Microsoft, Yapay Zekayı Nükleer Santralle Geliştirecek!

383 B görüntülenme03.10.2024
Evrim AğacıBi' Başka Video
Derinlemesine

Özet

Microsoft, Three Mile Island adlı eskimiş nükleer santralle 20 yıllık bir anlaşma yaparak üretilen elektriği yapay zeka sunucularına ayırdı; video bu anlaşmayı, Three Mile Island kazasının ayrıntılarını, nükleer güvenlik, yapay zekanın enerji ihtiyacı ve nükleer enerjinin iklim krizindeki rolünü ele alıyor. Ayrıca kazanın nasıl gerçekleştiği, radyasyon maruziyeti verileri, endişeler ve nükleer enerjiye geri dönüşün ekonomik ve teknik sebepleri tartışılıyor.

Terimler

  • Three Mile Island Nükleer Santrali

    Yaklaşık 3 mil, yani kabaca 5 kilometrelik uzunluğa sahip olmasından ötürü "3 Mil Adası" denen "Three Mile Island", Amerika'nın Pensilvanya eyaletinin başkenti olan Harrisburg yakınlarındaki, Saskvehena/Susquehanna Nehri üzerindeki bir ada. Adacığın üzerinde, kısaca TMI-1 ve TMI-2 olarak adlandırılan iki üniteden oluşan ve toplam 1600 küsür megawatt güç üretebilen, "Three Mile Island Nükleer Üretim İstasyonu" adlı, nükleer bir santral bulunuyor. Şey, en azından bulunuyordu; çünkü bunlardan ikincisi, 28 Mart 1979'da eriyerek etrafa radyoaktif gazlar saçtı ve kullanılamaz hale geldi.

  • TMI-1 ve TMI-2

    Adacığın üzerinde, kısaca TMI-1 ve TMI-2 olarak adlandırılan iki üniteden oluşan ve toplam 1600 küsür megawatt güç üretebilen, "Three Mile Island Nükleer Üretim İstasyonu" adlı, nükleer bir santral bulunuyor. Şey, en azından bulunuyordu; çünkü bunlardan ikincisi, 28 Mart 1979'da eriyerek etrafa radyoaktif gazlar saçtı ve kullanılamaz hale geldi. O sırada TMI-1, yakıt değişimi nedeniyle kapatılmıştı. TMI-2'yse %97 güçte, normal bir şekilde çalışıyordu.

  • Birincil kısım

    En soldaki, nükleer reaksiyonların yaşandığı birincil kısım.

  • İkincil sistem

    Onun hemen yanında nükleer hiçbir olayın yaşanmadığı ama birinci kısımdan gelen basınçlı su buharının döndürdüğü türbinlerden elektrik üreten ikincil sistem var.

  • Türbin

    Birinci kısımdan gelen basınçlı su buharının döndürdüğü türbinlerden elektrik üreten.

  • Transformatör

    Bunlar haricinde bir de üretilen elektriği şebekeye gönderen bir transformatör.

  • Soğutma kulesi

    Bir de nükleer santrallerin o meşhur soğutma kulesi var.

  • Filtreler

    Normalde su buharı, ikincil sistemden geçtikten sonra soğuyor ve tekrar sıvılaşıyor. Ama zaman içinde bu suyun içinde bazı istenmeyen mineraller birikip, jeneratörleri aşındırabildiği için, bunların filtrelerle arındırılması gerekiyor. İşte mühendisler, kazadan önceki günlerde bu filtreleri temizliyorlardı.

  • Valfler

    Farkında olmadıkları şeyse, istasyonun suyla gazı birbirinden ayrı tutan valflerinin bozulmuş olmasıydı. Filtreleri temizlemek için suyun içine hava bastıklarında, suyun bir kısmı bu bozuk valften geçerek, aslında içinde sadece gaz olması gereken borulara ulaştı ve o boruları tıkadı.

  • Buhar jeneratörleri

    Buna bağlı olarak da buhar jeneratörlerine soğuk su sağlayan pompaların bir kısmı iflas etti.

