi anlamamızı sağlıyor.
- optik ataksi
"Nerede yolağına" hasar gelecek olursa, mesela optik ataksi oluşabiliyor. Atıyorum, şu bardak burada olmasına rağmen, "nerede yolağı" düzgün çalışmadığı için hasta kolunu az daha ileri veya az daha geri atıyor. Çünkü beyin doğru konumu işleyemiyor, bilinç de yanlış yorumluyor ve bardağı burada değil de, orada veya burada sanıyor.
- simültanagnozi
Simültanagnozi oluşabiliyor. Bu kişiler, nesnelerin bütününü algılayabiliyorlar ama parçalarını algılayamıyorlar. Yani İngilizce bir deyişte de karşımıza çıktığı üzere, ormanı görebiliyorlar ama ağaçları gözden kaçırıyorlar.
- V2 (asosisyasyon alanı / ilişkilendirme alanı)
Mesela V2 bölgesi, bizim "asosisyasyon alanı", yani "ilişkilendirme alanı" dediğimiz yerlerden biri. Burada, V1, V3, V4 gibi görsel bölgelerden ve hatta diğer beyin bölgelerinden gelen veriler birleştiriliyor. Stereo, yani 3 boyutlu görüş de burada oluşturuluyor. Bu ilişkilendirme alanları gerçekten çok önemli. Beynimizde birden fazla ilişkilendirme alanı var ve bazı sinirbilimciler, bilinç dediğimiz şeyin bunların toplamı olduğunu düşünüyorlar.
- V3
V3 bölgesinde nesnenin renkleri, dokusu ve parçaları işleniyor. Mesela buradaki bir hasar, akromatopsi dediğimiz türden renk körlüğüne neden oluyor. Normalde renk körlerinin gözlerindeki reseptörler bozuktur ama bu hastaların beyninde bazı renkler hiç oluşamıyor.
- akromatopsi
V3 bölgesindeki bir hasar, akromatopsi dediğimiz türden renk körlüğüne neden oluyor. Normalde renk körlerinin gözlerindeki reseptörler bozuktur ama bu hastaların beyninde bazı renkler hiç oluşamıyor.
- V4
V4'te cismin oryantasyonunu, uzamsal frekansını ve rengiyle ilgili ek detayları işliyoruz.
- V5 (orta temporal korteks)
Orta temporal korteks olarak da bilinen V5'te, cismin hareket ve yön bilgisi işleniyor. Mesela buraya bir hasar geldiğinde, yine çok ilginç bir durum olan akinetopsi veya hareket agnozyası yaşanıyor.
- akinetopsi (hareket agnozya)
Buraya bir hasar geldiğinde akinetopsi veya hareket agnozyası yaşanıyor. Bu sorunu yaşayan kişiler, mesela hareketsiz bir trafik ışığını algılayabiliyorlar ama önlerinden geçen bir arabanın hareket ettiğini algılayamıyorlar.
- V6 (dorsomediyal alan)
Dorsomediyal alan olarak da bilinen V6'da ise kendi bedenimizin hareketini ve görüş alanımızın dış kısımlarındaki ek hareketleri işliyoruz.
- stereo (3 boyutlu görüş)
Stereo, yani 3 boyutlu görüş, V2 ilişkilendirme bölgesinde oluşturuluyor.
- ilişkilendirme alanı (asosisyasyon alanı)
İlişkilendirme (asosisyasyon) alanları, V2 gibi bölgelerde V1, V3, V4 gibi görsel bölgelerden ve diğer beyin bölgelerinden gelen verilerin birleştirildiği yerlerdir; bu alanlarda işlenen bilgiler bilincin bir parçası haline gelebiliyor.
- bilinç
Talamusun görevleri arasında uyarının bilince iletilip iletilmeyeceğine karar verme vardır. Buralarda gözden gelen veriye dair bilgiler işleniyor, hatta mesela sözünü ettiğim V2 ilişkilendirme bölgesinde bu işlenen bilgiler bilincin bir parçası haline de geliyor. Bunun bize söylediği en önemli şey şu: Bilincimiz, beynin tümüyle ilgili değil. Daha ziyade, spesifik parçaların çalışmasının bir sonucu olarak doğuyor.