- Füzyon (nükleer füzyon)
Hidrojen gibi küçük atomlardan iki tanesinin birbirine kaynaşarak daha büyük atomlara dönüşmesi demek. İki hidrojenin toplam enerjisi, oluşturdukları helyumun toplam enerjisinden daha yüksek olduğu için, aradaki fark etrafa saçılıyor ve enerji üretilmiş oluyor. O atomların içine hapsolmuş enerjinin bir kısmı, füzyon (yani kaynaşma) sırasında açığa çıkıyor ve biz de onu mesela suyu ısıtmakta, buharlaştırmakta, türbinleri döndürmekte ve bu yolla elektrik üretmekte kullanabiliriz.
- Füzyon reaktörü
Füzyon reaktörü denen bu tesislerin yapmayı hedeflediği şey, füzyon tepkimesinden açığa çıkan enerjiyi kullanarak suyu ısıtmak, buharlaştırmak, türbinleri döndürmek ve böylece elektrik üretmektir.
- Fisyon (nükleer fisyon)
Ayrışma anlamına gelen fisyon, füzyonun tam tersi: bu reaktörlerde uranyum veya plütonyum gibi çok ağır elementler, nötron bombardımanına tutularak daha ufak parçalara ayrılıyorlar. Bu kadar ağır atomların toplam enerjisi, parçalandıkları zaman üretilen daha küçük atomların toplam enerjisinden daha büyük olduğu için, bu parçalanma sırasında atomun içindeki enerjinin bir kısmı açığa çıkmış oluyor. Bu enerji yine suyu ısıtmakta, buharlaştırmakta, türbinleri döndürmekte ve bu yolla elektrik üretmekte kullanılıyor.
- Fisyon reaktörü / nükleer santral
Günümüzde nükleer santral olarak bildiğimiz santraller fisyonla çalışan reaktörlerdir; yani uranyum veya plütonyum gibi ağır elementlerin parçalanmasıyla enerji elde edilen reaktörlerdir.
- Zincirleme tepkime
Füzyonun aksine, zincirleme tepkime niteliği olan bir reaksiyon vardır; videoda vurgulandığı üzere fisyonu tehlikeli kılan şey reaksiyon başladıktan sonra durdurmanın görece zor olmasıdır. Zincirleme tepkime, bir kez başladıktan sonra kendi kendini sürdürebilen bir nitelik taşıyabilirken, füzyon genelde kendi başına bırakıldığında sönümleyen bir yapıda olduğu için böyle bir zincirleme tepkime değildir.
- Ateşleme / İgnisyon
Videoda 'ateşleme' (ignisyon) olarak tanımlanan şey, 'füzyon tepkimesini başlatmak için koyduğun enerjiden daha çok enerjiyi tepkime sonucunda elde edebilme.' Ayrıca ateşleme, sadece verdiğimizden çok almaya başladığımız nokta değil; aynı zamanda dışarıdan enerji vermeksizin füzyon reaktörünün kendi kendini devam ettirebildiği noktadır.
- Ulusal İgnisyon Tesisi (NIF)
Amerika Birleşik Devletleri Enerji Bakanlığı bünyesinde Kaliforniya’da sürdürülen 'Ulusal İgnisyon Tesisi', yaklaşık 12 yıldır ignisyon/ateşleme olarak bilinen şeyi başarmaya çalışıyor. Bu tesiste özel lazer teknolojisi kullanılıyor ve son denemede teknik olarak ilk defa net enerji kazancı elde edildiği açıklandı.
- Lazer teknolojisi (NIF lazer sistemi)
Ulusal İgnisyon Tesisi'nin kullandığı özel lazer teknolojisi yaklaşık 3,5 milyar dolar yatırımla başlayan bir sistemdir; 3 futbol sahası büyüklüğündeki bir lazeri kullanarak 192 ayrı ışın üretir. Bu ışınlar mor ötesi ışınlara çevrilerek, bir silgi büyüklüğündeki yakıt haznesine odaklanır. Lazer, bu yakıtı milyonlarca derece sıcaklığa çıkarır; bu sırada etrafa X ışınları saçılır, yakıt haznesinin elmastan yapılmış zırhı buharlaşır ve hazne kendi üzerine çökerek muazzam bir basınç yaratır; böylece Güneş’in kalbinde her bir saniye yaşanan füzyon tepkimesi başlar.