  • Pompalar (ana soğutucu pompaları)

    Buna bağlı olarak da buhar jeneratörlerine soğuk su sağlayan pompaların bir kısmı iflas etti. Bu pompalar durunca, reaktörde açığa çıkan ısıyı dağıtmak da giderek zorlaştı ve reaktör hızla ısınmaya başladı.

  • Tahliye vanası

    Reaktör aşırı ısınmasına bağlı olarak borulardaki basınç da yükselmeye başladı. Bunu engellemek için yüksek basınçlı buharı serbest bırakarak basıncı düşüren bir tahliye vanası otomatik olarak açıldı; ve bu vana, ilk başta tam da çalışması gerektiği gibi çalışıp, basıncı düşürdü. Ama vana, kapanması gerektiğinde düzgün şekilde kapanamadı (yani takıldı) ve soğutma suyunun akmaya devam etmesine izin verdi.

  • Solenoid

    Önlerindeki panelde, vanayla ilişkili ışığın gerçek anlamını bilmiyorlardı: Vana ışığı söndüğünde, vananın kesin olarak kapandığını düşündüler; halbuki o ışık, vananın o anki durumunu değil, vanayı kapatacak olan solenoidin durumunu bildiriyordu. Solenoidin kapanması, vananın kapanmasını sağlıyordu sağlamasına ama, buradaki gibi potansiyel bir hata durumuna karşı mühendislerin alternatif yöntemlerle (mesela o vananın az ötesine konuşlanmış sıcaklık sensörlerinin verilerine bakarak), vananın kapandığından emin olmaları gerekiyordu.

  • LOCA

    Kısaca "LOCA" olarak bilinen, aşırı miktarda soğutma suyu kaybından kaynaklı bir kaza.

  • Basınçlandırıcı

    Mühendislerin aldıkları eğitime göre, bu LOCA dediğim tipteki kazalarda hem reaktör soğutma sistemindeki basıncın, hem de sistem basıncını yükselten basınçlandırıcı içindeki seviyelerin düşmesi gerekiyordu. Ama bu spesifik vakada, tam da basınçlandırıcı haznesinin üstünde biriken yüksek basınçlı havayı tahliye eden o vana açık kaldığı için, oradan hava kaçtıkça, basınçlandırıcı içindeki su da artabiliyordu. Yani iki parametrenin aynı anda düşmesi gerekirken, biri düşüyor, diğeri artıyordu.

  • Acil durum soğutma pompaları

    Bu sorunu gidermek için, otomatik olarak devreye giren acil durum soğutma pompalarını kapatmaya karar verdiler. Bu yanlış karar, durumu daha da kötüleştirerek, reaktör çekirdeğinin daha da ısınmasına yol açtı.

  • Kavite

    Sabah 5'i 20 geçe, yani bu olaylar silsilesinin başlamasından 80 dakika kadar sonra, sistemde yeterince soğutma sıvısı bulunmamasından ötürü reaktör içinde "kavite" olarak bilinen bir buhar kabarcığı oluştu.

  • Zirkonyum kaplama

    Nükleer reaksiyondan kaynaklı aşırı ısı etkisi altında, su buharıyla yakıt çubuklarında bulunan zirkonyum kaplama arasında kimyasal bir tepkime başladı ve bu sırada etrafa bol miktarda hidrojen saçıldı.

  • Hidrojen patlaması

    Bu hidrojenin patlaması da, yakıt çekirdeğinin kısmen erimesine ve radyoaktif maddelerin soğutucu suya karışmasına neden oldu.

  • Radyoaktif soğutma sıvısı sızıntısı

    Yeni gelen operatör tahliye vanasının hala açık olduğunu nihayet fark etti ve vanayı kapattı, ama o zamana kadar çoktan yaklaşık 120.000 litreden fazla radyoaktif soğutma sıvısı sızmıştı. Giderek artan radyasyon seviyeleri dolayısıyla 6:45'te radyasyon alarmları çalmaya başladı ve nihayet kazanın boyutları ortaya çıktı: Soğutma suyunun içindeki radyasyon seviyeleri olması gerekenin 300 katına; kontaminasyonu engellemesi amacıyla inşa edilmiş muhafaza binasındaki radyasyon seviyeleriyse saatte 800 rem dolaylarına, yani çok tehlikeli seviyelere ulaşmıştı.

