Sizce her insanın hayatinin değeri bir midir?

Bu soru büyük ölçüde hangi ölçüte göre "değer" tanımladığınıza bağlıdır. Eğer insan hayatının değeri ahlaki açıdan ele alınırsa, birçok etik görüş her insanın yaşam hakkının eşit olduğunu savunur. Bu bakış açısına göre kanser tedavisi bulan bir bilim insanı da, sıradan bir köylü de, toplum için sorun oluşturan biri de temel insan değeri bakımından eşittir. Değer, kişinin başarılarından veya topluma katkısından değil, insan olmasından kaynaklanır.

Ancak toplumsal etki açısından bakarsak durum farklıdır. Kanser tedavisi bulan bir bilim insanının ölümü, milyonlarca insanı etkileyebilecek bilgi ve katkıların kaybı anlamına gelebilir. Köyünde sakin bir hayat süren bir kişinin etkisi daha sınırlı olabilir. Sürekli başkalarına zarar veren bir kişinin kaybı ise bazı durumlarda toplum üzerinde daha az olumsuz sonuç doğurabilir. Bu açıdan insanların topluma sağladıkları fayda aynı değildir.

Bu nedenle "insan olarak değer" ile "topluma etkisi ve katkısı" arasındaki ayrımı yapmak gerekir. Bana göre insanların temel yaşam hakkı ve insan olarak değeri eşittir fakat topluma katkıları, bıraktıkları etki ve kayıplarının sonuçları eşit değildir. Bir bilim insanının ölümü ile sıradan bir vatandaşın ölümü aynı toplumsal sonuçları doğurmaz. Ancak bundan birinin yaşamayı diğerinden daha fazla hak ettiği sonucu çıkmaz...^[1]

Bence topluma kattıkları değer ile kendi hayatlarındaki değerleri bir değil. Yani insan yaşamı olarak bakıldığında hepsinin bir geçmişi, geleceği, sevdikleri, iç ve dış dünyası var. Hepsi yaşıyor, canlılar. Ama topluma kattıkları değer olarak düşünürsek hepsinin ayrı bir katkısı var, bilim insanı bilgiler buluyor, işliyor ve topluma katkısı olacak hâle getiriyor. Köylü tarımın devamlılığını sağlıyor. Yani bence genel olarak insanların bir şekilde topluma katkısı olur. Ama toplum önünde eşit olmazlar

Kendi düşüncelerimi ve hayata karşı duruşumu net bir biçimde ortaya koymam gerekirse, hayır, toplumsal yapıyı içten içe sarsan, varlığıyla etrafına yalnızca zarar ve huzursuzluk veren bir birey ile ömrünü insanlığın gelişimine adamış, topluma kalıcı değerler kazandıran bir insan asla aynı kefeye konulamaz. Bu iki uç karakteri eşit görmek, adalet kavramının özüne aykırıdır. Kendini geliştiren üretken bir beyinle, çevreye yıkım getiren birini bir tutmak, toplumsal vicdanı zedeler. Dolayısıyla bu iki profil arasında yapılacak herhangi bir mukayese, temelden hatalı olacaktır.

Meseleyi bir adım daha ileri götürüp düşüncelerimizi derinleştirdiğimizde ise karşımıza çok daha çarpıcı bir gerçek çıkıyor. Doğanın kendi içindeki kusursuz dengesine baktığımda, bazı hayvanların sergilediği o doğal içgüdünün, sadakatin ve çevreyle kurduk spiral bağın; insan olduğunu iddia eden ama cehalet içinde yaşayan birçok kişiden kat kat daha bilgece olduğu kanısındayım. İnsan olmak, sadece biyolojik bir varlıktan ibaret değildir. Ahlaktan, farkındalıktan ve toplumsal faydadan yoksun bir yaşam sürenlerin, doğadaki canlıların gerisinde kaldığı su götürmez bir gerçektir