Uzmanlar, İngiltere'nin Altında Gizlenen Devasa Bir Yanardağ Keşfetti!

Bugün İngiltere'nin doğu kıyılarına baktığımızda oldukça sakin ve durağan bir doğa manzarasıyla karşılaşıyoruz ancak Dünya'nın derinlikleri bizlere çok daha fırtınalı bir jeolojik geçmiş anlatıyor. Bilim insanları, İngiltere'nin doğu kıyısında yerin derinliklerine gömülü vaziyette, günümüzdeki Etna Yanardağı'ndan birkaç kat daha güçlü, devasa ve kadim bir yanardağ keşfetti.

Norfolk ve Lincolnshire kontluklarının altında yatan bu kadim yanardağ, günümüzden yaklaşık 454,4 milyon yıl önce birkaç bin hidrojen bombasının patlama gücüne eşdeğer bir şiddetle püskürdü ve volkanik küllerini İskandinavya'ya kadar savurdu. Araştırmacılar, bu patlamanın günümüzde Norveç, İsveç, Baltık bölgesi, Belarus ve Polonya genelinde varlığını sürdüren devasa volkanik kül tabakasının, yani Kinnekulle tefrasının oluşumundan sorumlu olduğuna inanıyor.

İngiltere'nin Jeolojik Geçmişini Yeniden Şekillendiren Keşif

Yerkürenin derin geçmişine ışık tutan bu keşif, Britanya Adaları'nın jeolojik evrimine dair bildiklerimizi kökünden sarsıyor. British Geological Survey bünyesinde çalışan jeofizikçi ve araştırmanın başyazarı Dr. Tim Pharaoh, bu olağanüstü bulgunun önemini aktarırken “İngiltere'nin derin jeolojik geçmişine yönelik anlayışımızı yeniden şekillendiriyor.” dedi.

Daha önce varlığı bilinmeyen bu gizli yanardağa dair ilk somut ipuçları, Norfolk ve Lincolnshire bölgelerinde aralarında 65 kilometre mesafe bulunan iki ayrı sondaj kuyusundan çıkarılan kayaç örneklerinde tespit edildi. Ne var ki elde edilen verileri incelediğimizde bu kadim volkanik yapının 65 kilometreden çok daha geniş bir alana yayılmış olabileceğini anlıyoruz.

Basit Bir Volkanik Koni Değil, Geniş Bir Kaldera Sistemi

Araştırma ekibinin sunduğu bulgular, zihnimizdeki klasikleşmiş koni biçimli volkan tasvirlerini bir kenara bırakmamız gerektiğini gösteriyor. Çalışmanın ortak yazarlarından olan British Geological Survey araştırmacısı Dr. Dan Condon, “Bu muhtemelen basit, koni biçimli bir yanardağ değildi.” diyerek yapının karmaşıklığına dikkat çekti.

Condon, BBC Science Focus'a yaptığı açıklamada, eldeki kanıtların geniş bir magma kütlesinin üzerinde onlarca kilometre boyunca uzanan ve kaldera olarak bilinen çok sayıda kazan biçimli çöküntüyü barındıran devasa bir volkanik sistemi işaret ettiğini belirtti. Araştırmacılar, antik volkanik kayacın içerisine hapsolmuş zirkon kristalleri olarak adlandırılan mikroskobik parçacıkları analiz ederek yanardağın yaşını, günümüzde ulaşılabilecek en yüksek hassasiyet düzeyinde hesaplamayı başardı.

Zirkon Kristalleri ile Zamanda Yolculuk ve Kimyasal Parmak İzi

Peki, yüz milyonlarca yıl önce gerçekleşen bu patlamanın zamanlamasını nasıl bu kadar net tespit edebiliyoruz? Condon, “Zirkon kristalleri küçük doğal saatler gibi işlev görüyor.” diyerek bu yöntemin temel mantığını açıklıyor. Zirkon mineralleri magmadan kristalleşirken yapılarına uranyumu hapsediyor, bu uranyum ise zaman içerisinde radyoaktif bozunmaya uğrayarak kurşuna dönüşüyor. Condon ve ekibi, bu dönüşümün hızını ölçerek İngiltere'deki antik yanardağ kayaçları ile Kuzey Avrupa'daki Kinnekulle tefrasının tam olarak aynı dönemde oluştuğunu ortaya koydu.

Araştırmacılar sadece yaş tayini yapmakla kalmadı, aynı zamanda kayaç örneklerinin kimyasal bileşimini de mercek altına alarak iki bölgedeki örneklerin kimyasal parmak izlerinin de birbiriyle eşleştiğini saptadı. Yüzlerce kilometre mesafeye savrulmuş bu kayaçların aynı patlamanın ürünü olduğunu kanıtlamanın zorluğuna değinen ve çalışmada yer almayan Bristol Üniversitesinden volkanolog Prof. Jenni Barclay durumu şöyle açıklıyor:

Bizzat tanık olmadığımız antik patlamaların boyutunu tahmin etmeye çalışmak, yalnızca birkaç parçası yerinde olan bir yapbozun resmini tahmin etmeye benzer.

Kayaçların hem yaşında hem de kimyasal bileşiminde belirlenen bu çarpıcı benzerlikler, Barclay'e göre araştırmacıların, “bu parçaların aynı patlamaya ait olduğundan daha emin” olmasını sağlıyor. Bizler de bu sayede, yüz milyonlarca yıl önce kıtalar arası kül yağmurlarına yol açan böylesi devasa bir patlamanın izlerini günümüzde çok daha berrak bir şekilde görebiliyoruz.