- Three Mile Island Nükleer Santrali
Yaklaşık 3 mil, yani kabaca 5 kilometrelik uzunluğa sahip olmasından ötürü "3 Mil Adası" denen "Three Mile Island", Amerika'nın Pensilvanya eyaletinin başkenti olan Harrisburg yakınlarındaki, Saskvehena/Susquehanna Nehri üzerindeki bir ada. Adacığın üzerinde, kısaca TMI-1 ve TMI-2 olarak adlandırılan iki üniteden oluşan ve toplam 1600 küsür megawatt güç üretebilen, "Three Mile Island Nükleer Üretim İstasyonu" adlı, nükleer bir santral bulunuyor. Şey, en azından bulunuyordu; çünkü bunlardan ikincisi, 28 Mart 1979'da eriyerek etrafa radyoaktif gazlar saçtı ve kullanılamaz hale geldi.
- TMI-1 ve TMI-2
Adacığın üzerinde, kısaca TMI-1 ve TMI-2 olarak adlandırılan iki üniteden oluşan ve toplam 1600 küsür megawatt güç üretebilen, "Three Mile Island Nükleer Üretim İstasyonu" adlı, nükleer bir santral bulunuyor. Şey, en azından bulunuyordu; çünkü bunlardan ikincisi, 28 Mart 1979'da eriyerek etrafa radyoaktif gazlar saçtı ve kullanılamaz hale geldi. O sırada TMI-1, yakıt değişimi nedeniyle kapatılmıştı. TMI-2'yse %97 güçte, normal bir şekilde çalışıyordu.
- Birincil kısım
En soldaki, nükleer reaksiyonların yaşandığı birincil kısım.
- İkincil sistem
Onun hemen yanında nükleer hiçbir olayın yaşanmadığı ama birinci kısımdan gelen basınçlı su buharının döndürdüğü türbinlerden elektrik üreten ikincil sistem var.
- Türbin
Birinci kısımdan gelen basınçlı su buharının döndürdüğü türbinlerden elektrik üreten.
- Transformatör
Bunlar haricinde bir de üretilen elektriği şebekeye gönderen bir transformatör.
- Soğutma kulesi
Bir de nükleer santrallerin o meşhur soğutma kulesi var.
- Filtreler
Normalde su buharı, ikincil sistemden geçtikten sonra soğuyor ve tekrar sıvılaşıyor. Ama zaman içinde bu suyun içinde bazı istenmeyen mineraller birikip, jeneratörleri aşındırabildiği için, bunların filtrelerle arındırılması gerekiyor. İşte mühendisler, kazadan önceki günlerde bu filtreleri temizliyorlardı.
- Valfler
Farkında olmadıkları şeyse, istasyonun suyla gazı birbirinden ayrı tutan valflerinin bozulmuş olmasıydı. Filtreleri temizlemek için suyun içine hava bastıklarında, suyun bir kısmı bu bozuk valften geçerek, aslında içinde sadece gaz olması gereken borulara ulaştı ve o boruları tıkadı.
- Buhar jeneratörleri
Buna bağlı olarak da buhar jeneratörlerine soğuk su sağlayan pompaların bir kısmı iflas etti.
- Pompalar (ana soğutucu pompaları)
Buna bağlı olarak da buhar jeneratörlerine soğuk su sağlayan pompaların bir kısmı iflas etti. Bu pompalar durunca, reaktörde açığa çıkan ısıyı dağıtmak da giderek zorlaştı ve reaktör hızla ısınmaya başladı.
- Tahliye vanası
Reaktör aşırı ısınmasına bağlı olarak borulardaki basınç da yükselmeye başladı. Bunu engellemek için yüksek basınçlı buharı serbest bırakarak basıncı düşüren bir tahliye vanası otomatik olarak açıldı; ve bu vana, ilk başta tam da çalışması gerektiği gibi çalışıp, basıncı düşürdü. Ama vana, kapanması gerektiğinde düzgün şekilde kapanamadı (yani takıldı) ve soğutma suyunun akmaya devam etmesine izin verdi.
- Solenoid
Önlerindeki panelde, vanayla ilişkili ışığın gerçek anlamını bilmiyorlardı: Vana ışığı söndüğünde, vananın kesin olarak kapandığını düşündüler; halbuki o ışık, vananın o anki durumunu değil, vanayı kapatacak olan solenoidin durumunu bildiriyordu. Solenoidin kapanması, vananın kapanmasını sağlıyordu sağlamasına ama, buradaki gibi potansiyel bir hata durumuna karşı mühendislerin alternatif yöntemlerle (mesela o vananın az ötesine konuşlanmış sıcaklık sensörlerinin verilerine bakarak), vananın kapandığından emin olmaları gerekiyordu.
- LOCA
Kısaca "LOCA" olarak bilinen, aşırı miktarda soğutma suyu kaybından kaynaklı bir kaza.
- Basınçlandırıcı
Mühendislerin aldıkları eğitime göre, bu LOCA dediğim tipteki kazalarda hem reaktör soğutma sistemindeki basıncın, hem de sistem basıncını yükselten basınçlandırıcı içindeki seviyelerin düşmesi gerekiyordu. Ama bu spesifik vakada, tam da basınçlandırıcı haznesinin üstünde biriken yüksek basınçlı havayı tahliye eden o vana açık kaldığı için, oradan hava kaçtıkça, basınçlandırıcı içindeki su da artabiliyordu. Yani iki parametrenin aynı anda düşmesi gerekirken, biri düşüyor, diğeri artıyordu.