  • Radyasyon ölçü birimleri (milirem, mikroSievert, rem)

    Tesisin dışındaki radyolojik kontaminasyon sadece 1.4 milirem (veya 14 mikroSievert) civarında kaldı. Radyasyonla ilgili videomdan hatırlayın, tek 1 adet göğüs X-rayi çektiren bir hasta, bunun 2 katından fazla, yani 3.2 milirem civarında radyasyon alıyor. Veya şöyle düşünün: Ortalama bir insan, doğal radyasyon kaynakları nedeniyle her yıl zaten 310 milirem radyasyona maruz kalıyor. ... muhafaza binasındaki radyasyon seviyeleriyse saatte 800 rem dolaylarına.

  • Muhafaza binası

    Kontaminasyonu engellemesi amacıyla inşa edilmiş muhafaza binası.

  • Nükleer santral (genel)

    Nükleer santraller neredeyse hiç karbon emisyonu yapmadan, inanılmaz fazla miktarda enerji üretebiliyorlar; çünkü basitçe, atomun içine hapsolmuş olan enerjiyi açığa çıkarıyorlar. Bu da bir yandan sera gazlarını azaltıp, diğer yandan giderek artan enerji ihtiyacını karşılamak konusunda onları iyi bir aday yapıyor. Ayrıca nükleer enerjiyle elde edilen elektriğin fiyatı, fosil yakıtlar kadar dalgalı olmadığı için de ekonomik anlamda stabil bir çözüm sunuyorlar.

  • Veri merkezi / verimerkezi

    Bu nükleer santralin ürettiği elektriğin tamamı, tam 20 yıl boyunca, Microsoft'un enerjiye aç yapay zeka sunucularını beslemekte kullanılacak; Microsoft, bu nükleer enerjiyi halkla veya diğer şirketlerle de paylaşmayacak; tamamen kendisine ayıracak. Bu yılın başında Amazon, yeni bir veri merkezi kurmak üzere, yine Pensilvanya'da bulunan Saskvehena Nükleer Santrali'nin hemen dibinde arazi satın aldı.

  • Sunucu

    Firmanın geliştirdiği yapay zekaları barındıran sunuculara güç sağlayacağını ilan etti.

  • Nöral ağlar

    Onlarca katmandan oluşan nöral ağlar, trilyonlarca parametreyle eğitildiğinde, o basit işlemler inanılmaz büyük enerji sarfiyatına dönüşüyor.

  • Dikkat modelleri

    Son dönemde yapay zekanın geçirdiği büyümenin arkasında, devasa verisetlerini ve görece yeni geliştirilen dikkat modellerini kullanarak, ChatGPT veya RunwayML gibi yapay zekaların eğitilmesi yatıyor.

  • Terawatt-saat (Terawattsaati)

    Yapay zekayı eğitmek için gereken sunucuların elektrik ihtiyacı şimdiden 8 Terawattsaati geçti, 2030'a kadar 650 Terawattsaati aşacağı düşünülüyor.

  • Füzyon reaktörleri

    Daha güvenli ve istikrarlı nükleer santraller inşa etmemiz, hatta belki de çok daha güvenli ve verimli olması beklenen füzyon reaktörlerini gerçeğe dönüştürmemiz de mümkün olacak!

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Three Mile Island kazası çok sayıda doğrudan ölüme ve yoğun uzun dönem sağlık etkisine yol açtı.

    Doğrudan bu sızıntıya bağlanabilen raporlanmış ölüm veya yaralanma bildirilmedi ve çoğu çalışmada bölgede anlamlı bir uzun dönem sağlık etkisi tespit edilmedi; bazı karşıt çalışmalar olsa da genel kanaat etkin bir artış göstermiyor.

  • Nükleer santral kazaları atom bombası gibi geniş yıkıma ve yüksek radyasyon maruziyetine eşdeğerdir.