- Yakıt haznesi / Yakıt kapsülü
NIF deneylerinde lazer ışınlarının odaklandığı bir silgi büyüklüğündeki hazne; içinde tek bir karabiber tanesi büyüklüğünde yakıt bulunuyor. Bu kapsülün milyonlarca dereceye çıkarılmasıyla, zırhının buharlaşması ve haznenin kendi üzerine çökmesi (çökme sonucu oluşan yüksek basınç) füzyon tepkimesini başlatıyor. Eğer teknoloji işlevsel hale gelirse bu kapsüllerin çok yüksek sayılarda (günde milyon adet) üretilmesi, doldurulması, yerleştirilmesi, ateşlenmesi ve temizlenmesi gerekecek.
- Elmastan yapılmış zırhın buharlaşması ve haznenin kendi üzerine çökmesi
Lazer yakıtı milyonlarca dereceye çıkarırken etrafa X ışınları saçılır; bunun sonucunda yakıt haznesinin elmastan yapılmış zırhı buharlaşır ve hazne kendi üzerine çökerek (haznenin çökmesi) muazzam bir basınç yaratır. Bu yüksek basınç, Güneş'teki füzyonda olduğu gibi atomların kaynaşmasını sağlayarak füzyon tepkimesini başlatır.
- Mor ötesi ışınlar
Ulusal İgnisyon Tesisi'ndeki lazerlerin ürettiği ışınlar mor ötesi ışınlara çevrilerek yakıt haznesine odaklanıyor. Videoda 'mor ötesi ışınlar' ifadesi, lazer ışınlarının yakıt haznesine odaklanmadan önce dönüştürüldüğü dalga boyunu belirtmek için kullanılıyor.
- X ışınları
Lazerin yakıtı milyonlarca dereceye çıkarırken etrafa X ışınları saçılıyor; bu X ışınları sayesinde yakıt haznesinin zırhı buharlaşıyor ve haznenin çökmesini sağlayacak koşullar oluşuyor.
- Enerji verimliliği / Net enerji kazancı
Reaktörün amacı, kendisini çalıştırmak için harcanandan daha fazla enerji üretmektir. Videoda örnek olarak verilen durumda lazer yaklaşık 2,05 MJ enerjiye sahip ve reaktörde 3,15 MJ enerji elde edildiği için teknik olarak 1,1 MJ civarında net kazanç sağlandığı söyleniyor. Ancak bu 2,05 MJ'lik lazeri çalıştırabilmek için tesiste yüzlerce MJ enerji harcanması gerektiği için gerçek dünyadaki toplam enerji hesabında henüz karlı olmadığı vurgulanıyor. 'Ateşleme' hedefi, verilen enerjiden daha fazlasını almaya başlamak ve dışarıdan enerji vermeksizin sürebilmektir.
- Nötron bombardımanı
Fisyon sürecinde ağır elementlerin (örneğin uranyum veya plütonyum) daha ufak parçalara ayrılması için kullanılan yöntem; bu ağır elementler nötron bombardımanına tutuluyor ve parçalanıyorlar, bu parçalanma sırasında atomun içindeki enerjinin bir kısmı açığa çıkıyor.
- Nükleer atık
Fisyon reaktörlerinin ürettiği atıklar; videoda belirtildiği üzere günümüzdeki fisyon reaktörlerinin atıklarını yer altına gömerek on binlerce yıl boyunca saklamak zorundayız çünkü bu atıklar halen çok radyoaktif olabiliyorlar. Buna karşılık videoda füzyon reaksiyonunun atıklarının bile ekonomik değere sahip olabileceği ifade ediliyor.