Bu Reklamı Kapat
Sorulara Dön
Anonim Üye
2
Neden nemrut dağındaki heykellerin, antik duvar resimlerinin veya benzer oluşumların doğal yollarla oluştuğu hiç düşünülmedi?
Hiçbir bilgi almadan, salt akıl ile mesela peri bacalarının doğal veya yapay oluşum olduğuna inanabilirdim ama mesela nemrut dağındaki heykellerin doğal oluşum olduğuna inanmazdım ki muhtemelen hiçbir insan bunu düşünmemiştir. Peki neden?
148 görüntülenme
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
3 Cevap
Bu Reklamı Kapat
Cevap

Çünkü onların insanlarla ilgili figürler olduğu biliniyor, ondan.

Bilimde bir şeye bakıp da "Ya bunu olsa olsa insan yapmıştır, bu olsa olsa doğal yollarla olmuştur." gibi bir çıkarım yapıp günümüze devam etmiyoruz. Bu tür sorular, bilimsel analizin ne kadar hafife alındığını gösteriyor. Çok çocuksu ve zayıf bir bilimsel yöntem algımız var, bunu kırmamız lazım.

Bir şeyin nasıl oluştuğuna dair çok sayıda veri hattından, önceden yapılan keşiflerden, sahaya dair bilgilerimizden gelen çok parçalı bir bilgiler bütününü kullanıyoruz. Ve vardığımız sonucun her zaman yanlışlanabileceğini bilerek hareket ediyoruz.

Bu Reklamı Kapat

Örneğin duvar resimlerinde sadece duvar resimlerini bulmuyoruz; aynı zamanda bu mağaralarda insansı kemikler buluyoruz. Sadece o da değil, kullanılan boya pigmentlerinin izlerini ve kullanılan hokka gibi sopaların kalıntılarını buluyoruz. Diğer coğrafyalardan çıkarılan verilerle bunları örtüştürüyoruz.

Peribacalarındaki sürecin rüzgarla olduğunu sadece bir bakışta anlamıyoruz, bilgisayar modelleriyle bunun böyle olabileceğini gösteriyoruz. Neden "İnsan yapmıştır!" demiyoruz? Diyoruz; ama gizli/örtülü bir şekilde. Ancak bunu destekleyecek hiçbir kanıt bulamıyoruz, dolayısıyla alternatif açıklamalara yöneliyoruz (bazı insanların sizin sorduğunuz gibi sorularda gizliden gizliye imâ etmeye çalıştığı şeyin bilimde kabul edilmeme nedeni de bu mesela). Buna boş hipotez deniyor.

Birinin bir konuda pozitif bir iddiası varsa ("Bunu yapan rüzgardır.", "Bunu yapan insandır.", "Bunu yapan uzaylılardır.", "Bunu yapan süpergüçlü bir varlıktır."), bunu makul şüphenin ötesinde, objektif verilerle ispatlamakla yükümlüdür. Peribacalarının insan yapımı veya Nemrut figürlerinin doğa yapımı olduğu gösterilebilirse, bilim de bunu kabul edecektir. Bugüne kadar gösterilmedi, bilim de bu yüzden kabul etmiyor. Bu konuda ispat yükü ve cehalete başvurma safsatası ile ilgili yazılarımızı okuyabilirsiniz.

Bu Reklamı Kapat

Konuyla ilgili çok sık atlanan bir uyarıyı da yapmadan geçmeyeyim (burada sözünü ettiğimizin zıttı):

"İnsan yapımı şeylerin 'insan yapımı' olması, insan yapımı gibi olan şeylerin insan benzeri bir şey tarafından yapılmasını gerektirmez."

Aksini iddia etmek, cehalete başvurma safsatasından tutun da parça-bütün safsatasına kadar bir dolu mantık hatasına düşmek oluyor. Ama nedense bunu göremiyor insanlar ve çok yaygın bir argüman olarak kullanıyorlar. Buna genel olarak dikkat etmekte fayda var.

191 görüntülenme
11
  • Raporla
Cevap
Ufuk Derin
Ufuk Derin Skeptik

Çok güzel bir soru. Ama bazı yanlış anlamalar içeriyor. Bir şeye bakıp onun karmaşık olması gibi nedenlerden ötürü insan gibi akıllı bir varlık tarafından yapılıp yapılmadığını "bilemeyiz." Bilmediğiniz bir durumdan bildiğiniz bir duruma çıkarım yapamazsınız. Bilmediğiniz bir duruma benzetme yapamazsınız. Analoji yaparken benzetme yönünün uyuştuğunu bilmek zorundasınız. Benzetme yönünün uyuştuğunu bilmediğiniz durumlarda yaptığınız benzetmeler hatalı bir akıl yürütme olur. Buna mantık felsefesinde "Yanlış benzetme safsatası" ya da "Hatalı eşitleme safsatası" diyoruz.