    Nükleer santral sızıntıları ile atom bombası patlamaları farklıdır; santral kazalarında çevresel kontaminasyon genellikle yerel ve nispeten daha düşük düzeydedir, atom bombası anlık ve çok daha yıkıcıdır.

  • Paneldeki vana ışığı, vana kapandığında ışığın söndüğünü ve vananın kesin kapalı olduğunu gösterir.

    O ışık vananın o anki fiziksel durumunu değil solenoidin durumunu gösterir; solenoidin durumu vananın mekanik pozisyonuyla her zaman birebir örtüşmeyebilir, bu yüzden alternatif sensörlerle doğrulama gerekir.

  • Nükleer enerji artık eski hatalarla dolu ve modern teknolojiyle güvenli hale getirilemez.

    Nükleer sektöründe tasarım ve güvenlik önemli iyileştirmeler yaptı; modern reaktörler eskilere göre çok daha fazla pasif ve aktif güvenlik mekanizmasına sahiptir.

  • Nükleer enerji iklim kriziyle mücadelede etkisiz veya zararlı bir seçenek.

    Nükleer enerji neredeyse karbon emisyonu yapmadan büyük miktarda sürekli enerji sağlayabildiği için iklim değişikliğiyle mücadelede önemli bir araç olarak kabul ediliyor.

  • Fosil yakıtlar mı yoksa nükleer mi daha az zararlı konusunda net bir fikir yoktur.

    Fosil yakıtların yol açtığı hava kirliliği ve iklim değişikliği her yıl milyonlarca erken ölüme katkıda bulunuyor; tarihsel toplam ölümler açısından fosil yakıtların etkisi nükleer kazaların doğrudan neden olduğu ölümlerden çok daha büyüktür.

  • Yapay zeka için gerekli enerji miktarı abartılıyor; küçük bir ilaveyle halledilebilir.

    Yapay zeka eğitimi ve yüksek performanslı veri merkezleri çok büyük ve hızla büyüyen elektrik talebi yaratıyor; videoda verilen tahminler TWh mertebesinde ve 2030'a kadar dramatik artış öngörülüyor.

  • Nükleer santraller sürekli olarak hava koşullarına veya gündüz/gece döngüsüne bağlıdır.

    Nükleer santraller hava durumu veya gün/döngüsünden bağımsız olarak 7/24 enerji üretebilen sabit (baseload) kaynaklardır.

  • Nükleer enerji kullanımıyla ilgili endişeleri tamamen görmezden gelmek gerekir.

    Nükleer enerji önemli faydalar sunsa da liyakat, eğitim, denetim ve tasarım güvenliği kritik olup ihmal edildiğinde kazalar ve riskler artar; bu endişeler ciddiye alınmalıdır.

Sorular

  • Microsoft neden Three Mile Island ile 20 yıllık bir anlaşma imzaladı?

    Yapay zeka sunucularının ihtiyaç duyduğu büyük ve istikrarlı elektrik talebini karşılamak ve devlet teşviklerinden yararlanmak için; üretilen enerji tamamen Microsoft'a ayrılacak.

  • Three Mile Island'da 1979'da ne oldu?

    TMI-2 reaktörü kısmen eriyerek radyoaktif gazlar saçtı; zincirleme olarak valf arızası, hava girişi, pompaların iflası ve operatör hataları kazaya sebep oldu.

  • Bu kazada insanlar öldü mü veya bölgedeki kanser oranı arttı mı?

    Doğrudan bu sızıntıyla ilişkilendirilebilen raporlanmış yaralanma veya ölüm yok; çoğu akademik çalışma anlamlı bir artış tespit etmedi ama bazı karşıt çalışmalar (ör. Dr. Steven Wing) farklı sonuçlar bildirdi.

  • Çevredeki radyasyon seviyesi ne kadardı ve bu ne anlama geliyor?

    Tesis dışındaki radyasyon kontaminasyonu yaklaşık 1.4 milirem (14 mikroSv) düzeyinde kaldı; bu, tek bir göğüs röntgeninin aldığı dozun altında veya benzer düzeydedir ve yıllık doğal maruziyetten çok düşüktür.

