Aslına bakılırsa Neandertal ve aynı dönemde yaşamış Homo Saphienler arasında ciddi bir zeka farkı olmadığı düşünülüyor. Neandertaller alet yapabiliyor, ateş yakacak gereçleri kullanabiliyor, yapıştırıcı üretebiliyorlardı. Bazı bulgular onların ruhsal ritüeller uyguladıklarını ve hatta sanat eserleri yaptıklarını dahi gösteriyor. Muhtemelen empati duyguları gelişmişti.

Kemik yapıları Neandertallerin karmaşık sesler çıkarabildiğini gösteriyor. Herhangi bir dil oluşturup oluşturmadıklarını bilmemiz mümkün olmasa da bir dilden ziyade karmaşık bir iletişim sistemi kurdukları tahmin ediliyor.

Bununla birlikte zeka olarak bize bu kadar yakın olan bu türün neden yok olduğuyla ilgili kesin bir konsensus yok ve muhtemelen birçok faktörün birleşimi bu canlıların soyunu tüketti.