Pilot kalemden tutun arabalara, telefonlara kadar insan yapımı olduğunu bildiğimiz maddelerden yola çıkıp bizi de üstün bir varlığın yaratması gerektiği düşüncesi bu nedenle tamamen hatalı bir akıl yürütme. Bunu burada incelemiştim.

Arabaların, telefonların, heykellerin insan tarafından yapıldığını "biliyoruz." Doğrudan göremesek de birçok veri hattı ile gözlüyoruz. Telefon, arabalar, çamaşır makineleri gibi diğer insan yapımı nesneler de kendi aralarında bu yönden benziyor. Ama insan gibi biyolojik organizmalara gelince "organik yapılı" ve biyolojik olarak evrimleşebilen yapıların bir süper güç tarafından yapıldığına yönelik bir veriye ulaşamıyoruz. Pilot kalem ile ilgili cevabımda da belirttiğim gibi insan gibi bir akıllı varlık tarafından yapıldığını tespit edebildiğimiz "biyolojik olarak evrimleşemeyen" inorganik yapılı ve insanın yaptığını bildiğimiz ve buna yönelik nesnel veriler topladığımız arabalar, telefonlar, çamaşır makineleri, heykeller gibi nesneler ile insan gibi biyolojik bir organizma soruda benzetilmeye çalışılan açıdan tamamen zıt. Bu yüzden insan gibi organik canlıların doğal olarak evrimleştiğini söyleyebiliyorken heykellerin veya diğer insan yapımı nesneler için söylemiyoruz.

3
  • Raporla
Cevap
Cem Demir
Cem Demir Düşünür

Zaten gerçek hayatta da "Şu benim elimle yaptığım kalemin bile bir üreticisi varsa ben üretilirken görmesem bile şu uçağın, geminin, binanın, arabanın, roketin hayli hayli üreticisi vardır." diyoruz.

O arabayı üretilirken gördün mü? Üretildiğine inandığın evindeki bilgisayarın, bir insan tarafından bir araya getirilişini gördün mü?

-Hayır

Bu Reklamı Kapat

Bizim o varlıkların üretildiğine inanmamızın nedeni ya karmaşıklığından ötürüdür ya da üretilirken gördüğümüz daha basit varlıklardan yola çıkarak yaptığımız akıl yürütmesinin sonucudur.

Dikkat! Ben şu an Tanrı'dan falan bahsetmiyorum, "Üretilirken, üreticisini görmediğim evimdeki buzdolabı acaba gerçekten de üretildi mi?" diyorum.

Yani şu an insanı sorguluyorum. Bir yıldıza, gezegene, file bakarak yaptığınız "Bunların üreticisini gözlerimizle görmedik, öyleyse kendiliğinden oluştu." akıl yürütmesini ve sorusunu; bir buzdolabına, arabaya, gemiye yöneltiyorum.

Bu Reklamı Kapat

Birazcık düşünürseniz "İyi de onlar kendiliğinden oluşamaz ki!" cevabınızın, sizin felsefenize göre tutarsız olduğunu görebilirsiniz. E nereden biliyorsun kendiliğinden oluşamayacağını? En başta dönen muhabbette olduğu gibi bunun hakkında bir bilgin yok, görmedin ki!

Tekrar söylüyorum, şu an hiç Tanrı'ya falan değinmiyorum bile, arabamın üretildiğine neden inanayım? Üretirken görmedim ben onu.

Bana, bir arabanın fabrikada üretilişi ile ilgili bir belgesel linki mi atacaksınız?

İyi de burada da benden "analoji" kurmamı bekliyorsunuz, linkini attığınız arabayı üretilirken gördüm ama o araba, benim arabam değil ki! Neden o arabadan yola çıkarak benim arabamın üretildiğine inanayım, hani böyle analoji kurmak doğru değildi ve şunda böyle oluyorsa diğerinde öyle olması gerekmezdi?

0
  • Raporla
Cevap Ver
İlginizi Çekebilecek Sorular
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et