  • Kazanın teknik olarak ana nedeni neydi?

    Bakım sırasında filtre temizliği esnasında hava girişinin bozuk valften borulara kaçması, buhar jeneratörlerini etkileyip pompa arızalarına yol açması ve sonrasında yanlış operatör müdahaleleridir.

  • Operatörler neden vananın açık olduğunu fark etmediler?

    Paneldeki ışığın vananın fiziksel durumunu değil solenoidin durumunu göstermesi yanlış yorumlandı; yeterli eğitim ve alternatif sensör kontrolleri kullanılmadı.

  • Nükleer enerji yapay zekanın enerji ihtiyacını karşılayabilir mi?

    Evet; nükleer santraller yüksek güç üretebiliyor ve 7/24 stabil enerji sağladıkları için büyük veri merkezleri ve AI eğitimi için uygun görülüyor.

  • Three Mile Island'in üretebileceği güç ne kadar?

    Santralin tek çalışan ünitesinin bile ABD'de yaklaşık 800.000 evin elektrik ihtiyacına denk gelecek kadar güç üretebildiği belirtiliyor; bu, Türkiye'deki evlere çevrildiğinde yaklaşık 3.2 milyon eve denk düşüyor (yaklaşık karşılaştırmayla).

  • Nükleer santrallerin tekrar devreye sokulması yaygınlaşır mı?

    Devlet teşvikleri ve şirketlerin talebi nedeniyle kapatılmış santrallerin yeniden başlatılması artabilir; örnek olarak Duane Arnold için çalışmalar olduğu belirtildi.

  • Nükleer enerji ile yapay zeka entegrasyonunun riskleri ve faydaları neler?

    Faydaları: düşük karbon, stabil yüksek güç ve enerji güvenliği; riskleri: eski tesislerin güvenliği, liyakat ve denetim eksikliği; AI'nin entegrasyonu ise hem enerji talebini artırıp hem de santral güvenliğini geliştirebilir.

Ön Bilgiler

  • Nükleer reaktörlerin temel çalışma prensipleri (birincil/ikincil devreler, yakıt çubukları)
  • Temel radyasyon bilgisi ve doz birimleri (rem, sievert, milirem)
  • Temel elektrik ve enerji terimleri (megawatt, terawatt-saat)
  • Yapay zeka eğitim süreçlerinin genel mantığı (veri setleri, modeller, parametreler)
  • Epidemiyoloji/temel halk sağlığı bilgisi (kanser oranları ve yorumlama)
  • Temel kimya bilgisi (yüksek sıcaklık reaksiyonları, hidrojen üretimi)

Tarihsel Bağlam

  • 28 Mart 1979 - Three Mile Island TMI-2 reaktöründe kısmi erime ve radyoaktif gaz sızıntısı
  • 28 Mart 1979 sabah saatleri - TMI kazasında tahliye vanasının takılması, soğutma suyunun kaybı, hidrojen patlaması ve yakıt çekirdeğinin kısmen erimesi
  • 1979 sonrası haftalar - Three Mile Island olayı hakkında devlet soruşturması ve kapsamlı incelemeler
  • TMI-2'nin kalıcı olarak kullanılamaz hale gelmesi sonrası tesisin kapatılması
  • 2019 - TMI-1 ünitesinin ekonomik sebeplerle tamamen kapatılması
  • Geçen hafta - Microsoft ile Three Mile Island reaktörünün 20 yıllığına Microsoft sunucularını beslemek üzere yeniden devreye sokulması konusunda anlaşma
  • Bu yılın başı - Amazonun Susquehanna nükleer santrali yakınlarında arazi satın alması veri merkezi amaçlı hamle
  • 2020 - Duane Arnold nükleer santralinin 45 yıl hizmet verdikten sonra 2020 yılında kapatılması ve yeniden başlatma çalışmalarının gündeme gelmesi
  • 2018 - Fosil yakıt kullanımına bağlı olarak dünya genelinde 8 milyon kişinin öldüğü istatistiği
  • Chernobyl nükleer kazası 26 Nisan 1986 - dünyaca bilinen nükleer felaket olarak anılması
  • Fukushima nükleer kazası 11 Mart 2011 - dünyaca bilinen nükleer felaket olarak anılması
  • TMI olayının ardından bölgedeki radyasyon maruziyetinin düşük kalması ve doğrudan ilişkilendirilebilen ölüm veya yaralanma rapor edilmemesi
  • Akademik tartışma - North Carolina Üniversitesi Dr. Steven Wing ve ekibinin TMI sonrası akciğer kanseri oranlarında artış iddiası
  • Mevcut durum - Yapay zekayı eğitmek için gereken sunucu elektrik ihtiyacının halihazırda 8 Terawattsaatin üzerinde olduğu ve 2030'a kadar 650 Terawattsaat seviyelerine çıkmasının beklendiği projeksiyonu
  • Mevcut hesaplamalar - Kriptoparalar, bulut bilişim ve özel veri merkezleri dahil edildiğinde yıllık enerji tüketiminin yaklaşık 600 Terawattsaati aştığı iddiası
  • Son 20 yıl
  • 2030'a kadar projeksiyon dönemi