- Acil durum soğutma pompaları
Bu sorunu gidermek için, otomatik olarak devreye giren acil durum soğutma pompalarını kapatmaya karar verdiler. Bu yanlış karar, durumu daha da kötüleştirerek, reaktör çekirdeğinin daha da ısınmasına yol açtı.
- Kavite
Sabah 5'i 20 geçe, yani bu olaylar silsilesinin başlamasından 80 dakika kadar sonra, sistemde yeterince soğutma sıvısı bulunmamasından ötürü reaktör içinde "kavite" olarak bilinen bir buhar kabarcığı oluştu.
- Zirkonyum kaplama
Nükleer reaksiyondan kaynaklı aşırı ısı etkisi altında, su buharıyla yakıt çubuklarında bulunan zirkonyum kaplama arasında kimyasal bir tepkime başladı ve bu sırada etrafa bol miktarda hidrojen saçıldı.
- Hidrojen patlaması
Bu hidrojenin patlaması da, yakıt çekirdeğinin kısmen erimesine ve radyoaktif maddelerin soğutucu suya karışmasına neden oldu.
- Radyoaktif soğutma sıvısı sızıntısı
Yeni gelen operatör tahliye vanasının hala açık olduğunu nihayet fark etti ve vanayı kapattı, ama o zamana kadar çoktan yaklaşık 120.000 litreden fazla radyoaktif soğutma sıvısı sızmıştı. Giderek artan radyasyon seviyeleri dolayısıyla 6:45'te radyasyon alarmları çalmaya başladı ve nihayet kazanın boyutları ortaya çıktı: Soğutma suyunun içindeki radyasyon seviyeleri olması gerekenin 300 katına; kontaminasyonu engellemesi amacıyla inşa edilmiş muhafaza binasındaki radyasyon seviyeleriyse saatte 800 rem dolaylarına, yani çok tehlikeli seviyelere ulaşmıştı.
- Radyasyon ölçü birimleri (milirem, mikroSievert, rem)
Tesisin dışındaki radyolojik kontaminasyon sadece 1.4 milirem (veya 14 mikroSievert) civarında kaldı. Radyasyonla ilgili videomdan hatırlayın, tek 1 adet göğüs X-rayi çektiren bir hasta, bunun 2 katından fazla, yani 3.2 milirem civarında radyasyon alıyor. Veya şöyle düşünün: Ortalama bir insan, doğal radyasyon kaynakları nedeniyle her yıl zaten 310 milirem radyasyona maruz kalıyor. ... muhafaza binasındaki radyasyon seviyeleriyse saatte 800 rem dolaylarına.
- Muhafaza binası
Kontaminasyonu engellemesi amacıyla inşa edilmiş muhafaza binası.
- Nükleer santral (genel)
Nükleer santraller neredeyse hiç karbon emisyonu yapmadan, inanılmaz fazla miktarda enerji üretebiliyorlar; çünkü basitçe, atomun içine hapsolmuş olan enerjiyi açığa çıkarıyorlar. Bu da bir yandan sera gazlarını azaltıp, diğer yandan giderek artan enerji ihtiyacını karşılamak konusunda onları iyi bir aday yapıyor. Ayrıca nükleer enerjiyle elde edilen elektriğin fiyatı, fosil yakıtlar kadar dalgalı olmadığı için de ekonomik anlamda stabil bir çözüm sunuyorlar.
- Veri merkezi / verimerkezi
Bu nükleer santralin ürettiği elektriğin tamamı, tam 20 yıl boyunca, Microsoft'un enerjiye aç yapay zeka sunucularını beslemekte kullanılacak; Microsoft, bu nükleer enerjiyi halkla veya diğer şirketlerle de paylaşmayacak; tamamen kendisine ayıracak. Bu yılın başında Amazon, yeni bir veri merkezi kurmak üzere, yine Pensilvanya'da bulunan Saskvehena Nükleer Santrali'nin hemen dibinde arazi satın aldı.
- Sunucu
Firmanın geliştirdiği yapay zekaları barındıran sunuculara güç sağlayacağını ilan etti.
- Nöral ağlar
Onlarca katmandan oluşan nöral ağlar, trilyonlarca parametreyle eğitildiğinde, o basit işlemler inanılmaz büyük enerji sarfiyatına dönüşüyor.
- Dikkat modelleri
Son dönemde yapay zekanın geçirdiği büyümenin arkasında, devasa verisetlerini ve görece yeni geliştirilen dikkat modellerini kullanarak, ChatGPT veya RunwayML gibi yapay zekaların eğitilmesi yatıyor.
- Terawatt-saat (Terawattsaati)
Yapay zekayı eğitmek için gereken sunucuların elektrik ihtiyacı şimdiden 8 Terawattsaati geçti, 2030'a kadar 650 Terawattsaati aşacağı düşünülüyor.
- Füzyon reaktörleri
Daha güvenli ve istikrarlı nükleer santraller inşa etmemiz, hatta belki de çok daha güvenli ve verimli olması beklenen füzyon reaktörlerini gerçeğe dönüştürmemiz de mümkün olacak!