Kişiler

  • Dr. Steven Wing

    North Carolina Üniversitesi'nden; Three Mile Island kazası sonrası bölgedeki akciğer kanseri oranlarının arttığını iddia eden araştırmayı yürüten kişi ve ekibin lideri.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Bunların (karşıt araştırmaların) nasıl yapıldığını ve sonuçların ne anlama geldiğini anlatmak

Ama bu konudaki genel literatüre baktığımızda, Three Mile Island kazasının insan, hayvan ve çevre hayatında anlamlı ve kalıcı bir etkisi olmadığı kanaatinin baskın olduğunu söyleyebiliriz. Asıl konumuz bu olmadığı için bunların tüm detaylarına burada girmiyorum; ama ilerleyen videolarda size bu araştırmaların nasıl yapıldığını ve sonuçların ne anlama geldiğini anlatacağım; eğer kaçırmak istemezseniz kanal bildirimlerini şimdi açmayı unutmayın. Yalnız günümüzle bağdaştırmak açısından şunu hatırlatayım: Three Mile Island veya Çernobil gibi kazalarda eriyen reaktörler, genellikle günümüzdekilere göre ciddi anlamda eski teknolojilere sahipler.

Nükleer santrallerle ilgili endişelerin tatmin edilmesi ve nükleer santrallerin riskleri/güvenliği konusunu daha ayrıntılı olarak anlatma

Tabii ki az önce de bahsettiğim gibi bazı endişelerin tatmin edilmesi çok önemli; ama nükleer santraller, kazalardan ötürü gösterildikleri türde bir öcü de değiller. Dediğim gibi, bunları ilerleyen videolarda size daha çok anlatacağım. İşte böyle...

Bu videoyla tutulanlar

Nükleer enerji güvenliği hakkında videolar

Ama ne yazık ki bu tür vakalar ve sonrasında yaşananlar yüzünden nükleer korkusu da halk arasında diri kalmaya devam edecek gibi gözüküyor. Size ilerleyen videolarda nükleer enerji güvenliğini de anlatan videolar yapacağım. Eğer bunları kaçırmak istemiyorsanız beğenmeyi unutmayın.

İlerleyen dönemde nükleer santrallerin daha detaylıca anlatılması

Size daha önceden anlattığım gibi, günümüzdeki fisyon reaktörleri aslında inanılmaz güvenliler; ama Çernobil veya Fukuşima örneğinde olduğu gibi nadiren de olsa çevresel facialara veya en azından halk arasında paniğe neden olabiliyorlar. Size ilerleyen dönemde nükleer santralleri daha detaylıca anlatacağım; eğer kaçırmak istemezseniz kanal bildirimlerini şimdi açmayı unutmayın. Ama bilim insanları veya bilim iletişimcileri ne derlerse desinler diyeyim, insanlar nükleer reaktörlerden ve onların potansiyel sızıntılarından korkmaya devam edecekler gibi gözüküyor.